Οι 40 ώρες του συναγερμού στην Κάσο

Ο χάρτης με τις κινή­σεις στο πεδίο, οι διά­λο­γοι στον ασύρ­ματο και το διπλω­μα­τικό παρα­σκή­νιο

Οι 40 ώρες ανάμεσα στα ξημε­ρώ­ματα της 22ας και το από­γευμα της 23ης Ιουλίου, όταν ναυ­τι­κές δυνά­μεις της Ελλάδας και της Τουρ­κίας βρέ­θη­καν αντι­μέ­τω­πες με αφορμή τη διακοπή των ερευνών που διεξήγε στα νότια της Κάσου ιταλικό πλοίο, επα­νέ­φερε στην επι­φά­νεια τον πάντα παρόντα κίνδυνο ανά­φλε­ξης στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Σε συν­δυα­σμό, δε, με περι­στα­τικά όπως ο πυρο­βο­λι­σμός ενα­ντίον συνο­ριο­φύ­λακα από τον Εβρο που παρα­μέ­νει ανε­ξι­χνί­α­στος, αλλά και τα τουρ­κικά βίντεο περί επα­να­προ­ω­θή­σεων προ­σφύ­γων και μετα­να­στών από το Λιμε­νικό, καθί­στα­ται σαφές ότι η δια­τή­ρηση των «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο είναι ένα εγχεί­ρημα που βρί­σκε­ται υπό σοβαρή αμφι­σβή­τηση, και όχι από την Ελλάδα.

Ολα όσα ακο­λού­θη­σαν μετά την εκτό­νωση της κρίσης λίγο πριν από τα μεσά­νυ­χτα της περα­σμέ­νης Τρίτης, οδή­γη­σαν στη συνέ­χεια σε μια ανταλ­λαγή ισχυ­ρι­σμών σχετικά με την αδειο­δό­τηση των ερευνών.

Το μόνο που αξίζει να κρα­τη­θεί από τους τουρ­κι­κούς ισχυ­ρι­σμούς είναι ότι στην Αγκυρα αντι­με­τω­πί­ζουν τις έρευνες για μελ­λο­ντική πόντιση καλω­δίου ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Ελλάδας – Κύπρου, από το ιταλικό πλοίο «Ievoli Relume», ως τετε­λε­σμένο που απο­δει­κνύει την εγκυ­ρό­τητα του τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου, κάτι που, βεβαίως, από την Αθήνα απο­κη­ρύσ­σε­ται, καθώς με βάση και την UNCLOS η συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης Ελλάδας – Αιγύ­πτου του 2020 εντός της οποίας βρί­σκο­νται εξ ολο­κλή­ρου οι θαλάσ­σιες ζώνες Κάσου και Καρ­πά­θου είναι η μόνη νόμιμη.

Επι­πλέον, εξαι­ρε­τικά ανη­συ­χη­τική για τον ευρύ­τερο σχε­δια­σμό της ελλη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής, αλλά και, ενδε­χο­μέ­νως, ένα σήμα από το μέλλον, ήταν η σχεδόν ολο­κλη­ρω­τική απουσία οποιου­δή­ποτε διπλω­μα­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος από τις ΗΠΑ κατά τη διάρ­κεια των επαφών που έγιναν για την απο­κλι­μά­κωση της κρίσης.

Στην Αθήνα, πάντως, ανε­ξάρ­τητα από τις εντυ­πώ­σεις που επι­χει­ρή­θηκε να δημιουρ­γη­θούν, υπήρχε πλήρης αντί­ληψη για την ένταση που απει­λού­σαν να προ­κα­λέ­σουν οι έρευνες του «Ievoli Relume» στην εκτός χωρικών υδάτων περιοχή από­στα­σης μόλις 0,9 ν.μ. στα νότια του στενού Κάσου και Καρ­πά­θου.

Οπως απο­κα­λύ­πτει σήμερα η «Κ», το διπλω­μα­τικό και επι­χει­ρη­σιακό παρα­σκή­νιο εκτυ­λί­χθηκε περίπου ως εξής:

7 Ιουνίου

Η άδεια

Στις 7 Ιουνίου η Διεύ­θυνση Δ1 του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών και η Επι­τροπή Χορή­γη­σης Ερευνών Θαλάσ­σης (ΕΧΑΕΘ), έπειτα από αίτημα του ΑΔΜΗΕ, έδωσαν άδεια για την εκτέ­λεση των ερευνών από το ιταλικό πλοίο «Ievoli Relume», στο πλαίσιο των Εργων Κοινού Ενδια­φέ­ρο­ντος (PCI) που χρη­μα­το­δο­τού­νται από την Ε.Ε. Οι Ιταλοί λει­τουρ­γούν ως υπερ­γο­λά­βοι της γαλ­λι­κής Nexans που είναι ο ανά­δο­χος του έργου από την Ε.Ε. και τον ΑΔΜΗΕ, ως εκ τούτου η συγκε­κρι­μένη διπλω­μα­τική όδευση ήταν δεδο­μένη.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι ούτε το γαλλικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, ούτε το ιταλικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ζήτησαν οποια­δή­ποτε άδεια από την Αγκυρα. Είναι, επίσης, άξιο ανα­φο­ράς ότι στη συγκε­κρι­μένη φάση η πίεση προς την Αθήνα ήλθε και από την αμε­ρι­κα­νική πλευρά, η οποία υπο­στη­ρί­ζει το έργο ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector). Μάλιστα, άριστα πλη­ρο­φο­ρη­μέ­νες πηγές ανέ­φε­ραν ότι τόσο από την αμε­ρι­κα­νική πλευρά, όσο και από τον ΑΔΜΗΕ, ασκού­νταν πιέσεις για άμεση έναρξη των ερευνών, με την εκτί­μηση ότι απλές έρευνες δεν θα προ­κα­λού­σαν τουρ­κι­κές αντι­δρά­σεις. Εχει σημασία αυτό, καθώς κατά τους αρχι­κούς υπο­λο­γι­σμούς, οι έρευνες στα νότια Κάσου και Καρ­πά­θου υπο­λο­γι­ζό­ταν ότι θα γίνουν τον Μάρτιο του 2025.

21 Ιουνίου

Το σήμα του Π.Ν.

Επειτα από όλα αυτά, δύο εβδο­μά­δες αργό­τερα, συγκε­κρι­μένα στις 21 Ιουνίου, και κατόπιν αιτή­μα­τος που είχε κατα­τε­θεί στο ΓΕΝ, ως είθι­σται σε αυτές τις περι­πτώ­σεις, το Πολε­μικό Ναυτικό (Π.Ν.) ενη­μέ­ρωσε αρμο­δίως για τους πιθα­νούς τρόπους αντί­δρα­σης των Τούρκων για το τμήμα της πορείας ερευνών του «Ievoli Relume» που χαρά­χθηκε εκτός ελλη­νι­κών χωρικών υδάτων, εντός ελλη­νι­κής ΑΟΖ βέβαια, η οποία, πάντως, θεω­ρεί­ται από την Αγκυρα ως τουρ­κική με βάση το τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο αλλά και την επι­στολή της 18ης Μαρτίου 2020 στον ΟΗΕ περί εξω­τε­ρι­κών ορίων της τουρ­κι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας.

Τις επό­με­νες ημέρες το «Ievoli Relume» κατέ­πλευσε στο λιμάνι του Ηρα­κλείου και με την πρώτη NAVTEX του σταθμού της Υδρο­γρα­φι­κής Υπη­ρε­σίας που εδρεύει στη μεγα­λύ­τερη πόλη της Κρήτης, στις 17 Ιουλίου ξεκί­νησε τις ενέρ­γειες στην περιοχή που είχε χαρα­χθεί.

Από τις 21 Ιουνίου το Π.Ν. ενη­μέ­ρωσε για τις πιθανές ενέρ­γειες των Τούρκων στο τμήμα ερευνών του «Ievoli Relume» που χαρά­χθηκε εκτός ελλη­νι­κών χωρικών υδάτων, αλλά εντός ελλη­νι­κής ΑΟΖ.

18 Ιουλίου

Η πρώτη όχληση

Ολα ξεκί­νη­σαν όταν δεκάδες μονάδες του τουρ­κι­κού στόλου, πλέ­ο­ντας από την Κων­στα­ντι­νού­πολη και τη Βάση του Ακσάζ, κατευ­θύ­νο­νταν προς τα Κατε­χό­μενα. Στις 18 και 19 Ιουλίου η φρεγάτα «Gokova» του τουρ­κι­κού ναυ­τι­κού έπλευσε πλησίον του «Ievoli Relume» και εξέ­πεμψε σήμα που γνω­στο­ποιούσε την ταυ­τό­τητα του τουρ­κι­κού πλοίου και τον σκοπό.

Στο σήμα της «Gokova» το ιταλικό πλοίο δεν αντα­πο­κρί­θηκε ποτέ. Η «Gokova» συνέ­χισε προς τα Κατε­χό­μενα για τη φιέστα της τουρ­κι­κής εισβο­λής της 20ής Ιουλίου στο ψευ­δο­κρά­τος.

22 Ιουλίου

Η κλι­μά­κωση

Στις 22 Ιουλίου, και ενώ το «Ievoli Relume» διεξήγε τις έρευνές του στο σημείο των διεθνών υδάτων που βρί­σκο­νται νότια του στενού Κάσου – Καρ­πά­θου, η φρεγάτα «Gokova» επέ­στρεψε στην περιοχή. Το ιταλικό πλοίο συνο­δευό­ταν από την κανο­νιο­φόρο «Αήτ­τη­τος», ωστόσο σύντομα το ισο­ζύ­γιο έγειρε υπέρ των Τούρκων καθώς στην περιοχή έπλευ­σαν δύο ακόμα πλοία, η κορβέτα «Beykoz» και η φρεγάτα «Gokcu». Από την Αθήνα δίνεται εντολή για ανά­πτυξη της φρε­γά­τας «Νικη­φό­ρος Φωκάς» στα στενά Κάσου – Καρ­πά­θου, και αμέσως ακο­λου­θεί η απο­στολή δύο ακόμα πυραυ­λα­κά­των από το τουρ­κικό ναυτικό. Από την Αθήνα απο­φα­σί­ζε­ται ότι δεν πρέπει να δοθεί εντολή για περαι­τέρω κλι­μά­κωση και για λόγους ισορ­ρο­πίας, κατα­πλέει στην περιοχή μόνο ένα περι­πο­λικό ανοι­χτής θαλάσ­σης του Λιμε­νι­κού Σώματος.

Από την τουρ­κική φρεγάτα «Goksu» οι Ιταλοί ειδο­ποι­ή­θη­καν ότι πλέουν πάνω από τουρ­κική υφα­λο­κρη­πίδα, παρα­πέ­μπο­ντας στην επι­στολή της Τουρ­κίας στον ΟΗΕ της 18ης Μαρτίου 2020 περί εξω­τε­ρι­κών ορίων τουρ­κι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Οι Ιταλοί απά­ντη­σαν ότι έχουν άδεια από τις ελλη­νι­κές αρχές και υπο­στη­ρί­ζο­νται από την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ε.Ε. Και ζήτησαν από τα τουρ­κικά πλοία να δια­τη­ρή­σουν από­σταση του­λά­χι­στον ενός ναυ­τι­κού μιλίου, με βάση τον κανόνα απο­φυ­γής συγκρού­σεων στη θάλασσα.

Από την τουρ­κική πλευρά εστά­λη­σαν, επίσης, μηνύ­ματα ανοι­χτής απειλής για απώθηση του «Ievoli Relume» («drive away» και «push away»), το οποίο έπλεε στην επίμαχη περιοχή. Οι Τούρκοι, πάντως, δεν υλο­ποί­η­σαν τις απειλές τους.

Επειτα από μερικά μηνύ­ματα, όλες οι τουρ­κι­κές μονάδες ανάρ­τη­σαν δια­κρι­τικά περιο­ρι­σμέ­νης κινη­τι­κό­τη­τας, με τους κυβερ­νή­τες τους να εκπέ­μπουν μηνύ­ματα περί βλάβης που επι­βάλ­λει την ακι­νη­σία τους. Εν ολίγοις, οι μονάδες δεν κινού­νταν προ­κει­μέ­νου να μην επι­τρέ­ψουν και τη συνέ­χιση του πλου του ιτα­λι­κού πλοίου.

23 Ιουλίου

Η εκτό­νωση

Η κατά­σταση ενερ­γο­ποί­ησε άμεσα τους διαύ­λους επι­κοι­νω­νίας σε διπλω­μα­τικό επίπεδο. Ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Γιώργος Γερα­πε­τρί­της συνο­μί­λησε αρκετές φορές με τον ομόλογό του Χακάν Φιντάν. Εξίσου πυκνές επαφές έγιναν και σε επίπεδο διπλω­μα­τών, ανάμεσα στους υφυ­πουρ­γούς Εξω­τε­ρι­κών Αλε­ξάν­δρα Παπα­δο­πού­λου και Μεμέτ Κεμάλ Μποζάι. Λίγο μετά τις 10 το βράδυ της Τρίτης 23 Ιουλίου, η κρίση άρχισε να βαίνει προς εκτό­νωση. Από την ελλη­νική πλευρά το ιταλικό πλοίο ξεκί­νησε ξανά τις έρευνές του στις 22.55 με άδεια από την Αθήνα.

Σύμφωνα με άριστα πλη­ρο­φο­ρη­μέ­νες πηγές, από το ιταλικό πλοίο δεν ζητή­θηκε άδεια από τους Τούρ­κους, αλλά εστάλη ειδο­ποί­ηση περί έναρξης ερευνών στην περιοχή και στην τουρ­κική πλευρά. Αυτή η λεπτο­μέ­ρεια οδήγησε, εν συνε­χεία, και στην εκπομπή σήματος από τη φρεγάτα «Gokcu» προς το «Ievoli Relume» ότι είναι δυνατή η συνέ­χιση ερευνών εντός υπο­τι­θέ­με­νης τουρ­κι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Με αυτόν τον τρόπο η κρίση εκτο­νώ­θηκε και από το πρωί της Τετάρ­της 24 Ιουλίου οι πολε­μι­κές μονάδες απο­χώ­ρη­σαν από την περιοχή. Οι διπλω­μα­τι­κοί δίαυλοι που εγκα­τα­στά­θη­καν τους τελευ­ταί­ους 17 μήνες λει­τούρ­γη­σαν στην πράξη.

Τις αμέσως επό­με­νες ημέρες ακο­λού­θη­σαν τουρ­κι­κοί ισχυ­ρι­σμοί περί έμμεσης παρα­δο­χής της Αθήνας ότι η περιοχή νότια της Κάσου και Καρ­πά­θου ανήκει σε τουρ­κική αρμο­διό­τητα, κάτι που δια­ψεύ­σθηκε αρμο­δίως από τα υπουρ­γεία Εξω­τε­ρι­κών και Εθνικής Αμυνας. Πάντως, από την Αθήνα απο­φα­σί­στηκε να μην προ­κλη­θούν παρε­ξη­γή­σεις, γι’ αυτό μια προ­γραμ­μα­τι­σμένη ναυτική άσκηση (ΤΡΙΑΙΝΑ) χωρίς πυρά στα ανα­το­λικά της Ρόδου ακυ­ρώ­θηκε.

Τι θα γίνει τον Σεπτέμ­βριο;

Τις επό­με­νες ημέρες θα ακο­λου­θή­σουν και οι υπό­λοι­πες, τυπικές, διπλω­μα­τι­κές δια­δι­κα­σίες, ωστόσο το μεγάλο ερώτημα είναι αν το «Ievoli Relume» θα βγει, όπως έχει σχε­δια­στεί, στις αρχές Σεπτεμ­βρίου για έρευνες ανα­το­λικά της Καρ­πά­θου, σε μια περιοχή η οποία από ένα σημείο και έπειτα βρί­σκε­ται και εκτός οριο­θε­τη­μέ­νης ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύ­πτου. Αξίζει να σημειω­θεί ότι οι Τούρκοι κινή­θη­καν θεω­ρώ­ντας ως προη­γού­μενο την πόντιση οπτικής ίνας από το πλοίο «Teliri» με άδεια από Αθήνα, Αγκυρα και Λευ­κω­σία. Δεδο­μέ­νου ότι ο GSI είναι ένα έργο το οποίο η Αθήνα επι­θυ­μεί, παρά τις δια­φω­νίες της Λευ­κω­σίας, επι­διώ­κε­ται να βρεθεί μια φόρ­μουλα για τη συνέ­χιση των εργα­σιών χωρίς προ­βλή­ματα.

Ωστόσο εκείνο που είναι πολύ σημα­ντι­κό­τερο και απο­τε­λεί αυτή τη στιγμή την προ­τε­ραιό­τητα του Μεγάρου Μαξίμου και του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, είναι να μην υπο­νο­μευ­θεί η εύθραυ­στη δια­δι­κα­σία συνο­μι­λιών με την Αγκυρα.

Και, κυρίως, να μην τινα­χθεί στον αέρα η προ­γραμ­μα­τι­σμένη συνά­ντηση του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη με τον πρόεδρο της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν τον ερχό­μενο Σεπτέμ­βριο, στο περι­θώ­ριο της Γενικής Συνέ­λευ­σης του ΟΗΕ. Από την Αθήνα τονί­ζε­ται με κάθε τρόπο ότι η κλι­μά­κωση απο­φεύ­χθηκε χωρίς να θιχτεί κανένα από τα κεκτη­μένα της Ελλάδας και, κυρίως, τα δικαιώ­ματα στην περιοχή που έχει οριο­θε­τη­θεί ανάμεσα σε Αθήνα και Κάιρο τον Αύγου­στο του 2020. Σε κάθε περί­πτωση η συνά­ντηση των κ. Μητσο­τάκη και Ερντο­γάν αποκτά κρίσιμο χαρα­κτήρα και θα είναι κομβική τόσο για τη δια­χεί­ριση της ατμό­σφαι­ρας μετά τις καλο­και­ρι­νές ανα­τα­ρά­ξεις, όσο και για την ουσια­στική προ­ο­πτική ενός ελλη­νο­τουρ­κι­κού δια­λό­γου.

Πηγή kathimerini.gr

Βασίλης Νέδος