Η κρίση έθρεψε τα στερεότυπα για την Ελλάδα-“Χρεοκοπημένοι”, “φοροφυγάδες”, “τεμπέληδες” οι Ελληνες κατά τα γερμανικά ΜΜΕ

Η ει­κό­να της Ελ­λά­δας στα γερ­μα­νι­κά ΜΜΕ κατά τη διάρ­κεια της κρί­σης ση­μα­δεύ­ε­ται από στε­ρε­ό­τυ­πα, συ­μπε­ραί­νει έρευ­να φοι­τη­τών του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Ερ­φούρ­της. Στε­ρε­ό­τυ­πα που ανι­χνεύ­ο­νται και στους πο­λί­τες.

Το ξέ­σπα­σμα και η όξυν­ση της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης στην Ελ­λά­δα απο­τέ­λε­σαν γό­νι­μο έδα­φος για στε­ρε­ο­τυ­πι­κές ανα­λύ­σεις και αρ­νη­τι­κές ανα­φο­ρές στα μέσα ενη­μέ­ρω­σης. Τόσο στην Ελ­λά­δα όσο και στη Γερ­μα­νία δια­τυ­πώ­θη­καν από­ψεις που υπο­γράμ­μι­σαν τις δια­φο­ρές και επι­δό­θη­καν σε στεί­ρα ανα­ζή­τη­ση ενό­χων, δί­νο­ντας έτσι τροφή για εντά­σεις και πα­ρε­ξη­γή­σεις με­τα­ξύ των δύο πλευ­ρών τόσο στο πο­λι­τι­κό όσο και στο κοι­νω­νι­κό πεδίο.

Υπε­ρα­πλου­στεύ­σεις και σε έγκρι­τα μέσα

Έξι φοι­τη­τές του Τμή­μα­τος Επι­κοι­νω­νί­ας και ΜΜΕ του Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Ερ­φούρ­της βγή­καν προς άγραν στε­ρε­ο­τύ­πων για την Ελ­λά­δα της κρί­σης στα γερ­μα­νι­κά μί­ντια. Κε­ντρι­κό ερώ­τη­μα του ερευ­νη­τι­κού τους πρό­τζεκτ, που δι­ήρ­κε­σε ένα χρόνο και πα­ρου­σιά­στη­κε τον Ιού­λιο, ήταν να δια­πι­στω­θεί σε ποιο βαθμό αντα­να­κλά­ται στους δέ­κτες η ει­κό­να της Ελ­λά­δας που με­τα­φέ­ρουν τα γερ­μα­νι­κά μέσα ενη­μέ­ρω­σης. Την επι­στη­μο­νι­κή επο­πτεία της έρευ­νας είχε ο κ. Κάι Χάφεζ, κα­θη­γη­τής Πο­λι­τι­κής Επι­στή­μης και ΜΜΕ στο Πα­νε­πι­στή­μιο της Ερ­φούρ­της. Όπως επι­σή­μα­νε στη DW, από την έρευ­να δια­πι­στώ­θη­κε ότι «τα γερ­μα­νι­κά μέσα ενη­μέ­ρω­σης τεί­νουν συχνά να πα­ρου­σιά­ζουν την Ελ­λά­δα και ιδίως τους Έλ­λη­νες με έναν ιδιαί­τε­ρα στε­ρε­ο­τυ­πι­κό τρόπο. Έγινε λόγος για ‘χρε­ο­κο­πη­μέ­νους Έλ­λη­νες’, για ‘τε­μπέ­λη­δες Έλ­λη­νες’, ‘φο­ρο­φυ­γά­δες’ που απο­μυ­ζούν την ΕΕ και άλλα πα­ρό­μοια -και αυτό όχι μόνο σε λαϊκά μέσα, όπως η εφη­με­ρί­δα Bild, αλλά εν μέρει ακόμη και σε σο­βα­ρές εφη­με­ρί­δες, αν και σε μι­κρό­τε­ρο βαθμό».

Στο μι­κρο­σκό­πιο της έρευ­νας, την οποία στή­ρι­ξε το πο­λι­τι­κό ίδρυ­μα Κόν­ραντ Αντε­νά­ου­ερ στην Αθήνα, βρέ­θη­καν οι εφη­με­ρί­δες Bild και Frankfurter Allgemeine Zeitung. Αμ­φό­τε­ρες κα­τέ­χουν εξέ­χου­σα θέση στο γερ­μα­νι­κό μι­ντια­κό τοπίο, υιο­θε­τούν ωστό­σο σαφώς δια­φο­ρε­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις, κάτι που δια­φά­νη­κε και στο πλαί­σιο της έρευ­νας. Η λαϊκή Bild επι­βε­βαί­ω­σε την ροπή της προς υπε­ρα­πλου­στευ­τι­κές, συ­ναι­σθη­μα­τι­κά φορ­τι­σμέ­νες και ενί­ο­τε προ­κλη­τι­κές από­ψεις. Αντί­θε­τα, η έγκρι­τη συ­ντη­ρη­τι­κή εφη­με­ρί­δα της Φραν­κφούρ­της επέ­δει­ξε με­τριο­πα­θέ­στε­ρο πνεύ­μα, επι­χει­ρώ­ντας πιο ου­δέ­τε­ρες και απο­στα­σιο­ποι­η­μέ­νες ανα­λύ­σεις. Ωστό­σο, αν και εμ­φά­νι­σε το μισό αριθ­μό στε­ρε­ο­τύ­πων συ­γκρι­τι­κά με τη Bild στα δη­μο­σιεύ­μα­τα που εξε­τά­στη­καν, δεν απέ­φυ­γε τη συ­ναι­σθη­μα­τι­κά φορ­τι­σμέ­νη φρα­σε­ο­λο­γία ή και απλοϊ­κές εξη­γή­σεις που, για πα­ρά­δειγ­μα, απο­δί­δουν ορι­σμέ­να κακώς κεί­με­να στην Ελ­λά­δα στη συλ­λο­γι­κή «πα­ρορ­μη­τι­κό­τη­τα» ή την «ξε­ρο­κε­φα­λιά» των Ελ­λή­νων.

Τόσο αρ­νη­τι­κά όσο και θε­τι­κά στε­ρε­ό­τυ­πα φά­νη­κε να υιο­θε­τούν και τα άτομα που απά­ντη­σαν τη­λε­φω­νι­κά σε σειρά ερω­τή­σε­ων βάσει ενός οδη­γού συ­νέ­ντευ­ξης. Ακο­λού­θως πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε ποιο­τι­κή ανά­λυ­ση των απα­ντή­σε­ων. Όπως δή­λω­σε στη DW η Άνε Αρ­μπρεχτ, μέλος της ερευ­νη­τι­κής ομά­δας, «κά­να­με κά­ποιες συ­νε­ντεύ­ξεις, στις οποί­ες -πα­ρό­τι ήταν λίγες- κάθε συμ­με­τέ­χων μας ανέ­φε­ρε στε­ρε­ό­τυ­πα που εί­χα­με εντο­πί­σει προη­γου­μέ­νως σε δη­μο­σιεύ­μα­τα των εφη­με­ρί­δων, χωρίς να τον φέ­ρου­με άμεσα αντι­μέ­τω­πο με αυτά. Αυτό ση­μαί­νει ότι υπήρ­χε ήδη ένας βαθ­μός ταύ­τι­σης».

Τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης φέ­ρουν ση­μα­ντι­κή ευ­θύ­νη

Παρά το γε­γο­νός ότι τα στε­ρε­ό­τυ­πα των ΜΜΕ ανι­χνεύ­θη­καν σε με­γά­λο βαθμό και στους ερω­τη­θέ­ντες, δεν μπο­ρεί να εξα­χθεί το συ­μπέ­ρα­σμα ότι τα γερ­μα­νι­κά μί­ντια με­τα­φέ­ρουν στε­ρε­ό­τυ­πα, επι­ση­μαί­νουν οι συ­ντά­κτες της έρευ­νας, η οποία δεν εστί­α­σε στην προ­έ­λευ­ση των στε­ρε­ο­τύ­πων. Όπως εξη­γεί η Άνε Αρ­μπρεχτ, «υπάρ­χει ένα πλή­θος με­μο­νω­μέ­νων πα­ρα­γό­ντων που τρο­φο­δο­τούν τις αντι­λή­ψεις μας για τον κόσμο. Τα ΜΜΕ είναι μόνο ένας από αυ­τούς. Και αυτά, όμως, ‘εμπνεύ­στη­καν’ από κάπου τις αντι­λή­ψεις τους».

Ο κ. Χάφεζ το­νί­ζει, ωστό­σο, ότι τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης φέ­ρουν ση­μα­ντι­κή ευ­θύ­νη και κα­λού­νται να ενη­με­ρώ­νουν με «κα­θα­ρό και ακρι­βή τρόπο», καθώς «η Ελ­λά­δα έχει αναμ­φι­σβή­τη­τα σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα, τα οποία όμως δεν πρέ­πει να απο­δί­δο­νται οπωσ­δή­πο­τε στη νο­ο­τρο­πία των αν­θρώ­πων. Σε αυτήν την πε­ρί­πτω­ση πρό­κει­ται για εσφαλ­μέ­νους οι­κο­νο­μι­κούς χει­ρι­σμούς, όχι για συ­γκε­κρι­μέ­νη ιδιό­τη­τα ή χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό των Ελ­λή­νων. Και­ρούς κρί­σης βί­ω­σαν όλες οι χώρες και όλα τα έθνη -το ίδιο ισχύ­ει και για την Ελ­λά­δα».

Οι 11 συ­νε­ντευ­ξια­ζό­με­νοι επι­λέ­χθη­καν με βάση ορι­σμέ­να κοι­νω­νι­κά-δη­μο­γρα­φι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά (ηλι­κία, φύλο, μορ­φω­τι­κό επί­πε­δο, πε­ριο­χή) και χω­ρί­στη­καν σε τρεις ηλι­κια­κές κα­τη­γο­ρί­ες (18-34, 35-49 και 50-65). Μία πα­ρά­με­τρος που λή­φθη­κε υπόψη ήταν και η επαφή των ερω­τη­θέ­ντων με Έλ­λη­νες. Η Άνε Αρ­μπεχτ διευ­κρι­νί­ζει ότι «όποιος έχει επαφή με Έλ­λη­νες ρέπει προς μία πιο ισορ­ρο­πη­μέ­νη, πιο ρε­α­λι­στι­κή άποψη. Κα­τα­λα­βαί­νει ότι δεν πρό­κει­ται για μια ομοιο­γε­νή μάζα αλλά για ξε­χω­ρι­στές, ατο­μι­κές πε­ρι­πτώ­σεις. Έτσι αντι­λαμ­βά­νε­ται ότι δεν μπο­ρεί ο κάθε με­μο­νω­μέ­νος Έλ­λη­νας να θε­ω­ρη­θεί υπεύ­θυ­νος για την κρίση».

Τα στε­ρε­ό­τυ­πα δεν γνω­ρί­ζουν ηλι­κία και μόρ­φω­ση

Αξιο­ση­μεί­ω­το είναι το γε­γο­νός ότι η υιο­θέ­τη­ση στε­ρε­ο­τυ­πι­κών από­ψε­ων δεν έδει­ξε να επη­ρε­ά­ζε­ται ούτε από την ηλι­κία ούτε από το μορ­φω­τι­κό επί­πε­δο των ερω­τη­θέ­ντων. Κοινή τους δια­πί­στω­ση ήταν πά­ντως ότι οι Έλ­λη­νες έζη­σαν τα προη­γού­με­να χρό­νια πάνω από τις δυ­να­τό­τη­τές τους. Πά­ντως, τα ΜΜΕ έδει­ξαν να προ­χω­ρούν ένα βήμα πα­ρα­πέ­ρα, επιρ­ρί­πτο­ντας σε κά­ποιες πε­ρι­πτώ­σεις -σε αντί­θε­ση με τους ερω­τη­θέ­ντες- «πα­νουρ­γία» και «δόλο» στους Έλ­λη­νες.

«Μπο­ρεί κα­νείς να θε­ω­ρή­σει δε­δο­μέ­νο ότι η ροπή των σο­βα­ρών μέσων ενη­μέ­ρω­σης στο λαϊ­κι­σμό πα­ρα­τη­ρεί­ται εντο­νό­τε­ρα σε και­ρούς κρί­σης και τότε είναι που τα μέσα γί­νο­νται ιδιαί­τε­ρα επιρ­ρε­πή στη χρη­σι­μο­ποί­η­ση κλισέ και στε­ρε­ο­τυ­πι­κών εθνι­κών ει­κό­νων» επι­ση­μαί­νει ο κ. Χάφεζ.

Πηγή: dw.de