Το «προλαμβάνειν εστί φιλοσοφείν»

Αρθρο Δη­μη­τρί­ου Με­νε­μεν­λή:

Είναι πλέον σύ­νη­θες φαι­νό­με­νο να απα­σχο­λούν την κοι­νω­νία της Ρόδου τα συχνά φαι­νό­με­να έναρ­ξης πυρ­κα­γιών στους υφι­στά­με­νους οι­κι­σμούς Ρομά πλη­σί­ον του Κα­ρα­κό­νε­ρου Ρόδου.

Στο τε­λευ­ταίο συμ­βάν της τα ξη­με­ρώ­μα­τα της 19ης Σε­πτεμ­βρί­ου 2023, η πυρ­κα­γιά που εκ­δη­λώ­θη­κε δεν κα­τέ­κα­ψε ως συ­νή­θως τα υπο­λείμ­μα­τα από την εκ­με­τάλ­λευ­ση των υλι­κών που δια­χει­ρί­ζε­ται η συ­γκε­κρι­μέ­νη κοι­νω­νι­κή ομάδα στο ση­μείο, αλλά επε­κτά­θη­κε σε πλή­θος απορ­ριμ­μά­των (συσ­σω­ρευ­μέ­νων άναρ­χα στο ση­μείο), αλλά και στα ίδια τα πα­ρα­πήγ­μα­τα που χρη­σι­μο­ποιούν οι κά­τοι­κοι στο ση­μείο ως χώ­ρους κα­τοι­κί­ας.

Η φύση και το είδος των καιό­με­νων αυτών υλι­κών (πλα­στι­κά και πο­λυ­με­ρή υλικά, πάνελ ξυ­λεί­ας, νά­υ­λον επεν­δύ­σεις κ.α.) χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται από την τα­χεία καύση τους, την πα­ρα­γω­γή με­γά­λου πυ­ρο­θερ­μι­κού φορ­τί­ου και φυ­σι­κά την πα­ρα­γω­γή το­ξι­κών πα­ρα­γώ­γων που επι­βα­ρύ­νουν την ποιό­τη­τα του ατμο­σφαι­ρι­κού αέρα στην εν λόγω πε­ριο­χή.

Ένα άλλο γε­γο­νός όμως που δεν πρέ­πει να περ­νά­ει απα­ρα­τή­ρη­το από το βλέμ­μα των υπευ­θύ­νων δια­χεί­ρι­σης του συ­γκε­κρι­μέ­νου χώρου, σε όλα τα επί­πε­δα, είναι το γε­γο­νός ότι σε πολύ μικρή από­στα­ση από τον συ­γκε­κρι­μέ­νο οι­κι­σμό εδρεύ­ουν τρεις (3) βιο­μη­χα­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις που δια­χει­ρί­ζο­νται επι­κίν­δυ­νες ου­σί­ες και υπά­γο­νται στην οδη­γία Seveso III (2012/18/ΕΚ).

H οδη­γία Seveso III του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου και Συμ­βου­λί­ου υιο­θε­τή­θη­κε στις 4 Ιου­λί­ου 2012 και τέ­θη­κε σε ισχύ στις 13 Αυ­γού­στου 2012. Αφορά τον έλεγ­χο τε­χνο­λο­γι­κών ατυ­χη­μά­των με­γά­λης εμ­βέ­λειας μέσα στα πλαί­σια της Ευ­ρω­παϊ­κής ένω­σης. Είχαν προη­γη­θεί οι οδη­γί­ες Seveso I (82/501/ΕΟΚ), Seveso II (96/82/ΕΚ) και πολ­λές εν­διά­με­σες τρο­πο­ποι­ή­σεις των οδη­γιών αυτών, ώστε να κα­τα­στεί δυ­να­τή στο πέ­ρα­σμα του χρό­νου η προ­στα­σία του κοι­νού από τις συ­γκε­κρι­μέ­νες εγκα­τα­στά­σεις σε σχέση με την εξέ­λι­ξη της τε­χνο­λο­γί­ας αλλά και της νο­μο­θε­σί­ας που τις διέ­πει.

Σχήμα 1. Χρο­νι­κή κα­τα­νο­μή εμ­φά­νι­σης οδη­γιών SEVESO, τρο­πο­ποι­ή­σε­ων τους καθώς και εγ­χώ­ριας νο­μο­θε­σί­ας βα­σι­ζό­με­νη σε αυτές.

Οι φο­ρείς εκ­με­τάλ­λευ­σης των εγκα­τα­στά­σε­ων Seveso κα­ταρ­τί­ζουν υπο­χρε­ω­τι­κά, ανε­ξαρ­τή­τως αν πρό­κει­ται για εγκα­τά­στα­ση ανώ­τε­ρης ή κα­τώ­τε­ρης βαθ­μί­δας, Έκ­θε­ση στην οποία ανα­φέ­ρε­ται η οι­κεία Πο­λι­τι­κή Πρό­λη­ψης Με­γά­λων Ατυ­χη­μά­των (ΕΠΠΜΑ), καθώς και οι όροι και οι μέ­θο­δοι δια­σφά­λι­σης της ορθής εφαρ­μο­γής, ώστε να δια­σφα­λί­ζει υψηλό επί­πε­δο προ­στα­σί­ας της αν­θρώ­πι­νης υγεί­ας και του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, και να είναι ανά­λο­γη προς τους κιν­δύ­νους με­γά­λου ατυ­χή­μα­τος. Πε­ρι­λαμ­βά­νει τους γε­νι­κούς στό­χους και τις αρχές δρά­σης του φορέα εκ­με­τάλ­λευ­σης, τον ρόλο και την ευ­θύ­νη της διοί­κη­σης, που ασκεί­ται από τον φορέα εκ­με­τάλ­λευ­σης, καθώς και την προ­σή­λω­ση του στη διαρ­κή βελ­τί­ω­ση του ελέγ­χου των κιν­δύ­νων με­γά­λων ατυ­χη­μά­των και στη δια­σφά­λι­ση υψη­λού επι­πέ­δου προ­στα­σί­ας.

Η διε­θνής βι­βλιο­γρα­φία έχει κα­τα­γρά­ψει συμ­βά­ντα σε εγκα­τα­στά­σεις Seveso που έχουν έναρ­ξη από εξω­τε­ρι­κούς χώ­ρους των ιδίων εγκα­τα­στά­σε­ων και με­τα­δί­δο­νται σε αυτές δη­μιουρ­γώ­ντας υψηλό κίν­δυ­νο.

Η μικρή από­στα­ση του οι­κι­σμού Ρομά από τις συ­γκε­κρι­μέ­νες εγκα­τα­στά­σεις στο νησί της Ρόδου, προ­ϋ­πο­θέ­τει ένα ολο­κλη­ρω­μέ­νο πλάνο δια­χεί­ρι­σης των γαιών στην πε­ριο­χή, με υπο­χρε­ω­τι­κή καθ’ όλη τη διάρ­κεια του έτους την απο­ψί­λω­ση δη­μό­σιων, δη­μο­τι­κών και ιδιω­τι­κών γαιών στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή και την άμεση απο­μά­κρυν­ση εύ­φλε­κτων – άχρη­στων υλι­κών ώστε να μην υπάρ­χει εν­δε­χό­με­νο με­τά­δο­σης πυρ­κα­γιάς από τον οι­κι­σμό προς τις προ­ε­γκα­τε­στη­μέ­νες βιο­μη­χα­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις.

Χάρ­της 1. Χρή­σεις γης όπως δια­μορ­φώ­νο­νται πλη­σί­ον των εγκα­τα­στά­σε­ων Seveso στο Κο­ρα­κό­νε­ρο Ρόδου.

Τέλος, είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να πραγ­μα­το­ποιεί­ται ενη­μέ­ρω­ση του κοι­νού σε εναρ­μό­νι­ση με την ΚΥΑ 172058/2016, για τους κιν­δύ­νους από βιοµηχα­νι­κά ατυχήµατα µεγά­λης έκτα­σης όπου θα πε­ρι­λαμ­βά­νει :

α) την κα­τη­γο­ριο­ποί­η­ση των βιοµηχα­νι­κών ατυχηµάτων, όπως ατυχήµατα που προ­έρ­χο­νται από εύ­φλε­κτες ου­σί­ες, εκρη­κτι­κές ή το­ξι­κές ου­σί­ες,

β) την ερµηνεία της έν­νοιας του κιν­δύ­νου για τον άν­θρω­πο από ένα βιοµηχα­νι­κό ατύχηµα καθώς και των µεγε­θών που χρησιµοποιού­νται από τους επι­στήµονες για να τον εκτιµήσουν,

γ) την πα­ρά­θε­ση γε­νι­κών οδη­γιών για τον τρόπο αντί­δρα­σης των πο­λι­τών στην πε­ρί­πτω­ση βιοµηχα­νι­κού ατυχήµατος.

Η ενη­μέ­ρω­ση αυτή κρί­νε­ται ανα­γκαίο να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί από ει­δι­κές Κρα­τι­κές δομές και στον οι­κι­σμό των Ρομά, ώστε να γίνει κα­τα­νοη­τό από τη συ­γκε­κρι­μέ­νη πλη­θυ­σμια­κή ομάδα ο κίν­δυ­νος που ελ­λο­χεύ­ει από την πα­ρα­μο­νή τους στο συ­γκε­κρι­μέ­νο ση­μείο και η συ­νέ­χι­ση του έργου συ­γκέ­ντρω­σης με­ταλ­λευ­μά­των προς ανα­κύ­κλω­ση και καύ­σης όλων των άχρη­στων υπο­λειμ­μά­των τους σε δεύ­τε­ρο χρόνο.

Δη­μή­τριος Με­νε­μεν­λής*

*Ο Δη­μή­τριος Με­νε­μεν­λής είναι Αξιω­μα­τι­κός της Διοί­κη­σης Π.Υ. Νομού Δω­δε­κα­νή­σου, Υπο­ψή­φιος Δι­δά­κτο­ρας του Τμή­μα­τος Γε­ω­γρα­φί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου και μέλος του Δ.Σ. της Ένω­σης Πτυ­χιού­χων Αξιω­μα­τι­κών και Υπα­ξιω­μα­τι­κών του Π.Σ. (Ε.Π.Α.Υ.Π.Σ.).