Λογική και συνταγματικότητα των μέτρων για την πανδημία

Η ανα­κοί­νω­ση των μέ­τρων σχε­τι­κά με τους όρους άσκη­σης δρα­στη­ριο­τή­των λόγω της προϊ­ού­σας παν­δη­μί­ας προ­κά­λε­σε μια αμ­φί­δρο­μη αντί­δρα­ση: αφε­νός από όσους θε­ω­ρούν ότι τα μέτρα είναι εξαι­ρε­τι­κά πε­ριο­ρι­στι­κά για τους ανεμ­βο­λί­α­στους και, αφε­τέ­ρου, από όσους θε­ω­ρούν ότι θα έπρε­πε να υπάρ­ξει ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη αυ­στη­ρό­τη­τα απέ­να­ντί τους, ώστε να δια­φυ­λα­χθεί η δη­μό­σια υγεία και να επα­νέλ­θει η κοι­νω­νία στους προη­γού­με­νους ρυθ­μούς της. Θα συ­νο­ψί­σω τη σχε­τι­κή κρι­τι­κή επι­χει­ρώ­ντας να απα­ντή­σω επα­γω­γι­κά.

1. Γιατί υπάρ­χουν δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στην πρό­σβα­ση σε κάθε χώρο και δεν ισχύ­ουν ενιαί­οι κα­νό­νες; Για πα­ρά­δειγ­μα, γιατί δια­κρί­νο­νται οι χώροι εστί­α­σης από τους χώ­ρους πο­λι­τι­σμού; Η δια­φο­ρο­ποί­η­ση ερεί­δε­ται στον βαθμό ανα­γκαιό­τη­τας κάθε δρα­στη­ριό­τη­τας για τον άν­θρω­πο. Σε απο­λύ­τως ανα­γκαί­ες για τη ζωή των πο­λι­τών δομές, όπως υγειο­νο­μι­κές και σού­περ μάρ­κετ, δεν μπο­ρεί να υπάρ­ξει πε­ριο­ρι­σμός στην πρό­σβα­ση, αλλά μόνο μέτρα προ­φύ­λα­ξης. Το ίδιο ισχύ­ει και για τους χώ­ρους λα­τρεί­ας, όπου εκ­δη­λώ­νε­ται η θρη­σκευ­τι­κή πίστη, με υπο­χρε­ω­τι­κή μάσκα για τους πι­στούς, ένα άτομο ανά 15 τε­τρα­γω­νι­κά μέτρα και μέ­γι­στο αριθ­μό 100 ατό­μων. Και, ανα­λό­γως, δεν μπο­ρεί να πε­ριο­ρι­στεί η πρό­σβα­ση στα μέσα μα­ζι­κής με­τα­φο­ράς, αλλά μόνο να πυ­κνώ­σουν τα δρο­μο­λό­για, όπως και συ­νέ­βη, και να τη­ρού­νται απα­ρε­γκλί­τως τα μέτρα προ­φύ­λα­ξης. Πε­ραι­τέ­ρω, υπάρ­χουν δύο λόγοι που δια­φο­ρο­ποιούν τα εστια­τό­ρια/καφέ/μπαρ από τα μου­σεία/αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους/θέ­α­τρα/κι­νη­μα­το­γρά­φους. Ο πρώ­τος είναι ότι η πρό­σβα­ση στον πο­λι­τι­σμό συ­νι­στά στοι­χείο ανά­πτυ­ξης της προ­σω­πι­κό­τη­τας του κα­θε­νός και άρα θα πρέ­πει να δια­σφα­λί­ζο­νται όροι ευ­ρύ­τε­ρης δυ­να­τής πρό­σβα­σης. Ο δεύ­τε­ρος είναι ότι στους χώ­ρους πο­λι­τι­σμού οι επι­σκέ­πτες φο­ρούν μάσκα και κατ’ αρχήν δεν συ­νο­μι­λούν.

2. Γιατί δεν επι­τρέ­πε­ται πρό­σβα­ση στην εστί­α­ση σε ανεμ­βο­λί­α­στους με τεστ; Το τεστ απο­τε­λεί τη φω­το­γρα­φία μιας στιγ­μής σε σχέση με τον ιό. Είναι απο­λύ­τως δυ­να­τό κά­ποιος να έχει αρ­νη­τι­κό τεστ προ 24 ωρών και παρά ταύτα να νοσεί, είτε επει­δή εμπί­πτει στο όριο του στα­τι­στι­κού λά­θους είτε επει­δή νό­ση­σε οψι­γε­νώς. Συ­νε­πώς, μόνο όπου βρί­σκο­νται απο­κλει­στι­κά άτομα που έχουν ανα­πτύ­ξει αντι­σώ­μα­τα, δη­λα­δή εμ­βο­λια­σμέ­νοι και νο­σή­σα­ντες, δια­σφα­λί­ζε­ται ένα σχε­τι­κά πιο προ­στα­τευ­μέ­νο πε­ρι­βάλ­λον, ιδίως μά­λι­στα σε μέρη που οι πε­λά­τες δεν φέ­ρουν μάσκα.

3. Πώς εξη­γεί­ται να συ­νυ­πάρ­χουν στον ίδιο χώρο εστί­α­σης θα­μώ­νες μόνο εμ­βο­λια­σμέ­νοι και ερ­γα­ζό­με­νοι που δεν είναι υπο­χρε­ω­τι­κά εμ­βο­λια­σμέ­νοι; Δεν είναι ίδια η φύση της πα­ρου­σί­ας των δύο κα­τη­γο­ριών προ­σώ­πων. Οι πε­λά­τες βρί­σκο­νται στον χώρο για αμιγή ψυ­χα­γω­γία, ενόσω οι ερ­γα­ζό­με­νοι ασκούν μια ανα­γκαία για την επι­βί­ω­σή τους λει­τουρ­γία. Αρα, η δια­φο­ρο­ποί­η­ση ανα­γκαί­ου και μη ανα­γκαί­ου είναι προ­φα­νής. Επι­πλέ­ον, οι ανεμ­βο­λί­α­στοι ερ­γα­ζό­με­νοι στα κα­τα­στή­μα­τα αυτά τη­ρούν πολύ αυ­στη­ρούς όρους προ­φύ­λα­ξης με δύο τεστ εβδο­μα­διαί­ως και χρήση μά­σκας.

4. Γιατί σε ορι­σμέ­νους χώ­ρους οι ερ­γα­ζό­με­νοι υπο­χρε­ού­νται σε δύο τεστ εβδο­μα­διαί­ως και σε άλ­λους σε ένα; Ο αριθ­μός των απαι­τού­με­νων ερ­γα­στη­ρια­κών τεστ εξαρ­τά­ται από τη με­τα­δο­τι­κό­τη­τα που πα­ρου­σιά­ζει ο εκά­στο­τε χώρος ερ­γα­σί­ας, σε σχέση είτε με τον συγ­χρω­τι­σμό που ανα­πτύσ­σε­ται, είτε με την αμε­σό­τη­τα στην επαφή πε­λα­τών και ερ­γα­ζο­μέ­νων, είτε με την επαφή των ερ­γα­ζο­μέ­νων με μέσα και υλικά, όπως φα­γώ­σι­μα είδη. Εύ­λο­γο είναι, κατά τούτο, να απαι­τού­νται δύο τεστ για εκ­παι­δευ­τι­κές δομές και χώ­ρους εστί­α­σης και ένα σε λι­γό­τε­ρο επι­κίν­δυ­νους χώ­ρους ερ­γα­σί­ας.

5. Πρέ­πει να επε­κτα­θεί η υπο­χρε­ω­τι­κό­τη­τα του εμ­βο­λια­σμού και σε άλλες κα­τη­γο­ρί­ες πλη­θυ­σμού; Ο εμ­βο­λια­σμός απο­τε­λεί το πλέον ισχυ­ρό όπλο ευ­ρεί­ας κλί­μα­κας κατά της παν­δη­μί­ας. Δυ­στυ­χώς, η στα­δια­κώς φθί­νου­σα ζή­τη­ση έχει ως απο­τέ­λε­σμα να απέ­χου­με ακόμη από τον στόχο της ανο­σί­ας πλη­θυ­σμού. Ενα στόχο που άλλες χώρες με πα­ρό­μοια πλη­θυ­σμια­κά και γε­ω­χω­ρι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, όπως η Πορ­το­γα­λία, φαί­νε­ται να προ­σεγ­γί­ζουν, με απο­τέ­λε­σμα να έχουν μι­κρό­τε­ρη θε­τι­κό­τη­τα και λι­γό­τε­ρες νο­ση­λεί­ες. Το πρώτο βήμα του υπο­χρε­ω­τι­κού εμ­βο­λια­σμού πε­ρι­λάμ­βα­νε τους ερ­γα­ζο­μέ­νους σε δομές φρο­ντί­δας ηλι­κιω­μέ­νων, δομές φρο­ντί­δας ΑμεΑ και υγειο­νο­μι­κές δομές, για λό­γους που νο­μί­ζω είναι προ­φα­νείς. Το εν­δε­χό­με­νο να επε­κτα­θεί η υπο­χρε­ω­τι­κό­τη­τα και σε άλλες κα­τη­γο­ρί­ες πλη­θυ­σμού, ιδίως σε όσους ερ­γά­ζο­νται σε πεδία εν δυ­νά­μει υπερ­με­τά­δο­σης ή σε κρί­σι­μες για τη χώρα υπο­δο­μές, πα­ρα­μέ­νει ανοι­κτό και θα αξιο­λο­γη­θεί. Σή­με­ρα, μά­λι­στα, που τα εμ­βό­λια στα­δια­κά λαμ­βά­νουν ορι­στι­κή άδεια, όπως συ­νέ­βη με το εμ­βό­λιο της Pfizer από τον Εθνι­κό Ορ­γα­νι­σμό Φαρ­μά­κων των ΗΠΑ, εκλεί­πει και το τε­λευ­ταίο νο­μι­κό και ψυ­χο­λο­γι­κό ανά­χω­μα για την επέ­κτα­ση του προ­γράμ­μα­τος υπο­χρε­ω­τι­κού εμ­βο­λια­σμού. Πά­ντως, θα πρέ­πει κά­ποια στιγ­μή να φτά­σου­με ως κοι­νω­νία σε ένα επί­πε­δο ωρι­μό­τη­τας που δεν θα χρειά­ζε­ται ένα πα­τερ­να­λι­στι­κό κρά­τος για να αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε τις ευ­θύ­νες μας απέ­να­ντι στην κοι­νό­τη­τα. Εχο­ντας απώ­λειες πε­ρί­που 4,5 εκα­τομ­μυ­ρί­ων αν­θρώ­πων πα­γκο­σμί­ως, εκ των οποί­ων 13.500 στη χώρα μας, η άποψη ότι θα εμ­βο­λια­στού­με όταν αυτό κα­τα­στεί κρα­τι­κή επι­τα­γή συ­νι­στά υπο­κρι­τι­κή απε­νο­χο­ποί­η­ση.

6. Είναι τα μέτρα αντι­συ­νταγ­μα­τι­κά; Το κρά­τος, σύμ­φω­να με το Σύ­νταγ­μα, οφεί­λει να με­ρι­μνά για την υγεία των πο­λι­τών και δι­καιού­ται να αξιώ­νει από όλους την εκ­πλή­ρω­ση του χρέ­ους κοι­νω­νι­κής αλ­λη­λεγ­γύ­ης. Η δε ιδιω­τι­κή αυ­το­νο­μία δεν μπο­ρεί να εξι­κνεί­ται έως του ση­μεί­ου να τί­θε­ται σε κίν­δυ­νο η δη­μό­σια υγεία και η ευ­η­με­ρία της χώρας. Τα μέτρα που έχουν λη­φθεί τη­ρούν το ανα­γκαίο μέτρο και είναι σύμ­φω­να με την αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας. Ο μεν υπο­χρε­ω­τι­κός εμ­βο­λια­σμός πε­ριο­ρί­ζε­ται όπου κρί­νε­ται ότι υπάρ­χει με­γα­λύ­τε­ρος κίν­δυ­νος με­τά­δο­σης και νό­ση­σης. Τα δε μέτρα πρό­σβα­σης σε χώ­ρους συ­γκέ­ντρω­σης του κοι­νού δια­βαθ­μί­ζο­νται, πρώ­τον, εξ αντι­κει­μέ­νου ανά­λο­γα με το κάθε πεδίο, τον βαθμό επι­κιν­δυ­νό­τη­τάς του και τον ανα­γκαίο ή μη χα­ρα­κτή­ρα του και, δεύ­τε­ρον, εξ υπο­κει­μέ­νου ανά­λο­γα με τον κίν­δυ­νο που κάθε πρό­σω­πο έχει στο να με­τα­δώ­σει τον ιό. Για τα θέ­μα­τα αυτά, η νο­μο­λο­γία είναι σαφής: επι­τρέ­πε­ται ο υπο­χρε­ω­τι­κός εμ­βο­λια­σμός ως προ­ϋ­πό­θε­ση για την πρό­σβα­ση στην τυ­πι­κή εκ­παί­δευ­ση και για την απα­σχό­λη­ση σε κρί­σι­μες κρα­τι­κές υπο­δο­μές, όπως η ΕΜΑΚ και δομές κοι­νω­νι­κής προ­στα­σί­ας. Για την ταυ­τό­τη­τα του λόγου, το Ευ­ρω­παϊ­κό Δι­κα­στή­ριο Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που έχει κρί­νει σύμ­φω­να με την Ευ­ρω­παϊ­κή Σύμ­βα­ση εθνι­κά προ­γράμ­μα­τα υπο­χρε­ω­τι­κού εμ­βο­λια­σμού.

7. Συ­νι­στούν τα μέτρα δι­χα­σμό της κοι­νω­νί­ας; Η αφε­τη­ρία του φε­τι­νού φθι­νο­πώ­ρου είναι απο­λύ­τως δια­φο­ρε­τι­κή σε σχέση με πέ­ρυ­σι. Πρώ­τον, σή­με­ρα υπάρ­χει κα­θο­λι­κή και άμεση πρό­σβα­ση σε εμ­βό­λιο της επι­θυ­μί­ας του κα­θε­νός. Δεύ­τε­ρον, γνω­ρί­ζου­με ότι η πι­θα­νό­τη­τα να νο­σή­σει κά­ποιος ανεμ­βο­λί­α­στος είναι υπερ­πολ­λα­πλά­σια ένα­ντι ενός εμ­βο­λια­σμέ­νου. Τρί­τον, το σύ­στη­μα υγεί­ας πιέ­ζε­ται λόγω της νό­ση­σης των μη εμ­βο­λια­σμέ­νων – πε­ρισ­σό­τε­ρο από το 90% των ασθε­νών σε ΜΕΘ είναι ανεμ­βο­λί­α­στοι. Υπό το φως αυτό, δεν υπα­κού­ει σε καμία λο­γι­κή, ούτε είναι ηθικό να επι­βάλ­λο­νται κα­θο­λι­κοί πε­ριο­ρι­σμοί που θα εφαρ­μό­ζο­νται εξί­σου σε όσους έχουν μικρό ένα­ντι με­γά­λου ιικού δυ­να­μι­κού και σε εκεί­νους που επι­τέ­λε­σαν το κοι­νω­νι­κό τους χρέος τους ένα­ντι εκεί­νων που ακόμη απέ­χουν. Αλή­θεια, είναι ηθικό να κλεί­νουν σχο­λεία και πα­νε­πι­στή­μια, να κλυ­δω­νί­ζε­ται η αγορά και η οι­κο­νο­μία, να πε­ριο­ρί­ζε­ται η κοι­νω­νία ολό­κλη­ρη επει­δή επι­λέ­γουν ορι­σμέ­νοι να μην εμ­βο­λιά­ζο­νται; Τι θα απα­ντού­σα­με στα νέα παι­διά που εμ­βο­λιά­ζο­νται μο­λο­νό­τι τα ίδια έχουν μι­κρό­τε­ρο κίν­δυ­νο σο­βα­ρής νό­ση­σης ένα­ντι των πιο ηλι­κιω­μέ­νων συ­μπο­λι­τών μας; Ο δι­χα­σμός δεν προ­κα­λεί­ται όταν η πο­λι­τεία με­ρι­μνά για τη δη­μό­σια υγεία θέ­το­ντας ανά­λο­γες προ­ϋ­πο­θέ­σεις, αλλά, αντι­θέ­τως, όταν δεν δια­σφα­λί­ζει ευ­ρυθ­μία σε εκεί­νους που φρο­ντί­ζουν για τον εαυτό τους και τους άλ­λους. Την απά­ντη­ση δίνει το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τεί­ας μνη­μο­νεύ­ο­ντας ρητά ότι συ­νταγ­μα­τι­κά δεν υφί­στα­ται ταυ­τό­τη­τα συν­θη­κών με­τα­ξύ εμ­βο­λια­σμέ­νων και μη εμ­βο­λια­σμέ­νων. Η δε πο­λι­τεία θα φρο­ντί­σει για την απα­ρέ­γκλι­τη τή­ρη­ση των μέ­τρων αυτών.

Τα μέτρα που τί­θε­νται σε ισχύ συ­νι­στούν ένα ισόρ­ρο­πο μείγ­μα για την προ­στα­σία της δη­μό­σιας υγεί­ας. Μέτρα συ­νε­κτι­κά που λαμ­βά­νουν υπ’ όψιν τον ανα­γκαίο ή μη χα­ρα­κτή­ρα της δρα­στη­ριό­τη­τας, τη δυ­να­τό­τη­τα ή μη χρή­σης μά­σκας και την κλί­μα­κα της κάθε συ­γκέ­ντρω­σης. Μέτρα που δεν δι­χά­ζουν, αλλά συν­θέ­τουν, απο­σκο­πώ­ντας να δια­τη­ρη­θεί όρθια η κοι­νω­νι­κή και οι­κο­νο­μι­κή ζωή. Με την ελ­πί­δα ότι όλοι οι πο­λί­τες θα αντι­λη­φθούν την αξία του εμ­βο­λί­ου και θα προ­στρέ­ξουν σε αυτό, ώστε να απαλ­λα­γού­με το συ­ντο­μό­τε­ρο δυ­να­τόν από τους υφι­στά­με­νους πε­ριο­ρι­σμούς.

Πηγή kathimerini.gr