Έρευνα: Μόνο οι μισοί Έλληνες θα έκαναν το εμβόλιο για το κορωνοϊό-Πώς η πανδημία έχει αλλάξει τη ζωή μας

Aντι­λή­ψεις και στά­σεις για την υγειο­νο­μι­κή κρίση της επο­χής μας, την παν­δη­μία του κο­ρο­νοϊ­ού, κα­τα­γρά­φο­νται στην έρευ­να της δια­ΝΕ­Ο­σις σε συ­νερ­γα­σία με τη Metron Analysis. Τον πε­ρα­σμέ­νο Απρί­λιο – θυ­μί­ζει ο Διευ­θυ­ντής Πε­ριε­χο­μέ­νου της δια­ΝΕ­Ο­σις Θο­δω­ρής Γε­ωρ­γα­κό­που­λος – η άποψη των Ελ­λή­νων ήταν σχε­δόν ομό­φω­νη: μετά από σχε­δόν ένα μήνα σε πρω­το­φα­νή αυ­στη­ρή κα­ρα­ντί­να και κατ’ οίκον πε­ριο­ρι­σμό, σχε­δόν το 70% του πλη­θυ­σμού της χώρας θε­ω­ρού­σαν ότι θα έχου­με επα­νέλ­θει «σε μια κα­νο­νι­κή κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα» μέχρι τον Σε­πτέμ­βριο. Του 2020. Σή­με­ρα έχου­με Οκτώ­βριο του 2020 και η «κα­νο­νι­κή κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα» είναι ακόμη ένα άπια­στο όνει­ρο. Τι έχει αλ­λά­ξει από τότε;

Η δια­ΝΕ­Ο­σις, πέντε μήνες μετά την πρώτη της δη­μο­σκο­πι­κή έρευ­να για το θέμα, επι­στρέ­φει με πολ­λές από τις ίδιες -και κά­μπο­σες και­νού­ριες- ερω­τή­σεις, για να απο­τυ­πώ­σει το πώς ζουν οι Έλ­λη­νες στην παν­δη­μία σή­με­ρα. Η έρευ­να διε­ξή­χθη σε συ­νερ­γα­σία με την εται­ρεία Metron Analysis το διά­στη­μα 15-22 Σε­πτεμ­βρί­ου 2020, και έγινε τη­λε­φω­νι­κά σε στα­θε­ρά και κι­νη­τά τη­λέ­φω­να με πα­νελ­λα­δι­κό δείγ­μα 1.257 ατό­μων ηλι­κί­ας 17 και άνω.

Με­τα­ξύ άλλων, τα απο­τε­λέ­σμα­τα επι­βε­βαιώ­νουν κά­ποια από τα πράγ­μα­τα που πολ­λοί υπο­πτεύ­ο­νται, αλλά κα­ταρ­ρί­πτουν και κά­ποιους μύ­θους. Οι Έλ­λη­νες εμ­φα­νί­ζο­νται πολύ πιο συ­νει­δη­το­ποι­η­μέ­νοι και ρε­α­λι­στές και, ανα­πό­φευ­κτα, πολύ λι­γό­τε­ρο αι­σιό­δο­ξοι από ό,τι στα απο­τε­λέ­σμα­τα του Απρι­λί­ου. Οι ζωές τους έχουν αλ­λά­ξει με συ­γκε­κρι­μέ­νους τρό­πους (στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα, στην ερ­γα­σία, στην ψυ­χο­λο­γία, στις αν­θρώ­πι­νες σχέ­σεις) και σχε­δόν απο­κλει­στι­κά προς το χει­ρό­τε­ρο. Από την άλλη, οι απα­ντή­σεις δεν αντα­να­κλούν συν­θή­κες απελ­πι­σί­ας ή κα­τάρ­ρευ­σης. Οι πο­λί­τες δη­λώ­νουν ότι τη­ρούν τα μέτρα προ­στα­σί­ας σε υψηλά πο­σο­στά. Παρ’ όλο που υπάρ­χει (και εκ­φρά­ζε­ται) φόβος και τα πο­σο­στά της εμπι­στο­σύ­νης έχουν μειω­θεί, δεν έχει χαθεί ολο­σχε­ρώς ή ελ­πί­δα. Σε κά­ποια από τα κρί­σι­μα θέ­μα­τα που μας απα­σχο­λούν, υπάρ­χει ακόμα η ελ­πί­δα ότι στο μέλ­λον θα βγού­με κερ­δι­σμέ­νοι.

Εν­δια­φέ­ρον πα­ρου­σιά­ζουν οι απα­ντή­σεις για το εμ­βό­λιο, αν δη­λα­δή υπήρ­χε σή­με­ρα ένα εγκε­κρι­μέ­νο από τις αρ­μό­διες ελ­λη­νι­κές και ευ­ρω­παϊ­κές αρχές, δια­θέ­σι­μο δω­ρε­άν για όλους. Οι μισοί Έλ­λη­νες (49,5%) δη­λώ­νουν πως θα το έκα­ναν, ενώ το 41,9% πως όχι. Οι ομά­δες στις οποί­ες το “Όχι” απο­τε­λεί πλειο­ψη­φία είναι οι γυ­ναί­κες, οι ηλι­κί­ες 25-64 (αλλά όχι οι νέοι ηλι­κί­ες 17-24), οι χα­μη­λό­τε­ρες ει­σο­δη­μα­τι­κές τά­ξεις, οι αγρό­τες, όσοι ζουν σε πο­λυ­με­λή νοι­κο­κυ­ριά (από 4 μέλη και πάνω), αυτοί που δη­λώ­νουν πως ενη­με­ρώ­νο­νται από ιστο­σε­λί­δες και κοι­νω­νι­κά δί­κτυα, αυτοί που δη­λώ­νουν πως ενη­με­ρώ­νο­νται από “προ­σω­πι­κούς ια­τρούς” και αυτοί που δη­λώ­νουν πως “δεν ενη­με­ρώ­νο­νται”. Το πο­σο­στό είναι αντί­στοι­χο με το πο­σο­στό των Αμε­ρι­κα­νών (51% σε έρευ­να του Pew μια εβδο­μά­δα νω­ρί­τε­ρα), αλλά μι­κρό­τε­ρο από πο­σο­στά σε άλλες χώρες σε έρευ­νες που έγι­ναν σε προη­γού­με­νη φάση της κρί­σης, το κα­λο­καί­ρι.

Μπο­ρεί­τε να δια­βά­σε­τε όλα τα απο­τε­λέ­σμα­τα σε όλες τις ερω­τή­σεις, με πί­να­κες που ανα­λύ­ουν τα απο­τε­λέ­σμα­τα σε όλες τις βα­σι­κές ομά­δες του πλη­θυ­σμού, σε αυτό το αρ­χείο (PDF). Μια πιο συ­νο­πτι­κή πα­ρου­σί­α­ση των βα­σι­κών στοι­χεί­ων και ευ­ρη­μά­των υπάρ­χει εδώ (PDF).

Ακο­λου­θούν με­ρι­κά από τα βα­σι­κά συ­μπε­ρά­σμα­τα που ανα­δει­κνύ­ο­νται από την έρευ­να, όπως πα­ρου­σιά­ζο­νται από τη Δια­ΝΕ­Ο­σις

1. Το τέλος της υπέρ­με­τρης αι­σιο­δο­ξί­ας

Ένα από τα πιο εντυ­πω­σια­κά απο­τε­λέ­σμα­τα της έρευ­νας του Απρι­λί­ου 2020 εμ­φα­νί­στη­κε στην ερώ­τη­ση για το αν τα πράγ­μα­τα στη χώρα μας κι­νού­νται προς τη σωστή ή προς τη λάθος κα­τεύ­θυν­ση. Με τη χώρα σε κα­ρα­ντί­να, λοι­πόν, την κοι­νω­νία σε πλήρη ακι­νη­σία, και την πα­γκό­σμια ανα­σφά­λεια για έναν νέο, τρο­μα­κτι­κό θα­να­τη­φό­ρο ιό, το πο­σο­στό των Ελ­λή­νων που θε­ω­ρού­σαν ότι τα πράγ­μα­τα κι­νού­νται προς τη σωστή κα­τεύ­θυν­ση τον Απρί­λιο του ’20 έφτα­νε το ιλιγ­γιώ­δες 86%.

Τότε ήμα­σταν ήδη αρ­κε­τές εβδο­μά­δες έγκλει­στοι στα σπί­τια μας. Για να βγού­με έξω στέλ­να­με ένα SMS σε ει­δι­κό αριθ­μό, με μία από έξι συ­γκε­κρι­μέ­νες αι­τιο­λο­γή­σεις της εξό­δου μας. Τα εστια­τό­ρια, τα καφέ, τα πάρκα και τα κα­τα­στή­μα­τα -πλην συ­γκε­κρι­μέ­νων- ήταν κλει­στά. Και οι ει­δή­σεις ήταν ακόμα γε­μά­τες με την τρα­γω­δία της Βό­ρειας Ιτα­λί­ας, της Γαλ­λί­ας και της Ισπα­νί­ας, ει­κό­νες με φορ­τη­γά ψυ­γεία γε­μά­τα φέ­ρε­τρα, ανα­λύ­σεις με το τι ση­μαί­νει “triage” στις ΜΕΘ. Η Ελ­λά­δα σε εκεί­νη τη φάση φαι­νό­ταν ότι πε­τυ­χαί­νει κάτι στο οποίο άλλες χώρες απο­τύγ­χα­ναν: να απο­φύ­γει την ανε­ξέ­λεγ­κτη και ακα­τά­σχε­τη δια­σπο­ρά του ιού στην κοι­νω­νία, τους χι­λιά­δες θα­νά­τους και την κα­τάρ­ρευ­ση του συ­στή­μα­τος υγεί­ας. Αυτή η για πολ­λούς ανα­πά­ντε­χη επι­τυ­χία με­τα­φρα­ζό­ταν στο πρω­το­φα­νές 86% -νο­μί­ζα­με, τότε, ότι ως χώρα εί­χα­με γλι­τώ­σει από μια τε­ρά­στια εθνι­κή τρα­γω­δία.

Σή­με­ρα τα πράγ­μα­τα, βε­βαί­ως, είναι δια­φο­ρε­τι­κά. Αν και όντως η χώρα μας έχει αντέ­ξει πολύ κα­λύ­τε­ρα από άλλες πλού­σιες χώρες της Δύσης, ωστό­σο δεν έχει βγει αλώ­βη­τη. Τα κρού­σμα­τα αυ­ξά­νο­νται, η ανα­πό­φευ­κτη οι­κο­νο­μι­κή κρίση βα­θαί­νει και σιγά σιγά όλοι οι Έλ­λη­νες αντι­λαμ­βά­νο­νται τις συ­νέ­πειες της κρί­σης “στο πετσί τους”. “Ό,τι μέχρι πριν από λίγο καιρό αντι­με­τω­πι­ζό­ταν ως μία προ­σω­ρι­νή δυ­σκο­λία”, γρά­φει ο Στρα­τός Φα­να­ράς στην έκ­θε­σή του, “την οποία μά­λι­στα αντι­με­τω­πί­ζα­με με σχε­τι­κή επι­τυ­χία, σή­με­ρα με­τα­τρέ­πε­ται σε μια μο­νι­μό­τε­ρη συν­θή­κη, που η αντι­με­τώ­πι­ση της, βέ­βαια, δυ­σκο­λεύ­ει εξ ορι­σμού. Και αυτό αλ­λά­ζει τα πάντα”. Πράγ­μα­τι, πέντε μήνες μετά, το πο­σο­στό όσων πι­στεύ­ουν ότι πάμε προς τη σωστή κα­τεύ­θυν­ση έχει μειω­θεί στο 57%.

Έχει, πά­ντως, εν­δια­φέ­ρον να ση­μειώ­σου­με πως το ότι η άποψη “τα πράγ­μα­τα πάνε προς τη σωστή κα­τεύ­θυν­ση” είναι πλειο­ψη­φι­κή είναι εξαι­ρε­τι­κά σπά­νιο φαι­νό­με­νο. Μόνο σε 15 από τους τε­λευ­ταί­ους 59 μήνες έχει εμ­φα­νι­στεί, και μά­λι­στα οι 11 από αυ­τούς είναι οι 11 τε­λευ­ταί­οι -ένα πρω­το­φα­νές σερί.

Το αν ο κό­σμος πι­στεύ­ει ότι η χώρα πη­γαί­νει προς τη σωστή κα­τεύ­θυν­ση επη­ρε­ά­ζε­ται από τις πο­λι­τι­κές προ­τι­μή­σεις του κα­θε­νός, βε­βαί­ως, αλλά επη­ρε­ά­ζε­ται και από άλ­λους πα­ρά­γο­ντες. Οι άνω των 65 και οι οι­κο­νο­μι­κά ευ­κα­τά­στα­τοι θε­ω­ρούν ότι τα πράγ­μα­τα πη­γαί­νουν προς της σωστή κα­τεύ­θυν­ση σε πο­σο­στό άνω του 70%. Από αυ­τούς που δη­λώ­νουν ότι ενη­με­ρώ­νο­νται κυ­ρί­ως από την τη­λε­ό­ρα­ση, το 70,5% θε­ω­ρούν ότι τα πράγ­μα­τα πη­γαί­νουν καλά. Από αυ­τούς που ενη­με­ρώ­νο­νται από τα social media, όμως, μόνο το 39,4% συμ­φω­νούν. Η αλ­λα­γή της στά­σης των Ελ­λή­νων ως προς τις διά­φο­ρες πτυ­χές της κρί­σης γί­νε­ται εμ­φα­νής και σε άλλες ερω­τή­σεις όπως, για πα­ρά­δειγ­μα, στην ερώ­τη­ση περί μα­κρο­χρό­νιων επι­πτώ­σε­ων της παν­δη­μί­ας. Τον Απρί­λιο οι ερω­τη­θέ­ντες εκτι­μού­σαν ότι οι θε­τι­κές συ­νέ­πειες στην εμπι­στο­σύ­νη στο σύ­στη­μα υγεί­ας, την αλ­λη­λεγ­γύη της κοι­νω­νί­ας, τις οι­κο­γε­νεια­κές σχέ­σεις αλλά και άλ­λους πα­ρά­γο­ντες θα ήταν πε­ρισ­σό­τε­ρες από τις αρ­νη­τι­κές. Τώρα οι εκτι­μή­σεις για θε­τι­κές επι­πτώ­σεις σε όλους τους πα­ρά­γο­ντες έχουν μειω­θεί δρα­μα­τι­κά, ενώ οι εκτι­μή­σεις για αρ­νη­τι­κές επι­πτώ­σεις έχουν αυ­ξη­θεί πολύ.

Η αλ­λα­γή αυτή απο­τυ­πώ­νε­ται δρα­μα­τι­κά στην ερώ­τη­ση περί συ­ναι­σθη­μά­των. Τον Απρί­λιο το πρώτο συ­ναί­σθη­μα που επέ­λε­γαν οι ερω­τη­θέ­ντες, αυτό που δή­λω­ναν ότι νιώ­θουν πιο έντο­να, ήταν η αι­σιο­δο­ξία: το 26,5% επέ­λε­γαν αι­σιο­δο­ξία. Το Σε­πτέμ­βριο, μόνο το 8,5% την επι­λέ­γουν -είναι πια το έκτο συ­χνό­τε­ρο συ­ναί­σθη­μα, πίσω από τον φόβο, την απο­γο­ή­τευ­ση, το άγχος, την ανα­σφά­λεια και, πρώτη απ’ όλα, την αβε­βαιό­τη­τα (20,7%).

Όπως είναι ανα­με­νό­με­νο, οι Έλ­λη­νες ηλι­κί­ας 65+ είναι αυτοί που φο­βού­νται πιο πολύ απ’ όλους -αλλά ταυ­τό­χρο­να είναι και οι πιο αι­σιό­δο­ξοι από όλους. Αυτοί που δη­λώ­νουν έσοδα πάνω από 3.000 ευρώ τον μήνα δη­λώ­νουν και το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό αβε­βαιό­τη­τας (29,1%). Αυτοί που δη­λώ­νουν ει­σό­δη­μα κάτω από 500 ευρώ μη­νιαί­ως, τη μι­κρό­τε­ρη (15,7%).

Πα­ράλ­λη­λα, το 50,2% των ερω­τη­θέ­ντων δη­λώ­νουν “νιώθω πε­ρισ­σό­τε­ρο φόβο απέ­να­ντι στους συ­ναν­θρώ­πους μου”, ενώ το 55,4% δη­λώ­νουν “η ψυ­χο­λο­γι­κή μου διά­θε­ση είναι χει­ρό­τε­ρη από ό,τι πριν από την παν­δη­μία”. Πιο ευά­λω­τες και εδώ, οι με­γα­λύ­τε­ρες ηλι­κί­ες και όσοι βρί­σκο­νται σε κακή οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση.

Και, πα­ρα­δο­σια­κά, όπως συμ­βαί­νει σε όλες μας τις σχε­τι­κές έρευ­νες, το συ­ναί­σθη­μα που αι­σθά­νο­νται λι­γό­τε­ρο από όλα όλες οι ομά­δες του πλη­θυ­σμού της Ελ­λά­δας είναι η ντρο­πή.

2. Ο φόβος για το γνω­στό και το άγνω­στο

Από ότι φαί­νε­ται, καθώς μα­θαί­νουν όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρα πράγ­μα­τα για την υγειο­νο­μι­κή απει­λή, οι Έλ­λη­νες σή­με­ρα φο­βού­νται λίγο πε­ρισ­σό­τε­ρο από ότι τον Απρί­λιο. Το 67,4% των ερω­τη­θέ­ντων πι­στεύ­ουν ότι κο­ντι­νοί τους άν­θρω­ποι (φίλοι ή συγ­γε­νείς) κιν­δυ­νεύ­ουν από τον κο­ρο­νο­ϊό -πο­σο­στό ελα­φρώς αυ­ξη­μέ­νο από το 62% του Απρι­λί­ου. Σή­με­ρα, τρεις στους τέσ­σε­ρις Έλ­λη­νες ηλι­κί­ας από 17 μέχρι 54 πι­στεύ­ουν ότι κο­ντι­νοί τους άν­θρω­ποι κιν­δυ­νεύ­ουν.

Πλέον σχε­δόν ένας στους τρεις Έλ­λη­νες (31,9%) θε­ω­ρούν ότι κιν­δυ­νεύ­ουν οι ίδιοι προ­σω­πι­κά από τον κο­ρο­νο­ϊό. Το αντί­στοι­χο πο­σο­στό πέντε μήνες πριν ήταν 23,7%. Στους ηλι­κιω­μέ­νους 65+ πλέον το 42% θε­ω­ρούν ότι κιν­δυ­νεύ­ουν -από 33% τον Απρί­λιο.

Είναι αξιο­ση­μεί­ω­το το ότι ένα θε­α­μα­τι­κό 23% των ερω­τη­θέ­ντων δη­λώ­νουν ότι γνω­ρί­ζουν κά­ποιον ή κά­ποια που έχει προ­σβλη­θεί από τον κο­ρο­νο­ϊό. Αυτό είναι απο­τέ­λε­σμα που χρί­ζει ερ­μη­νεί­ας, δε­δο­μέ­νου ότι σύμ­φω­να με πρό­σφα­τες έρευ­νες σε τυ­χαία δείγ­μα­τα λι­γό­τε­ρο από 1% του πλη­θυ­σμού έχει όντως προ­σβλη­θεί από τον ιό.

Ένα 23,3%, εξάλ­λου, θε­ώ­ρη­σαν ότι κά­ποια στιγ­μή ίσως να είχαν προ­σβλη­θεί οι ίδιοι από τον ιό, ένα πο­σο­στό πα­ρό­μοιο με του πε­ρα­σμέ­νου Απρι­λί­ου.

Πά­ντως, μόνο το 25,7% των ερω­τη­θέ­ντων θε­ω­ρούν ότι ανή­κουν στις “ευά­λω­τες” ομά­δες του πλη­θυ­σμού (ηλι­κιω­μέ­νοι, άτομα σε ανο­σο­κα­τα­στο­λή, άτομα με ανα­πνευ­στι­κά προ­βλή­μα­τα κ.ά.), ένα πο­σο­στό πολύ χα­μη­λό­τε­ρο από το πραγ­μα­τι­κό πο­σο­στό στις πε­ρισ­σό­τε­ρες χώρες του κό­σμου. Είναι εν­δια­φέ­ρον ότι μόνο το 58,5% των ερω­τη­θέ­ντων ηλι­κί­ας 65+ θε­ω­ρούν εαυ­τούς “ευά­λω­τους”.

3. Επι­στρο­φή στον ρε­α­λι­σμό

Μια σειρά από ερω­τή­σεις απο­τυ­πώ­νει το ότι οι Έλ­λη­νες έχουν αρ­χί­σει να αντι­με­τω­πί­ζουν το φαι­νό­με­νο της παν­δη­μί­ας με ρε­α­λι­σμό. Τον Απρί­λιο μέρος της αι­σιο­δο­ξί­ας πή­γα­ζε από την άγνοια (πολλά πράγ­μα­τα ήταν ακόμα άγνω­στα για τη φύση του ιού και τις επι­πτώ­σεις της ασθέ­νειας στη δη­μό­σια υγεία), πράγ­μα που απο­κρυ­σταλ­λω­νό­ταν σε από­ψεις φαι­νο­με­νι­κά πα­ρά­λο­γες. Τον Απρί­λιο, εν μέσω κα­ρα­ντί­νας, το 67,9% των Ελ­λή­νων πί­στευαν ότι θα επα­νέλ­θου­με “σε μια φυ­σιο­λο­γι­κή κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα” μέχρι τον Σε­πτέμ­βριο. Είναι Οκτώ­βριος τώρα και, βε­βαί­ως, καμία κα­νο­νι­κό­τη­τα δεν έχει επα­νέλ­θει. Και οι ίδιοι Έλ­λη­νες μοιά­ζουν να το έχουν κα­τα­λά­βει. Σή­με­ρα, μόλις το 5% του πλη­θυ­σμού πι­στεύ­ει ότι θα επα­νέλ­θου­με σε κά­ποια κα­νο­νι­κό­τη­τα “μέχρι το τέλος του χρό­νου”. Το 87,4% θε­ω­ρεί ότι θα επα­νέλ­θου­με από το 2021 και μετά. Ένας στους τρεις (32,4%), θε­ω­ρούν ότι θα επα­νέλ­θου­με μετά από το 2021.

Πλέον, το 73% των Ελ­λή­νων πι­στεύ­ουν ότι “έρ­χο­νται δυ­σκο­λό­τε­ρες ημέ­ρες” και μόλις το 18,8% θε­ω­ρούν ότι “τα χει­ρό­τε­ρα έχουν πε­ρά­σει”. Ποιες ομά­δες του πλη­θυ­σμού είναι οι πιο αι­σιό­δο­ξες; Αυτοί που δη­λώ­νουν ότι κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μί­ας έχει βελ­τιω­θεί η οι­κο­νο­μι­κή τους κα­τά­στα­ση (44,2%) και οι νέοι ηλι­κί­ας 17-24 (35,4%). Σε καμία πλη­θυ­σμια­κή ομάδα, πά­ντως, η πε­ποί­θη­ση ότι “τα χει­ρό­τε­ρα έχουν πε­ρά­σει” δεν είναι πλειο­ψη­φι­κή.

4. Πως ζουν οι Έλ­λη­νες στην παν­δη­μία;

Οι ζωές μας, φυ­σι­κά, έχουν αλ­λά­ξει. Πολύ. Το 73,9% πα­ρα­δέ­χο­νται ότι η ζωή τους έχει αλ­λά­ξει “πάρα πολύ” ή “αρ­κε­τά”. Δεν υπάρ­χει πλη­θυ­σμια­κή ομάδα, ηλι­κια­κό γκρουπ, κοι­νω­νι­κή τάξη ή ιδε­ο­λο­γι­κό γκρουπ που να δη­λώ­νει κατά πλειο­ψη­φία ότι δεν έχει αλ­λά­ξει η ζωή τους. Και, βέ­βαια, αυτό δεν είναι μόνο ελ­λη­νι­κό φαι­νό­με­νο. Αντί­στοι­χα πο­σο­στά σε πρό­σφα­τη έρευ­να του Pew είναι 71% για την Σου­η­δία, 67% για τις ΗΠΑ, 66% για τη Βρε­τα­νία και 60% για την Ισπα­νία.

Για να κα­τα­λά­βου­με τι εν­νο­ού­με όταν λέμε “η ζωή έχει αλ­λά­ξει” τα εξής ευ­ρή­μα­τα είναι εν­δει­κτι­κά:

• Το 76,3% δη­λώ­νουν ότι πη­γαί­νουν σε λι­γό­τε­ρες κοι­νω­νι­κές εκ­δη­λώ­σεις (γά­μους, βα­φτί­σια) από ό,τι πριν από την παν­δη­μία
• Το 62,9% ότι τρώνε λι­γό­τε­ρο συχνά σε εστια­τό­ρια και τα­βέρ­νες
• Το 60,5% ότι βγαί­νουν σπα­νιό­τε­ρα σε μπαρ
• Το 59,5% ότι τα­ξι­δεύ­ουν σπα­νιό­τε­ρα με αε­ρο­πλά­νο
• Το 56% ότι συ­να­ντούν λι­γό­τε­ρο τους φί­λους τους
• Το 54,3% ότι ψω­νί­ζουν σπα­νιό­τε­ρα σε εμπο­ρι­κά κα­τα­στή­μα­τα
• Το 53,8% ότι τα­ξι­δεύ­ουν σπα­νιό­τε­ρα με πλοίο
• Το 51,3% ότι χρη­σι­μο­ποιούν λι­γό­τε­ρο τα ΜΜΜ

Οι μόνες δρα­στη­ριό­τη­τες στις οποί­ες η πλειο­ψη­φία των ερω­τη­θέ­ντων δη­λώ­νουν ότι το κά­νουν “το ίδιο” με ό,τι πριν από την παν­δη­μία, είναι η χρήση ταξί (53,1%) και το να “βλέ­πουν μέλη της οι­κο­γέ­νειάς τους” (64,4%).

Επι­πλέ­ον, οι μισοί Έλ­λη­νες (53,1%) δη­λώ­νουν ότι φέτος το κα­λο­καί­ρι πήγαν λι­γό­τε­ρες δια­κο­πές από ό,τι τις προη­γού­με­νες χρο­νιές. Ένας στους τρεις (36,3%) δη­λώ­νει ότι στις φε­τι­νές δια­κο­πές πέ­ρα­σε χει­ρό­τε­ρα, εξαι­τί­ας της παν­δη­μί­ας.

Εξάλ­λου, το 60,6% δη­λώ­νουν ότι στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους συ­να­ντιού­νται και συ­νο­μι­λούν με λι­γό­τε­ρους αν­θρώ­πους από ό,τι θα έκα­ναν αν δεν υπήρ­χε παν­δη­μία. Οι μισοί (50,5%) δη­λώ­νουν ότι ο τρό­πος δου­λειάς τους έχει αλ­λά­ξει κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μί­ας. Σχε­δόν οι μισοί (45,5%) δη­λώ­νουν ότι οι σχέ­σεις τους με τους φί­λους και τους γνω­στούς τους έχουν αλ­λά­ξει.

Όπως αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε όλοι, οι οι­κο­νο­μι­κές και κοι­νω­νι­κές συ­νέ­πειες όλων των πα­ρα­πά­νω είναι τε­ρά­στιες, και θα γί­νο­νται όλο και πιο εμ­φα­νείς, καθώς η κρίση βα­θαί­νει. Η κα­τάρ­ρευ­ση της κα­τα­νά­λω­σης και ο πε­ριο­ρι­σμός των κοι­νω­νι­κών επα­φών θα αλ­λά­ξουν τον τρόπο με τον οποίο λει­τουρ­γεί η χώρα μας με συ­γκλο­νι­στι­κούς, ελά­χι­στα προ­βλέ­ψι­μους και εν­δε­χο­μέ­νως μη ανα­στρέ­ψι­μους τρό­πους.

5. Οι­κο­νο­μία και Ερ­γα­σία

Σή­με­ρα, το 57,2% εκτι­μούν ότι η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία σε ένα χρόνο από σή­με­ρα θα βρί­σκε­ται σε χει­ρό­τε­ρη κα­τά­στα­ση από ό,τι τώρα -πράγ­μα που ται­ριά­ζει με το κλίμα μειω­μέ­νης αι­σιο­δο­ξί­ας και ρε­α­λι­στι­κό­τε­ρης προ­σέγ­γι­σης που βλέ­που­με και από τις υπό­λοι­πες ερω­τή­σεις. Και τα υπό­λοι­πα οι­κο­νο­μι­κά και ερ­γα­σια­κά ερω­τή­μα­τα, πά­ντως, βγά­ζουν χρή­σι­μα συ­μπε­ρά­σμα­τα.

Σή­με­ρα η οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα έχει επι­στρέ­ψει σε ρυθ­μούς που δεν είναι ακόμη κοντά στους κα­νο­νι­κούς, μεν, αλλά δεν έχουν και καμία σχέση με όσα ίσχυαν επί κα­ρα­ντί­νας. Το 72,7% των ερ­γα­ζο­μέ­νων στην πε­ρί­ο­δο του Σε­πτεμ­βρί­ου που έτρε­ξε η έρευ­να δή­λω­ναν πως ερ­γά­ζο­νται κα­νο­νι­κά στον χώρο ερ­γα­σί­ας τους και μόνο 12,2% με τη­λερ­γα­σία (τα αντί­στοι­χα πο­σο­στά τον Απρί­λιο, επί lockdown, ήταν 25,4% και 26,2%). Το πο­σο­στό των ερ­γα­ζό­με­νων που βρί­σκο­νται σε ανα­στο­λή ερ­γα­σί­ας, ερ­γά­ζο­νται με μειω­μέ­νο ωρά­ριο ή εκ πε­ρι­τρο­πής ή είναι σε άδεια (κα­νο­νι­κή ή ει­δι­κού σκο­πού) φτά­νει το 13% του συ­νό­λου, από 46,8% επί lockdown.

Ωστό­σο, το 40,9% των πο­λι­τών δη­λώ­νουν ότι η οι­κο­νο­μι­κή τους κα­τά­στα­ση έχει χει­ρο­τε­ρεύ­σει από τότε που άρ­χι­σαν τα μέτρα αντι­με­τώ­πι­σης της παν­δη­μί­ας. Ένας στους πέντε (20,7%) δη­λώ­νουν ότι αι­σθά­νο­νται λι­γό­τε­ρο πα­ρα­γω­γι­κοί στη δου­λειά τους, από ό,τι ήταν πριν. Και το πο­σο­στό των ανέρ­γων που δη­λώ­νουν ότι έχα­σαν τη δου­λειά τους μετά από την 1η Μαρ­τί­ου 2020 φτά­νει το 18,4% (από 11,4% τον Απρί­λιο).

6. Μά­σκες, Χέρια, Απο­στά­σεις – Πόσο Προ­σέ­χου­με;

Ένα από τα πιο επι­τα­κτι­κά ερω­τή­μα­τα της επο­χής έχει να κάνει με το κατά πόσο οι πο­λί­τες τη­ρούν τα μέτρα προ­στα­σί­ας. Κά­ποια από αυτά τα θέ­μα­τα, όπως η χρήση μά­σκας σε δη­μό­σιους χώ­ρους, έχουν οδη­γή­σει ακόμα και σε δυ­να­μι­κές αντι­δρά­σεις σε άλλες χώρες, ενώ σε κά­ποιες έχουν πο­λι­τι­κο­ποι­η­θεί, με δρα­μα­τι­κά για τη δη­μό­σια υγεία απο­τε­λέ­σμα­τα. Από ό,τι φαί­νε­ται, στη δική μας χώρα τα πράγ­μα­τα είναι πολύ δια­φο­ρε­τι­κά. Το 93,9% των Ελ­λή­νων δη­λώ­νουν ότι την τε­λευ­ταία εβδο­μά­δα, όταν βρέ­θη­καν σε χώ­ρους όπου η μάσκα είναι υπο­χρε­ω­τι­κή, φο­ρού­σαν “πάντα” ή “σχε­δόν πάντα” μάσκα. Στη γε­νι­κό­τε­ρη δια­τύ­πω­ση, το 95,5% δη­λώ­νουν ότι πλέ­νουν τα χέρια τους συχνά ή πολύ συχνά, το 85,1% ότι φο­ρούν μάσκα και το 79,7% ότι τη­ρούν τις απο­στά­σεις.

Η Δια­ΝΕ­Ο­σις ση­μειώ­νει πως σε αυτές τις έρευ­νες πολ­λές φορές οι ερω­τη­θέ­ντες δεν λένε την αλή­θεια. Γι’ αυτό, το­νί­ζει, μια τέ­τοια έρευ­να δεν είναι καλό ερ­γα­λείο για να δια­πι­στώ­σου­με αν οι Έλ­λη­νες όντως φο­ρούν ή όχι μάσκα στους δη­μό­σιους χώ­ρους, κι αν τη­ρούν τα μέτρα ασφα­λεί­ας. Ωστό­σο, τα απο­τε­λέ­σμα­τα έχουν μια άλλη, εξί­σου ση­μα­ντι­κή χρη­σι­μό­τη­τα. Δεί­χνουν ότι η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία των Ελ­λή­νων πι­στεύ­ουν ότι η τή­ρη­ση των προ­στα­τευ­τι­κών μέ­τρων είναι η “σωστή” απά­ντη­ση και επι­θυ­μούν να δη­λώ­σουν για τον εαυτό τους ότι τα τη­ρούν, ακόμα κι αν αυτό δεν είναι πάντα η πλή­ρης αλή­θεια. Το πο­σο­στό των αν­θρώ­πων που δια­φω­νούν με τη χρη­σι­μό­τη­τα αυτών των μέ­τρων είναι, όπως απο­δει­κνύ­ε­ται και από άλλες πα­ρό­μοιες έρευ­νες, πολύ μικρό.

Και, εξάλ­λου, υπάρ­χουν και άλλα, έμ­με­σα συ­μπε­ρά­σμα­τα που μπο­ρούν να βγουν από μια τέ­τοια ερώ­τη­ση, όπως για πα­ρά­δειγ­μα το πο­σο­στό του πλη­θυ­σμού που παίρ­νει τα μέτρα προ­στα­σί­ας και, άρα, το φαι­νό­με­νο της παν­δη­μί­ας πραγ­μα­τι­κά πολύ στα σο­βα­ρά. Το πο­σο­στό που δη­λώ­νουν ότι τη­ρούν “πάντα” και τα τρία, είναι 37,2%.

Στην ερώ­τη­ση για το εμ­βό­λιο (αν υπήρ­χε σή­με­ρα ένα εγκε­κρι­μέ­νο από τις αρ­μό­διες ελ­λη­νι­κές και ευ­ρω­παϊ­κές αρχές, δια­θέ­σι­μο δω­ρε­άν για όλους), οι μισοί Έλ­λη­νες (49,5%) δη­λώ­νουν πως θα το έκα­ναν, ενώ το 41,9% πως όχι. Οι ομά­δες στις οποί­ες το “Όχι” απο­τε­λεί πλειο­ψη­φία είναι οι γυ­ναί­κες, οι ηλι­κί­ες 25-64 (αλλά όχι οι νέοι ηλι­κί­ες 17-24), οι χα­μη­λό­τε­ρες ει­σο­δη­μα­τι­κές τά­ξεις, οι αγρό­τες, όσοι ζουν σε πο­λυ­με­λή νοι­κο­κυ­ριά (από 4 μέλη και πάνω), αυτοί που δη­λώ­νουν πως ενη­με­ρώ­νο­νται από ιστο­σε­λί­δες και κοι­νω­νι­κά δί­κτυα, αυτοί που δη­λώ­νουν πως ενη­με­ρώ­νο­νται από “προ­σω­πι­κούς ια­τρούς” και αυτοί που δη­λώ­νουν πως “δεν ενη­με­ρώ­νο­νται”. Το πο­σο­στό είναι αντί­στοι­χο με το πο­σο­στό των Αμε­ρι­κα­νών (51% σε έρευ­να του Pew μια εβδο­μά­δα νω­ρί­τε­ρα), αλλά μι­κρό­τε­ρο από πο­σο­στά σε άλλες χώρες σε έρευ­νες που έγι­ναν σε προη­γού­με­νη φάση της κρί­σης, το κα­λο­καί­ρι.

Αυτό το εύ­ρη­μα πι­θα­νό­τα­τα σχε­τί­ζε­ται και με τη μεί­ω­ση της εμπι­στο­σύ­νης στους “επι­στή­μο­νες/τε­χνο­κρά­τες” που θα δούμε πα­ρα­κά­τω. “Παρά τις ερ­γώ­δεις προ­σπά­θειες της ια­τρι­κής, επι­στη­μο­νι­κής και ερευ­νη­τι­κής κοι­νό­τη­τας να αντα­πο­κρι­θούν με επι­τυ­χία στην πρό­κλη­ση της αντι­με­τώ­πι­σης της παν­δη­μί­ας”, γρά­φει ο Στρα­τός Φα­να­ράς, “μέχρι σή­με­ρα δεν υπάρ­χουν απτά απο­τε­λέ­σμα­τα. Η πα­ρά­με­τρος αυτή εγεί­ρει αμ­φι­βο­λί­ες και απο­στα­θε­ρο­ποιεί τη σχέση εμπι­στο­σύ­νης ανά­με­σα στην κοι­νω­νία και τους ει­δι­κούς επι­στή­μο­νες”. Βε­βαί­ως, σε αυτά τα θέ­μα­τα βρι­σκό­μα­στε σε αχαρ­το­γρά­φη­τα νερά. Ση­μα­ντι­κές εξε­λί­ξεις στο επί­πε­δο των ερευ­νών για την αντι­με­τώ­πι­ση της Covid-19 ή την πα­ρα­σκευή απο­τε­λε­σμα­τι­κού εμ­βο­λί­ου εν­δέ­χε­ται να αλ­λά­ξουν τα δε­δο­μέ­να.

7. Εμπι­στο­σύ­νη και απει­λές για το μέλ­λον

Στην πα­ρα­δο­σια­κή ερώ­τη­ση περί εμπι­στο­σύ­νης σε θε­σμούς και φο­ρείς, πέραν των αξιο­ση­μεί­ω­των επι­δό­σε­ων των θε­σμών του κρά­τους, στην έρευ­να του Απρι­λί­ου είχαν εντο­πι­στεί τρία αξιο­ση­μεί­ω­τα ευ­ρή­μα­τα. Μέσα στην κα­ρα­ντί­να, η εμπι­στο­σύ­νη των Ελ­λή­νων στο “κρά­τος πρό­νοιας” (το οποίο πι­θα­νό­τα­τα ταύ­τι­σαν με τις υπη­ρε­σί­ες υγεί­ας) εκτο­ξεύ­τη­κε από το 40,9% που είχε εμ­φα­νι­στεί στην έρευ­να “Τι Πι­στεύ­ουν οι Έλ­λη­νες τον Νο­έμ­βριο του 2019″στο 56,7% τον Απρί­λιο του 2020. Τώρα, όμως, τον Σε­πτέμ­βριο του 2020, πέ­φτει πάλι στο 42%.

Επι­πλέ­ον, εντυ­πω­σια­κή ήταν η αλ­λα­γή στην εμπι­στο­σύ­νη που δη­λώ­νουν οι Έλ­λη­νες στην Ε.Ε. Τον Νο­έμ­βριο του 2019 το πο­σο­στό των Ελ­λή­νων που δή­λω­ναν ότι εμπι­στεύ­ο­νται την Ε.Ε. “πολύ” ή “αρ­κε­τά” ήταν 42,1%, αλλά τον Απρί­λιο του 2020 έπε­φτε μόλις στο 27,3%. Βε­βαί­ως, τότε δεν είχε ανα­κοι­νω­θεί ούτε η πρω­το­βου­λία NextEU και το πο­λυ­συ­ζη­τη­μέ­νο, πια, Τα­μείο Ανά­καμ­ψης. Μετά από όλα αυτά, πράγ­μα­τι, η εμπι­στο­σύ­νη επα­νήλ­θε κοντά στα προη­γού­με­να επί­πε­δα (37,9%).

Εν­δια­φέ­ρου­σα όμως είναι και μια με­τα­βο­λή στην εμπι­στο­σύ­νη που δεί­χνουν οι Έλ­λη­νες στους “ει­δι­κούς”. Τον Απρί­λιο υπήρ­ξε για πρώτη φορά η ερώ­τη­ση αν εμπι­στεύ­ο­νται τους “επι­στή­μο­νες/τε­χνο­κρά­τες” και ένα 85% δή­λω­σαν πως τους εμπι­στεύ­ο­νται “πολύ” ή “αρ­κε­τά”. Πέντε μήνες, μετά, καθώς εμ­βό­λιο ακόμα δεν υπάρ­χει, και έχει γίνει πε­ρισ­σό­τε­ρο σαφές το πόσο λίγα γνω­ρί­ζου­με ακόμα για την αό­ρα­τη απει­λή του κο­ρο­νοϊ­ού, το πο­σο­στό έχει υπο­χω­ρή­σει ση­μα­ντι­κά στο 65,6%.

Έκ­πλη­ξη απο­τε­λούν και τα απο­τε­λέ­σμα­τα της ερώ­τη­σης για έξι από τις πιο ση­μα­ντι­κές απει­λές που αντι­με­τω­πί­ζει η χώρα μας σή­με­ρα. Ζη­τή­θη­κε από τους ερω­τη­θέ­ντες να αξιο­λο­γή­σουν πόσο ση­μα­ντι­κή είναι κάθε απει­λή, βαθ­μο­λο­γώ­ντας από 1 (κα­θό­λου ση­μα­ντι­κή) μέχρι 10 (πάρα πολύ ση­μα­ντι­κή) και, όπως ανα­με­νό­ταν, οι ερω­τη­θέ­ντες τις βρή­καν όλες ση­μα­ντι­κές, δί­νο­ντας σε όλες κατά μέσο όρο βαθμό πάνω από 7. Η πιο ση­μα­ντι­κή από όλες, όμως, με 8,1, κρί­νε­ται η “οι­κο­νο­μία”, μια επι­λο­γή που αντα­να­κλά ένα επί­πε­δο ρε­α­λι­σμού και επί­γνω­σης που απο­τυ­πώ­νε­ται και σε άλλες ερω­τή­σεις. Εξί­σου ση­μα­ντι­κή απει­λή με την οι­κο­νο­μι­κή κρίση, ωστό­σο, οι Έλ­λη­νες θε­ω­ρούν το “με­τα­να­στευ­τι­κό/προ­σφυ­γι­κό”. Αξί­ζει να ση­μειώ­σου­με εδώ ότι η έρευ­να διε­ξή­χθη λίγες ημέ­ρες μετά την πυρ­κα­γιά που κα­τά­στρε­ψε ολο­σχε­ρώς το ΚΥΤ της Μό­ριας στη Λέσβο. Ακο­λου­θούν οι ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις (7,8) και η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή (7,7).

Και η παν­δη­μία; Παρ’ όλο το φόβο, την ανα­σφά­λεια και τις ρι­ζι­κές αλ­λα­γές στη ζωή μας, οι Έλ­λη­νες μάλ­λον εξα­κο­λου­θούν να αξιο­λο­γούν την κρίση αυτή ως φαι­νό­με­νο πα­ρο­δι­κό. Έτσι, το­πο­θε­τούν την παν­δη­μία της Covid-19 στην πέμ­πτη θέση στη λίστα των απει­λών (με βαθμό 7,5), μπρο­στά μόνο από “το δη­μο­γρα­φι­κό” (7,3).