Iστοριες για γέλια και τερτίπια από προεκλογικές ιστορίες των αρχών του περασμένου αιώνα

Γράφει ο

Νεκτά­ριος Καλο­γή­ρου

«…Ποτέ όμως μη φαντα­σθήτε ότι η κίνησις ψηφο­φό­ρων που βλέπετε των κομ­μά­των αντα­πο­κρί­νε­ται στην πραγ­μα­τι­κό­τητα. Πρό­κει­ται πάντοτε για τους ίδιους ανθρώ­πους που δεν έχουν καμμιά δουλειά στη ζωή τους και περι­μέ­νουν τις εκλογές για να βρούν κι’ αυτοί μια ασχολία. Γυρί­ζουν λοιπόν από το ένα εκλο­γικό κέντρο στο άλλο, υπό­σχο­νται την ψήφο τους σε όλους, και ζητω­κραυ­γά­ζουν για όλους».

Με τα λόγια αυτά ο νομικός και δημο­σιο­γρά­φος Νίκος Ρούτσος περιέ­γραφε στο έτος 1936, στην εφη­με­ρίδα “Νέον Φως” το προ­ε­κλο­γικό κλίμα της εποχής. Από τότε έχει περάσει σχεδόν ένας αιώνας και η εικόνα αυτή δεν έχει αλλάξει. Ούτε για τους ψηφο­φό­ρους, αλλά ούτε και για τους υπο­ψή­φιους.

Το από­σπα­σμα, περιέ­χε­ται στο βιβλίο του Θωμά Σιταρά «Καλό βόλι», που κυκλο­φο­ρεί από τις εκδό­σεις Μίνωας. «Θέλησα να δείξω το πόσο αμε­τά­βλητο παρα­μέ­νει στο προ­ε­κλο­γικό σκηνικό στην Ελλάδα στο πέρασμα των δεκα­ε­τιών» περιέ­γραψε ο ίδιος ο συγ­γρα­φέας Θωμάς Σιταράς σε συνο­μι­λία του με τη “δημο­κρα­τική”. Το βιβλίο τού ανα­τρέ­χει στις κάλπες και τα τερ­τί­πια των εκλογών από το 1864 έως το 1940. Στις σελίδες του περι­λαμ­βά­νο­νται επι­λεγ­μένα χρο­νο­γρα­φή­ματα γεμάτα χιούμορ που υπο­γρά­φο­νται από σημα­ντι­κές προ­σω­πι­κό­τη­τες του Τύπου εκείνης της περιό­δου.

«Επειδή τη Δευτέρα θα τιμή­σουμε τη γιορτή της εθνικής μας παλιγ­γε­νε­σίας και τον Μάιο εκλογές σε Δήμους και Περι­φέ­ρειες, θα σας θυμίσω την έκφραση ‘καλό βόλι’. Είναι μια φράση που αρχικά χρη­σι­μο­ποιού­σαν στην επα­νά­σταση του 1821 για εύστοχη βολή κατά του τυράν­νου, όμως από το έτος 1864 κι έπειτα χρη­σι­μο­ποιού­νταν μετα­φο­ρικά για την πολι­τική επιλογή μπροστά στις κάλπες. Τότε, και για τα επόμενα του­λά­χι­στον πενήντα χρόνια, οι κάλπες ήταν κουτιά χωρι­σμένα στα δύο που βάφο­νταν με άσπρο – μαύρο αντί­στοιχα για το ναι ή το όχι στην επιλογή του υπο­ψη­φίου. Οι εκλο­γείς έριχναν μικρά σφαι­ρί­δια που έμοια­ζαν με κυνη­γη­τικά σκάγια δεξιά ή αρι­στερά».

Ο κ. Θωμάς Σιταράς είναι συνι­δρυ­τής του κολ­λε­γίου BCA και από το 1970 μέχρι σήμερα είναι ταγ­μέ­νος στην επαγ­γελ­μα­τική εκπαί­δευση των νέων. Μιλώ­ντας προς τη ‘δημοκρατική’ επε­σή­μανε τη σπου­δαιό­τητα της Ιστο­ρίας «που αν τη μελε­τή­σουμε όσο πρέπει τότε θα δούμε πως όλα όσα συμ­βαί­νουν σήμερα, συνέ­βαι­ναν τα ίδια και στο παρελ­θόν. Αυτό σημαί­νει πως υπάρ­χουν πολλά λάθη που μπο­ρούμε να απο­φύ­γουμε».

Ποιος είναι τελικά εκείνος που χρειά­ζε­ται περισ­σό­τερο αυτό το βιβλίο; Ο υπο­ψή­φιος ή ο ψηφο­φό­ρος; Στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί να απα­ντή­σει ούτε ο ίδιος ο κ. Σιταράς, όμως μια καλή απά­ντηση δίνει “Ο Κυρια­κά­τι­κος”, της εφη­με­ρί­δας “Κυρια­κά­τικη Βραδυνή”, του 1926. Σε αυτή ένας υπο­τι­θέ­με­νος υπο­ψή­φιος παρα­χω­ρεί συνέ­ντευξη και στο ερώτημα ποιος θα χάσει τα περισ­σό­τερα από την εκλογή του, απαντά (το κείμενο είναι δοσμένο με την ορθο­γρα­φία εκείνης της εποχής):

«Ούτε κι αυτοί θα χάσουν τίποτε. Ό, τι είχαν να χάσουν το έχασαν. Μήπως ξέρουν τι ψηφί­ζουν; Μήπως οπωσ­δή­ποτε δεν θα μετα­νο­ή­σουν έπειτα και δεν θα βλα­σφη­μούν την ώρα που έδωσαν την ψήφον των; Ούτε να κατα­στρέψω την Ελλάδα μπορώ, ούτε και να την σώσω. Ιδού λοιπόν γιατί δεν πρέπει να εκπλήτ­τε­σαι διότι απε­φά­σισα να εκτεθώ… Δεν υπό­σχο­μαι εις τους εκλο­γείς μου τίποτε. Τους λέω: «Ψηφίστε με! Εκεί που θα ψηφί­σετε άλλους γιατί όχι εμένα!». Φυσικά το κόμμα μας έχει και πρό­γραμμα, α) Βαρυ­τάτη φορο­λο­γία του κεφα­λαίου, β) απόλυση όλων των αχρή­στων υπαλ­λή­λων και διο­ρι­σμός νέων τοιού­των. …Έφαγαν μερικοί ας φάγουν και άλλοι. Αυτό απαιτεί η κοι­νω­νική ισορ­ρο­πία».

Ο ίδιος υπο­ψή­φιος μιλάει για την κατά­σταση που επε­κρά­τησε σε προ­ε­κλο­γική συγκέ­ντρωση:

«Προχθές εμίλησα εις μίαν συνοι­κίαν. Άρχισα να λέω το πρό­γραμμά μας. Αφού ανέφερα το πρώτον σημείον και έφθασα εις το δεύ­τε­ρον, οι εκλο­γείς εσή­κω­σαν τα χέρια των και ανέ­κρα­ξαν «Φθάνει! Φθάνει! Τα ξέρουμε!». Ξέρουν κι’ αυτοί βλέπεις , οτι είνε χαμένος καιρός να τους λες προ­γράμ­ματα. Κι’ έτσι, αντί να χάνουμε την ώρα μας με λόγια κενά, εκα­θή­σαμε και ήπιαμε μερικά ποτη­ρά­κια».

Το ημε­ρο­λό­γιο

ενός υπο­ψη­φίου

Στο ‘Καλό βόλι’ υπάρ­χουν αρκετές ανα­φο­ρές στις στιγμές προ­σω­πι­κής περί­σκε­ψης των υπο­ψη­φίων. Μία από αυτές φέρει την υπο­γραφή του Κεφα­λο­νίτη συγ­γρα­φέα Θέμου Ποτα­μιά­νου και είχε δημο­σιευ­τεί στην “Εξέλ­σιορ” το 1928 (δια­τη­ρεί­ται η ορθο­γρα­φία της εποχής).

«… Η ειρωνία να χάσω την εκλογή από είκοσι ψήφους. Ναι, ναι, αυτό ήτανε. Είκοσι μαύρα όλα-όλα. Εξ αιτίας αυτών των είκοσι ψήφων δεν είμαι σήμερα βου­λευ­τής, δεν έχω θέσιν εις την Βουλήν, δεν θα ανέβω στο βήμα, αλλά θα περιο­ρι­σθώ εις τους δια­δρό­μους και εις το λαϊκόν θεω­ρείον! Και οι συνέ­πειες; Αφά­ντα­στες!

Η Λέα, από την επομένη της εκλογής, με κυτ­τά­ζει με μάτι ψυχρό και αλλάζει ομιλίαν όταν κάνω κανένα υπαι­νιγμό για την μέλ­λου­σαν ευτυ­χίαν, δηλαδή για τον γάμον μας. Οι δανει­σταί μου αρχί­ζουν να γίνω­νται πολύ ενο­χλη­τι­κοί. Η προ­σκλή­σεις στους χορούς και στα τσάγια αραιώ­νο­νται κι’ η εφη­με­ρί­δες δεν δέχο­νται της δηλώ­σεις μου. Και όλ’ αυτά γιατί ευρέ­θη­σαν είκοσι άνθρω­ποι νε με κατα­ψη­φί­σουν.

Αν εγνώ­ρι­ζαν αυτοί οι άνθρω­ποι το κακό που έκαμαν, είμαι βέβαιος πως θα μετα­νο­ού­σαν και θα ζητού­σαν να το επα­νορ­θώ­σουν».

Ο Ρωμηός ψηφο­φό­ρος

Ο Νίκος Ρούτσος ως νομικός, δημο­σιο­γρά­φος και συγ­γρα­φέας υπήρξε πολυ­γρα­φό­τα­τος και αγα­πή­θηκε ιδιαί­τερα από το ανα­γνω­στικό κοινό της πρω­τεύ­ου­σας. Το κείμενό του για το εκλο­γικό σύστημα της απλής ανα­λο­γι­κής ξεχω­ρί­ζει στο “Καλό βόλι” (δια­τη­ρεί­ται η ιστο­ρική ορθο­γρα­φία):

«Ο Ρωμηός (ως ψηφο­ρό­φος) είνε κατερ­γά­ρης και καλό­καρ­δος. Τους κοροϊ­δεύει όλους, αλλά δεν θέλει να στε­νο­χω­ρήση κανέναν. Οι υπο­ψή­φιοι το ξέρουν αυτό, αλλά τι να κάνουν; Μήπως κι’ αυτοί δεν κάνουν το ίδιο όταν έλθουν στην Αρχή; Μας κοροϊ­δεύ­ουν όλους αλλά δεν στε­νο­χω­ρούν κανένα. Μας πλη­ρώ­νουν με το ίδιο νόμισμα και τις ίδιες… υπο­σχέ­σεις.

Οι εκλογές όμως με το ανα­λο­γικό σύστημα έχουν ένα θέλ­γη­τρο που δεν το έχουν οι άλλες. Πρό­κει­ται για τους “σταυ­ρούς” προ­τι­μή­σεως.

Σήμερα ο ψηφο­φό­ρος έχει δύο πολύ­τιμα πράγ­ματα στη διάθεσί του: την ψήφο του και το σταυρό του.

Οι υπο­ψή­φιοι του αυτού συν­δυα­σμού και του αυτού ψηφο­δελ­τίου γίνο­νται μοι­ραίως άσπον­δοι εχθροί. Ο ένας προ­σπα­θεί να πάρη τους σταυ­ρούς του άλλου. Πολλές φορές η αντι­ζη­λία τους κάνει να πια­στούν και στα χέρια… για να εξα­σφα­λίση ο υπο­ψή­φιος τους σταυ­ρούς αυτούς, ανα­γκά­ζε­ται να… σταυ­ρώνη κυριο­λε­κτικά τους φίλους του και τους οπαδούς του».

Τα αγαθά των εκλογών

Το κείμενο υπο­γρά­φει ο “Μαι­κή­νας” και είχε αρχικά δημο­σιευ­τεί στη “Νέα Ημέρα Τερ­γέ­στης”, το 1926 και το σκηνικό των προ­ε­κλο­γι­κών έργων ήταν ακριβώς ίδιο και τότε:

«…συνέβη και το εξής θαύμα εις τον Πειραιά. Την προ­χθε­σι­νήν νύκτα του Σαβ­βά­του ενε­φα­νί­σθη αυτο­κί­νη­τον κατα­βρε­κτή­ριον εις τας παρά τον λιμένα οδούς και ήρχισε το κατά­βρεγμα. Όπισθέν του ήρχοντο δώδεκα οδο­κα­θα­ρι­σταί με σκούπας, οι οποίοι έπλεναν τας οδούς, αλλά και αλλή­λους καθώς εβά­δι­ζον οι μεν όπισθεν των δε.

Οι δια­βά­ται έσπευ­δον περί­τρο­μοι να σώσουν τα ενδύ­ματά των εκ της εκτι­νά­ξεως του ύδατος, αλλά και την μύτην των, διότι το του λιμένος ύδωρ ήτο βρω­με­ρώ­τε­ρον των οδών.

Οπωσ­δή­ποτε διη­ρώ­τουν οι αφε­λέ­στε­ροι:

– Προς τι η τόση εκπλη­κτική αυτή πολυ­τέ­λεια;

Φαί­νε­ται ότι υπάρ­χουν και σοφοί ακόμη εις τον κόσμον διότι εδόθη ορθή απά­ντη­σις:

– Αλλά, λησμο­νείτε, λοιπόν, τας εκλογάς;

Ιδού ότι και οι απέ­χο­ντες κατ’ αρχήν εκ των καλπών οφεί­λουν να ομο­λο­γή­σουν ότι έχουν και αι εκλογαί τα αγαθά των. ‘Όταν φιλο­τι­μού­νται τόσον αι αρχαί, ώστε να φρο­ντί­ζουν δια την καθα­ριό­τητα των οδών μόνον κατά τας εκλογάς, θα έπρεπε να είχομεν του­λά­χι­στον άπαξ του μηνός τοιαύ­τας. Μάλιστα αν ανε­λάμ­βα­νον και την επι­διόρ­θω­σιν των οδών, την βελ­τί­ω­σιν του φωτι­σμού των, ποιος θα είχε αντίρ­ρη­σιν να εγί­νο­ντο εκλογαί έστω και ανα δεκα­πεν­θή­με­ρον».