«Η Ρόδος μαζί με την Κω φαίνεται να είναι από τις ελάχιστες περιοχές της χώρας, που αντιστέκονται σθεναρά στην οικονομική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί εξαιτίας της κρίσης».
Δυστυχώς, όμως, παρόλα αυτά, όπως επισημαίνει σε συνέντευξή του στη “δ” ο Οικονομικός Επόπτης του Οικονομικού Επιμελητηρίου και ιδιοκτήτης εταιρείας που ασχολείται στο χώρο τον μελετητικό και συμβουλευτικό για τις επιχειρήσεις κ. Μπάμπης Λουκαράς, οι δυσκολίες ολοένα γίνονται βαθύτερες και πολλές φορές ανυπέρβλητες.
«Υγιείς επιχειρήσεις οι οποίες διατηρούσαν χαμηλούς δανεισμούς, βρίσκονται και αυτές σε δεινή θέση λόγω της περιορισμένης ρευστότητας, του τραπεζικού συστήματος. Δυστυχώς ένας μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων και κυρίως αυτές που έχουν στηριχθεί στην «επιχειρηματικότητα ευκαιρίας» είναι αυτές που έχουν βγει ήδη εκτός αγοράς», δηλώνει ο κ. Μπάμπης Λουκαράς.
Ερωτηθείς για την αρνητική εξέλιξη που σημειώθηκε στην υπόθεση της σύμβασης της ιρλανδικής εταιρείας Ryanair με το ΕΒΕΔ ο κ. Λουκαράς απάντησε ότι το θέμα αυτό αναδεικνύει το έλλειμμα που υπάρχει, ως προς τον συντονισμό και τον μεσομακροπρόθεσμο στρατηγικό τουριστικό σχεδιασμό του νησιού.
«Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μην υπάρχει ξεκάθαρη και ενιαία πολιτική προσέλκυσης αεροπορικών εταιρειών. Από την στιγμή που έγινε μία προσπάθεια για την προσέλκυση μίας εταιρείας, έπρεπε να αγκαλιαστεί και να στηριχθεί από όλους. Είναι προφανές ότι το εγχείρημα της συγκεκριμένης προσπάθειας υποσκάφτηκε εκ των έσω», τονίζει ο κ. Λουκαράς.
Η συνέντευξη του κ. Μπάμπη Λουκαρά αναλυτικά:
Δύσκολη εξακολουθεί να είναι η κατάσταση και στη Ρόδο εξαιτίας της κρίσης. Θα αντέξουν τις δυσκολίες οι επιχειρήσεις του νησιού μας;
Η Ρόδος μαζί με την Κω φαίνεται να είναι από τις ελάχιστες περιοχές της χώρας, που αντιστέκονται σθεναρά στην οικονομική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Οι δυσκολίες ολοένα γίνονται βαθύτερες και πολλές φορές ανυπέρβλητες. Υγιείς επιχειρήσεις οι οποίες διατηρούσαν χαμηλούς δανεισμούς, βρίσκονται και αυτές σε δεινή θέση λόγω της περιορισμένης ρευστότητας, του τραπεζικού συστήματος. Δυστυχώς ένας μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων και κυρίως αυτές που έχουν στηριχθεί στην «επιχειρηματικότητα ευκαιρίας» είναι αυτές που έχουν βγει ήδη εκτός αγοράς. Επιχειρήσεις οι οποίες δεν δημιουργήθηκαν από «ευκαιριακή ανάγκη» μέσα από τον υπερκαταναλωτισμό της τελευταίας δεκαετίας, αντιστέκονται γιατί βασίζονται σε πιο στέρεες βάσεις. Προϋπόθεση πάντα είναι το πόσο είναι εκτεθειμένη σε δανεισμό και σε επισφαλή υπόλοιπα πελατών.
Πέρσι αρκετές επιχειρήσεις, εμπορικές κυρίως, έβαλαν λουκέτο μη αντέχοντας τις πιέσεις και την επιβολή φόρων από το κράτος. Θα έχει και συνέχεια το φαινόμενο αυτό;
Οι εμπορικές επιχειρήσεις είναι οι πρώτες, οι οποίες έχουν πληγεί από την δυσμενή οικονομική κατάσταση μιας και το διαθέσιμο εισόδημα του καταναλωτή ήταν το πρώτο πράγμα που περιορίστηκε. Τα αμιγώς φοροεισπρακτικά και αλλοπρόσαλλα μέτρα, που σε συνεχή βάση επιβάλλονται, έχουν πλήξει όλο το φάσμα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Στη βάση που συνεχίζεται η ίδια τακτική στην διαχείριση του κρατικού προϋπολογισμού, δηλαδή μη μειώνοντας τις δημόσιες δαπάνες, μιας και δυστυχώς το πολιτικό μας σύστημα φαίνεται ανήμπορο να αγγίξει την καυτή πατάτα των ανελαστικών δαπανών και συνεχίσει να στηρίζεται στην αύξηση των εσόδων, μέσω κυρίως έμμεσων φόρων, το φαινόμενο του κλεισίματος των επιχειρήσεων θα ακολουθεί γεωμετρική πρόοδο. Δεν ξέρω βέβαια για πόσο ακόμα θα επιτρέπει η ίδια η αγορά (οι καταναλωτές και οι επιχειρηματίες) να ασκείται δημοσιοοικονομική πολιτική στηριζόμενη αποκλειστικά και μόνο στην αύξηση των κρατικών εσόδων.
Πώς μπορεί να στηριχθεί η επιχειρηματικότητα στην περιοχή μας;
Μεγάλο ρόλο στην στήριξη της επιχειρηματικότητας παίζει το τραπεζικό σύστημα. ¶ρα η όποια στήριξη έρθει αυτούς τους καιρούς, μπορεί να έρθει μόνο μέσω της στήριξης του τραπεζικού συστήματος το οποίο βρίσκεται σε οριακό σημείο επιβίωσης. Απαιτούνται να εισέλθουν νέα κεφάλαια, να γίνουν αυξήσεις κεφαλαίου προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι ελλειμματικοί δείκτες που σήμερα παρουσιάζουν και να συνεχίζουν να παρέχουν την όποια ρευστότητα στην αγορά. Δυστυχώς είναι ένας κύκλος που ο ένας είναι εξαρτώμενος από τον άλλο. Οι επιχειρήσεις είναι εξαρτημένες από τις τράπεζες, οι τράπεζές μας εξαρτώμενες από την ΕΚΤ και την δημοσιονομική κατάσταση της χώρας, η ΕΚΤ από την ΕΕ και τις μεγάλες δυνάμεις (Γερμανία, Γαλλία) και αυτές ακολούθως από τους οίκους αξιολόγησης και τα hedge funds. Δυστυχώς τα κενά του φιλελευθέρου καπιταλιστικού συστήματος τα βιώνουμε στην χειρότερή τους μορφή.
Πόσο εφικτός είναι τελικά ο στόχος της επιμήκυνσης της τουριστικής περιόδου που έχει τεθεί από τους φορείς της περιοχής μας και πόσο εξαρτώμενος είναι από τις αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους;
Καταρχήν πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τι εννοούμε επιμήκυνση. Κρίνω ότι έχουμε τρεις διαστάσεις, την χρονική, την ποσοτική και την χωρική. Όσον αφορά την χρονική μιλάμε ιδεατά, η Ρόδος να δουλεύει τουλάχιστον 9 μήνες. Σε ό,τι αφορά την ποσοτική πρέπει να στοχοποιηθεί ο όγκος των τουριστών, που επιθυμούμε, άρα να στοχοποιήσουμε και πόσα ξενοδοχεία μπορούν ή πρέπει να δουλέψουν για να υποστηρίξουν ένα τέτοιο πρόγραμμα. Τέλος, όσον αφορά την χωρική διάσταση θα πρέπει να αποφασίσουμε ποιες περιοχές έχουν την δυνατότητα να ενταχθούν σε ένα τέτοιο πρόγραμμα (π.χ. όσον αφορά τις εξωξενοδοχειακές υπηρεσίες). Για να επιτύχουμε την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου πρέπει «όλοι οι παίκτες» του τουριστικού προϊόντος, να το επιθυμούν. Εάν ένας κρίκος της αλυσίδας δεν συμμετέχει τότε το εγχείρημα γίνεται δύσκολο έως ανέφικτο. Ένας από τους «παίκτες» είναι και οι αεροπορικές εταιρίες. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένος ο στόχος της επιμήκυνσης με την σύνδεση της Ρόδου μέσω αεροπορικών εταιρειών με μεγάλα αστικά κέντρα της Ευρώπης, τόσο μέσω εταιρειών χαμηλού κόστους όσο και μέσω εταιρειών charter από τους tour operator.
Με την ιδιότητά σας ως Οικονομικός Επόπτης του Οικονομικού Επιμελητηρίου, πώς βλέπετε τις τελευταίες αρνητικές εξελίξεις που σημειώθηκαν με την εταιρεία Ryanair;
Το θέμα της Ryanair αναδεικνύει το έλλειμμα που υπάρχει, ως προς τον συντονισμό και τον μεσομακροπρόθεσμο στρατηγικό τουριστικό σχεδιασμό του νησιού. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μην υπάρχει ξεκάθαρη και ενιαία πολιτική προσέλκυσης αεροπορικών εταιρειών. Από την στιγμή που έγινε μία προσπάθεια για την προσέλκυση μίας εταιρείας έπρεπε να αγκαλιαστεί και να στηριχθεί από όλους. Είναι προφανές ότι το εγχείρημα της συγκεκριμένης προσπάθειας υποσκάφτηκε εκ των έσω.
Πώς θα πρέπει να χειριστούν οι τοπικοί φορείς την υπόθεση των αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους;
Το ανέφερα και προηγουμένως, πρέπει να υπάρξει μία σαφής πολιτική αεροπορικής σύνδεσης της Ρόδου με τους τουριστικούς προορισμούς που την ενδιαφέρουν. Η πολιτική αυτή πρέπει να είναι μέρος ενός ευρύτερου μακροπρόθεσμου στρατηγικού τουριστικού σχεδιασμού. Συνεχίζουμε ακόμη και σήμερα τους πειραματισμούς, σχεδιάζουμε με βάση αφορμές, που προέκυψαν «χθες» και υλοποιούμε ανάλογα εάν συμφέρει πολιτικά ή όχι.
Είναι δυνατό να υπάρξει ανάπτυξη στη Ρόδο και μέσα από άλλους τομείς εκτός από τον τουρισμό;
Είναι ουτοπία να πιστεύουμε ότι είναι δυνατόν στη Ρόδο να υπάρξει αντίστοιχη ανάπτυξη, μέσα από τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα όπως αυτή που προσφέρει ο τριτογενής τομέας και συγκεκριμένα ο τουρισμός. Αυτό που μπορεί να συμβεί είναι να σχεδιάσουμε πώς ο τουρισμός μπορεί να συμπαρασύρει με συνέργειες δράσεων τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα έτσι ώστε να δημιουργηθεί προστιθέμενη αξία στην τοπική μας οικονομία.
Μπορεί να συνδυαστεί ο τουρισμός με τον πρωτογενή τομέα ή αυτό είναι μια καθαρά θεωρητική προσέγγιση;
Στην Ελλάδα καταφέραμε και αυτό να το αντιμετωπίζουμε ως «θεωρητική προσέγγιση». Σαφώς και μπορεί να συνδυαστεί και μάλιστα αναδεικνύεται, ως μείζον ζήτημα στην παρούσα χρονική στιγμή όπου όλοι ψάχνουν εναλλακτικούς τρόπους παραγωγής εισοδήματος. Βέβαια στην Ελλάδα είμαστε ικανοί να στραφούμε και να γίνουμε όλοι γεωργοί και αγρότες αν κάποιος μας «πείσει» ότι αυτό είναι το επόμενο Ελντοράντο! Η Ρόδος διαθέτει μεγάλες ανεκμετάλλευτες εκτάσεις, που μπορούν οι φυτικές ή ζωικές παραγωγές τους να ικανοποιήσουν μέρος της ζήτησης που προκύπτει από τον τουρισμό. Ανταγωνιστικά δεν μπορούν να σταθούν συμβατικές καλλιέργειες με παραδοσιακούς τρόπους παραγωγής, απαιτούνται εξειδικευμένες καλλιέργειες με σύγχρονες μεθόδους οι οποίες δημιουργούν οικονομίες κλίμακας και προστιθέμενη αξία στο τελικό προϊόν.
Με αφορμή το αντικείμενο της εταιρείας σας μπορείτε να μας αναφέρετε αν έχουν προχωρήσει επενδύσεις μέσω του νέου αναπτυξιακού νόμου και ποιο είναι το αντικείμενό τους;
Με τον προηγούμενο επενδυτικό νόμο 3299/2004 υλοποιήθηκαν πάρα πολλές επενδύσεις, σε όλους τους τομείς της οικονομίας και κυρίως σε αυτόν του τουρισμού. Μάλιστα η Ρόδος και η Κως είχαν από τα μεγαλύτερα μερίδια σε αριθμό αιτήσεων στον κλάδο του τουρισμού συγκριτικά με όλη την υπόλοιπη Ελλάδα. Ο νέος αναπτυξιακός νόμος 3908/2011 στον πρώτο κύκλο υποβολής προτάσεων, ο οποίος έληξε στις 30 Μαΐου είχε μόλις 142 αιτήσεις από όλη την Ελλάδα και από όσο γνωρίζω δεν υποβλήθηκε αίτηση για την περιοχή μας. Αυτό δείχνει σαφώς το επενδυτικό κλίμα το οποίο είναι καταρρακωμένο. Με βάση τα στοιχεία που έχουμε στην εταιρεία μας στον δεύτερο κύκλο προτάσεων ο οποίος λήγει στις 30 Οκτωβρίου φαίνεται να υπάρχει κάποιο ενδιαφέρον όχι όμως κάτι που να αναστρέφει, το βαρύ κλίμα που επικρατεί.
Έχετε δεχθεί προτάσεις που αφορούν επενδύσεις στη Ρόδο από ξένες εταιρείες; Υπάρχουν σχέδια που είναι προς υλοποίηση και τι αφορούν;
Υπήρχε ανέκαθεν επενδυτικό ενδιαφέρον από εταιρείες ή επενδυτές του εξωτερικού, να συμμετάσχουν σε βιώσιμα επιχειρηματικά σχέδια. Τα τελευταία δύο χρόνια με τη διαμορφούμενη κατάσταση αυτό έχει συρρικνωθεί στο ελάχιστο. Δυστυχώς το κλίμα είναι τελείως αποτρεπτικό παρόλο που υπάρχουν επενδυτικές ευκαιρίες λόγω και της εσωτερικής υποτίμησης που έχουν υποστεί ακίνητα και πάγια στοιχεία και τα οποία θα ενδιέφεραν ξένους επενδυτές. Με την κατάσταση τόσο έκρυθμη και την αβεβαιότητα τόσο έντονη είναι πάρα πολύ δύσκολο να πείσεις και να δημιουργήσεις ένα περιβάλλον ασφάλειας, σταθερότητας και αξιοπιστίας στον οποιοδήποτε ενδιαφερθεί. Αυτό είναι όμως και το τελικό ζητούμενο για τον οποιοδήποτε ξένο επενδυτή.
Αρκετές φορές έχουν γίνει αναφορές για την αξιοποίηση της περιουσίας του δημοσίου. Πώς θα πρέπει να προχωρήσουν οι διαδικασίες αυτές;
Σίγουρα όχι πάντως με τον τρόπο με τον οποίο υποτίθεται ότι εξελίσσονταν τόσα χρόνια και δεν προχωρούσε βέβαια τίποτα. Η ισχύς του νόμου 3894/2010 (fast track) έχει αυτόν τον σκοπό, να ξεπεράσει όλες αυτές τις αγκυλώσεις που έχει δημιουργήσει το σύστημα. Δεν ξέρω εάν η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία, είναι αρκετή από μόνη της για να προχωρήσουν σε κάποιο είδος αξιοποίησης.
Στα πλαίσια του fast track έχετε δεχθεί προτάσεις από εταιρείες ελληνικές ή ξένες που επιθυμούν να επενδύσουν αξιοποιώντας ακίνητα του δημοσίου;
Όσοι εκφράσουν ενδιαφέρον να αξιοποιήσουν τις διατάξεις του Ν. 3894/2010 θα πρέπει να απευθυνθούν στις υπηρεσίες του Startupgreece προκειμένου να αναλάβουν την διεκπεραίωση στην έκδοση αδειών κ.λπ. Υποτίθεται μεγάλης προστιθέμενης αξίας ακίνητα του δημοσίου της περιοχής μας που κατά καιρούς έχουν συμπεριληφθεί σε λίστες (Πρασονήσι, Παραλία Τσαμπίκα) αξιοποίησης με βάση το fast track είναι προς εκμετάλλευση, αλλά εκμετάλλευση δεν βλέπουμε. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάποιο έμπρακτο ενδιαφέρον. Θεωρώ ότι επενδυτικά η Ελλάδα στην παρούσα χρονική στιγμή δεν ενδιαφέρει σοβαρούς και αξιόπιστους επενδυτές.
Τι σας άφησε η εμπειρία σας στην ΔΕΤΑΠ και το Εμπορικό Επιμελητήριο Δωδεκανήσου; Αν κάνατε έναν μικρό απολογισμό σε ποια στοιχεία θα στεκόσασταν περισσότερο;
Σίγουρα μου άφησε γνώση και μεγάλη εμπειρία. Στο Επιμελητήριο και στην ΔΕΤΑΠ απασχολήθηκα 6 χρόνια. Θεωρώ τιμή μου που εργάστηκα στον συγκεκριμένο χώρο. Συνεργάστηκα με αξιόλογους ανθρώπους καθώς επίσης και με προέδρους και μέλη διοικητικών συμβουλίων, οι οποίοι ήταν πάντα μπροστάρηδες στις όποιες εργασίες εκτελούσαμε. Θεωρώ ότι αφήσαμε παρακαταθήκη μία άριστη δομή η οποία μπορεί ουσιαστικά να βοηθήσει τους επιχειρηματίες μέλη και τον τόπο συνολικά.
Εξελίχθηκε τελικά ικανοποιητικά για την περιοχή μας το ΕΣΠΑ;
Δεν θα μπορούσε το ΕΣΠΑ, να κινηθεί ανεξάρτητα από την δημοσιονομική κατάσταση της χώρας. Ουσιαστικά τα έργα του ΕΣΠΑ είτε δημόσια είτε ιδιωτικά προχώρησαν στο επίπεδο της αρχικής προκαταβολής χρημάτων που έλαβε η Ελλάδα για το ΕΣΠΑ από την ΕΕ για να τα χρηματοδοτήσει καθώς επίσης και από τα έργα γέφυρες του Γ’ ΚΠΣ, όπως βαφτίστηκαν, δηλαδή τα μισοτελειωμένα έργα από την προηγούμενη προγραμματική περίοδο. Μόλις τελείωσε η προκαταβολή τελείωσαν ουσιαστικά και οι εκταμιεύσεις για τα συγχρηματοδοτούμενα. Για αυτόν τον λόγο η πρόσφατη απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την μείωση της εθνικής συμμετοχής στο 5% των κρατών που είναι ενταγμένα στον μηχανισμό στήριξης είναι τεράστιας σημασίας για την επανεκκίνηση της οικονομίας. Αρκεί βέβαια μετά από 20 χρόνια υποτιθέμενης εμπειρίας που έχουν αποκομίσει όλοι (Υπουργεία, διαχειριστικές αρχές, γραμματείες δημόσιων υπηρεσιών, Περιφέρειες) να τρέξουνε τα έργα και να μην μουρμουράμε γιατί τα έργα είναι εμπροσθοβαρή κ.λπ.
Ποιο είναι το αντικείμενο με το οποίο ασχολείται η εταιρεία σας και σε ποιους τομείς δίδεται η μεγαλύτερη έμφαση;
Η εταιρεία μας ασχολείται στον χώρο τον μελετητικό και συμβουλευτικό για τις επιχειρήσεις αλλά και για τους δημόσιους φορείς. Δραστηριοποιείται στον σχετικό χώρο εδώ και 12 χρόνια και διαθέτει ένα ευρύ πελατολόγιο από όλους τους κλάδους. Η εταιρεία μας εξειδικεύεται στην εκπόνηση οικονομοτεχνικών μελετών, μελετών βιωσιμότητας, αξιολόγησης επενδυτικών σχεδίων και υπαγωγής επιχειρήσεων και δημόσιων φορέων σε επιδοτούμενα χρηματοδοτικά προγράμματα. Εκπονεί επιχειρηματικά σχέδια, μελέτες χωροθέτησης επιχειρήσεων και έρευνες αγορών. Ιδιαίτερη έμφαση και βάρος δίδουμε στον τουριστικό και ξενοδοχειακό κλάδο τόσο σε υπαγωγές επενδυτικών σχεδίων στους αναπτυξιακούς νόμους όσο και σε μελέτες τουριστικής ανάπτυξης. Η εταιρεία είναι μέλος του ΣΕΤΕ και του Ελληνικού Ινστιτούτου Εκτιμητικής ενώ διαθέτει πτυχία Β’ τάξης στην εκπόνηση δημόσιων οικονομικών μελετών και οργάνωσης – επιχειρησιακής έρευνας. Τέλος, διαθέτει μόνιμους και εξωτερικούς επιστημονικούς συνεργάτες, αξιοποιώντας το τοπικό ανθρώπινο κεφάλαιο που διαθέτει ο τόπος μας.
