Η Ελλάδα αντιμετωπίζει τρομακτικές πιέσεις τις τελευταίες εβδομάδες. Μετά από μια μικρή περίοδο ευφορίας, οι πιέσεις για την αναδιάρθρωση του χρέους αυξάνονται και πληθύνονται. Και δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι τελικά η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει. Εμείς δεν το πιστεύουμε. Αντίθετα, πιστεύουμε ότι θα βρεθεί τρόπος να γίνει η πλέον ομαλή αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους. Χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι θα επανέλθουμε στο προηγούμενο καθεστώς ή ότι δεν θα «ματώσουμε» κι άλλο. Πιστεύουμε ότι όσο η κυβέρνηση καθυστερεί να κάνει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, το κόστος, επώδυνο και σκληρό, θα το πληρώσουμε ακόμα πιο έντονα. Κι αυτό δυστυχώς σήμερα δεν συμβαίνει, σε μια χώρα που δείχνει να βρίσκεται σε παράλυση με μια κυβέρνηση υπό κατάρρευση.
Μεταπτώσεις στις αγορές
Γι’ αυτό, οι μεγάλες μεταπτώσεις στις αγορές από τη μείζονα κρίση χρέους στη ζώνη του ευρώ μεταβάλλουν συνεχώς τη διάθεση επενδυτών, οικονομικών παραγόντων αλλά και κυβερνήσεων, που διαπιστώνουν ότι την πρωτοφανή κρίση που διέρχεται η οικονομία τους δυσκολεύονται έως αδυνατούν να αντιμετωπίσουν με αποτελεσματικότητα.
Ακόμα κι η ευφορία από την αρχική έγκριση του γερμανικού σχεδίου για τη στήριξη του ευρώ με τη δημιουργία του ευρωπαϊκού μηχανισμού στήριξης σύντομα εξανεμίστηκε, γιατί η Ευρωπαϊκή Ενωση επιδεικνύει μεγάλη καθυστέρηση και μειωμένη αποφασιστικότητα, που συντηρεί την αισχροκέρδεια των αγορών. Αυτός είναι ο λόγος για την περαιτέρω εκτόξευση των spreads των ελληνικών αλλά και των πορτογαλικών ομολόγων, ενώ έπεσαν τα χρηματιστήρια, με πρώτο και χειρότερο το ελληνικό. Εκ των πραγμάτων, η κατάσταση αυτή θα συνεχισθεί για αρκετό διάστημα.
Η τρόικα πιέζει…
Ομως σε κάθε περίπτωση, ακόμα κι αν το πρόβλημα του χρέους σε χώρες, όπως κυρίως η Ελλάδα, αντιμετωπισθεί, έστω και μέσω της προτεινόμενης μετ’ επιτάσεως αναδιάρθρωσης, αυτό δεν σημαίνει ότι θα ξεπερασθούν τα προβλήματα των κατοίκων των χώρων αυτών.
Αντιθέτως, για τα επόμενα χρόνια, η φτώχεια κι η ανεργία θα μεγαλώνουν. Με απροσδιόριστες ακόμα επιπτώσεις στην κοινωνική μας συνοχή. Καθώς οι κυβερνήσεις είτε του ΠΑΣΟΚ είτε η επόμενη, εφόσον ο Γιώργος Παπανδρέου δεν κατορθώσει να διατηρηθεί στην αμφίβολης αξίας εξουσία που κατέχει, θα αγωνιούν να περιορίσουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα και να κάμψουν τις κρατικές δαπάνες, αυτό θα έχει μεγάλες κι οδυνηρές επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία. Κι αυτό έχει ήδη διαφανεί με την εμπλοκή που παρουσιάστηκε στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα. Είναι προφανές ότι ούτε καν η ε’ δόση του δανείου, την οποία θεωρούσαμε ως δεδομένη, ήταν πράγματι δεδομένη. Τελικά μάλλον θα την πάρουμε μετά την Πρωτομαγιά. Αλλά η τρόικα πιέζει. Και πιέζει διότι η κυβέρνηση καθυστερεί, συχνά χωρίς πραγματικό λόγο, στις απαραίτητες διαρθρωτικές αλλαγές που είναι υποχρεωμένη να εφαρμόσει.
…η κυβέρνηση καθυστερεί
Αρκετοί υπουργοί καθυστερούν είτε γιατί δεν καταλαβαίνουν είτε γιατί δεν μπορούν είτε γιατί ακόμα κι αντιδρούν για ιδεολογικούς ή κομματικούς λόγους στην πολιτική που καλούνται να εφαρμόσουν.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ανοίγματος των κλειστών επαγγελμάτων, που σκάλωσε σε υπουργούς όπως ο επί της Δικαιοσύνης Χάρης Καστανίδης, αλλά των αλλαγών στις ΔΕΚΟ των Μεταφορών, όπου στο όνομα ενός «εξαντλητικού διαλόγου», που ουδέποτε πραγματοποιήθηκε, το επίμαχο νομοσχέδιο καθυστερεί κι εκκρεμεί επί μήνες, ακόμα και μετά την ψήφιση των σχετικών νόμων, με τρομακτικές επιπτώσεις και στην αξιοπιστία της κυβέρνησης προς την τρόικα αλλά κι όσον αφορά την ίδια την κοινωνία, που υφίσταται τις σκληρές επιπτώσεις από τις συνεχείς επί τόσες εβδομάδες απεργίες στα μέσα μεταφοράς. Ολη αυτή η κατάσταση οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε κυβερνητική αποτυχία, εφόσον συνεχισθεί. Οχι γιατί δεν προώθησαν τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις. Αλλά γιατί δεν τις προχωρούν αποφασιστικά, γρήγορα κι ουσιαστικά. Κι αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος στην προσπάθεια της Ελλάδας να βγει από τον φαύλο κύκλο της ύφεσης, της μιζέριας και της υπανάπτυξης. Ακόμα κι αν τελικά αυτό καθαυτό το πρόβλημα του χρέους αντιμετωπισθεί. Ακόμα κι αν δεν χρεοκοπήσει τυπικά το ελληνικό κράτος. Θα έχουν χρεοκοπήσει προηγουμένως πολλά ελληνικά νοικοκυριά. Και πρωτίστως η ελληνική επιχειρηματικότητα.
Τα δανεικά στέρεψαν
Ακόμα και στο καλύτερο σενάριο, δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα θα λυθεί έτσι απλά. Κι ότι η Ελλάδα μπορεί να επανέλθει στο προηγούμενο καθεστώς, όταν το κράτος δανειζόταν αφειδώς για να χρηματοδοτεί τις καταναλωτικές συνήθειες των Ελλήνων, μέσω αθρόων διορισμών στο Δημόσιο, με τη χορήγηση πρόωρων συντάξεων, με τη δημιουργία δαπανηρών φορέων κι οργανισμών, με το βόλεμα ημετέρων, με την επιχορήγηση κρατικοδίαιτων επιχειρηματιών. Το μοντέλο αυτό τελείωσε. Οριστικά. Και δεν πρόκειται να επαναληφθεί ποτέ στο ορατό μέλλον. Γι’ αυτό η Ελλάδα πρέπει να προχωρήσει σε δραστική αλλαγή νοοτροπίας και συμπεριφορών. Κι αυτό που πρέπει επειγόντως να πράξει είναι να αναζητήσει διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης, που δεν θα στηρίζεται στην κατανάλωση και στην οικοδομή με δανεικά, που πλέον δεν θα υπάρχουν. Αλλά στη δημιουργία πλούτου μέσα σε ένα άκρως ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον. Κι αυτό δυστυχώς δεν το συζητάμε καν στην Ελλάδα σήμερα. Γι’ αυτό κι εκτίμηση μας είναι ότι ακόμα κι αν το Δημόσιο αποφύγει την τυπική χρεοκοπία χάρις στο γερμανικό σχέδιο, που εκ των πραγμάτων θα επιβάλει αυστηρότατη δημοσιονομική πολιτική στη χώρα μας, δεν πρόκειται να αποφύγουν οι πολίτες τη χρεοκοπία. Ολοι εμείς, που επί χρόνια συνηθίσαμε να τα περιμένουμε όλα από έναν δημόσιο τομέα, που χορηγούσε αφειδώς με δανεικά, τα οποία σήμερα εξανεμίζονται. Αυτή είναι η μεγάλη αλήθεια, που πολύ φοβόμαστε ότι ακόμα και τώρα, την ύστατη στιγμή, λίγοι Ελληνες έχουν αντιληφθεί. Και το χειρότερο.
Ακόμα λιγότεροι πολιτικοί, αν κρίνουμε από την «ξύλινη γλώσσα» που συνεχίζουν να χρησιμοποιούν, ωσάν να μην έχουν διδαχθεί το παραμικρό από την πρωτοφανή οικονομική και κοινωνική κατάρρευση που υφίσταται ο τόπος.
