Προσλήψεις ναι, αλλά η αμοιβή με… κουπόνια

Προ­σλή­ψεις γίνο­νται, αλλά με… κου­πό­νια. Ενας ολοένα και μεγα­λύ­τε­ρος αριθμός εργα­ζο­μέ­νων, που προσλαμβάνoνται αυτόν τον καιρό, αμεί­βε­ται πλέον με ποσά κοντά ή και κάτω από τον κατώ­τατο μισθό και συμπλη­ρω­μα­τικά με «δια­τα­κτι­κές γευ­μά­των». Κου­πό­νια, δηλαδή, με τα οποία μπορεί να αγο­ρά­σει τρόφιμα από σούπερ μάρκετ και άλλα συνερ­γα­ζό­μενα κατα­στή­ματα.

Εκτι­μά­ται πως ήδη, σήμερα, περισ­σό­τε­ροι από 200.000 εργα­ζό­με­νοι λαμ­βά­νουν τμήμα της αμοιβής τους με αυτόν τον τρόπο, ενώ άλλες πλη­ρο­φο­ρίες της αγοράς ανα­φέ­ρουν πως ήδη ένα μεγάλο μέρος των νέων προ­σλή­ψεων, χαμη­λό­μι­σθων στον ιδιω­τικό τομέα, γίνεται μόνο με αυτόν τον τρόπο: Ενα τμήμα δηλαδή του μισθού, της τάξεως του 20-25% δίνεται με κου­πό­νια και μόνο το υπό­λοιπο cash. Με αυτό τον τρόπο, ο εργα­ζό­με­νος αλλά και ο εργο­δό­της έχουν χαμη­λό­τερη φορο­λό­γηση και κόστος μισθο­δο­σίας αντί­στοιχα.

Η πρα­κτική αυτή δεν είναι νέα και είναι ασφαλώς σύννομη. Ομως, ενώ παλαιό­τερα χρη­σι­μο­ποιείτο επι­κου­ρικά ως επι­πλέον κίνητρο, επι­βρά­βευση ή παροχή προς τους εργα­ζο­μέ­νους, πλέον τείνει να γίνει μια δια­δε­δο­μένη πρα­κτική και να χρη­σι­μο­ποιεί­ται ως διέ­ξο­δος στο υψηλό φορο­λο­γικό κόστος και στις αυξη­μέ­νες ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές. Αποκτά δε κυρί­αρχη σημασία για εργα­ζο­μέ­νους που λαμ­βά­νουν μηνιαίες αμοιβές της τάξεως των 300-400 ευρώ, συν 130 ευρώ περίπου σε κου­πό­νια, αφού καλύ­πτει σημα­ντικό μέρος του μερο­κά­μα­του, υπο­γραμ­μί­ζουν κύκλοι της αγοράς.

Το ισχύον φορο­λο­γικό πλαίσιο παρέχει αυτή τη δυνα­τό­τητα. Ειδι­κό­τερα, μετά τον νόμο 4172 του 2013 για τη φορο­λό­γηση των παροχών σε είδος –με τον οποίο φορο­λο­γή­θη­καν παροχές στε­λε­χών, όπως το αυτο­κί­νητο, οι εται­ρι­κές πιστω­τι­κές κάρτες κ.ά.– και σύμφωνα με σχετική εγκύ­κλιο του υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών (ΠΟΛ 1219/06-10-2014), εξαι­ρού­νται από τον υπο­λο­γι­σμό του εισο­δή­μα­τος από μισθωτή εργασία οι δια­τα­κτι­κές σίτισης έως και 6 ευρώ ανά εργά­σιμη ημέρα. Το ποσό μπορεί σε πρώτη ανά­γνωση να φαί­νε­ται μικρό, αλλά εφόσον ευστα­θούν οι εκτι­μή­σεις της αγοράς για άνω των 200.000 εργα­ζο­μέ­νων που αμεί­βο­νται και με κου­πό­νια, αυτό μετα­φρά­ζε­ται σε ετήσιο τζίρο της τάξεως των 300 εκα­τομ­μυ­ρίων, ο οποίος βαίνει αυξα­νό­με­νος όσο περισ­σό­τερο διευ­ρύ­νε­ται η χρήση αυτής της πρα­κτι­κής.

Του­λά­χι­στον δύο μεγάλες ξένες πολυ­ε­θνι­κές δρα­στη­ριο­ποιού­νται στη δια­χεί­ριση αυτής της δρα­στη­ριό­τη­τας στην Ελλάδα (δηλαδή εκδί­δουν τα κου­πό­νια, πραγ­μα­το­ποιούν την εκκα­θά­ριση κ.λπ.), εδώ και πολλά χρόνια, καθώς απο­τε­λεί δια­δε­δο­μένη διεθνώς πρα­κτική επι­βρά­βευ­σης και μάλιστα προ­στι­θέ­με­νης αξίας για τα προ­γράμ­ματα δια­χεί­ρι­σης ανθρω­πί­νου δυνα­μι­κού αλλά και εται­ρι­κής κοι­νω­νι­κής ευθύνης.

Ομως, ενώ στο εξω­τε­ρικό, και μέχρι πρό­τι­νος και στην Ελλάδα, χρήση της κάνουν μεγάλες (με βάση τα ελλη­νικά μεγέθη) επι­χει­ρή­σεις και εται­ρείες που δεν επι­θυ­μούν να έχουν το κόστος και τον φόρτο δια­χεί­ρι­σης εστια­το­ρίων εντός των εγκα­τα­στά­σεών τους, τώρα, στη χώρα μας, τείνει να πάρει πολύ ευρύ­τε­ρες δια­στά­σεις. Ως κατα­λύ­της για τη μεγέ­θυνση του φαι­νο­μέ­νου, εκτός από την οικο­νο­μική κρίση και τις επι­πτώ­σεις της στην πραγ­μα­τική οικο­νο­μία και στην απα­σχό­ληση, εκτι­μά­ται πως υπήρξε και η επιβολή των capital controls που από τη φύση τους προ­ά­γουν την ανα­ζή­τηση λύσεων χωρίς τη χρήση χρη­μά­των.

Ποιοι όμως «εξαρ­γυ­ρώ­νουν» τα κου­πό­νια αυτά; Οι σχε­τι­κές πλη­ρο­φο­ρίες από την αγορά ανα­φέ­ρουν πως στα προ­γράμ­ματα αυτά συμ­με­τέ­χουν περισ­σό­τε­ρες από 4.000 εταιρείες-πελάτες, που δέχο­νται τα κου­πό­νια αυτά σε περίπου 10.000 συμ­βε­βλη­μένα σημεία-καταστήματα. Το κόστος αυτών των προ­γραμ­μά­των επι­βα­ρύ­νει, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της αγοράς, με περίπου 2% την επι­χεί­ρηση που δέχεται τα κου­πό­νια και δίδει τρόφιμα και με 3-4% περίπου την επι­χεί­ρηση που τα χορηγεί. Ποσοστά που εισπράτ­τει ο δια­χει­ρι­στής τους.

Δεν είναι, όμως, μόνον οι δια­τα­κτι­κές σίτισης που φέρο­νται να πλη­θαί­νουν ως μέσο αντα­μοι­βής. Οπου η δρα­στη­ριό­τητα μιας εται­ρείας το επι­τρέ­πει και η φύση της απα­σχό­λη­σης ενός εργα­ζο­μέ­νου το δικαιο­λο­γεί, αυξά­νε­ται και η χρήση των εξο­δο­λο­γίων. Εξοδα δηλαδή που κάνουν οι εργα­ζό­με­νοι στο πλαίσιο της εκτέ­λε­σης της εργα­σίας τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, προ­σκο­μί­ζο­ντας τα απα­ραί­τητα παρα­στα­τικά, πλη­ρώ­νο­νται από τον εργο­δότη τους. Οι δαπάνες αυτές των επι­χει­ρή­σεων, δια­τα­κτι­κές σίτισης, εξο­δο­λό­για με καύσιμα κ.λπ., όχι μόνον δεν επι­βα­ρύ­νο­νται με τις φορο­λο­γι­κές και ασφα­λι­στι­κές κρα­τή­σεις και εισφο­ρές που συνο­δεύ­ουν τη μισθωτή εργασία αλλά λογί­ζο­νται και ως έξοδα των επι­χει­ρή­σεων.

Νεω­τε­ρι­σμός ή έλλειψη ρευ­στό­τη­τας;

Αρκετοί είναι εκείνοι οι οικο­νο­μο­λό­γοι που μιλούν ήδη για μια δια­φαι­νό­μενη ενδυ­νά­μωση των πρα­κτι­κών που συναντά κανείς στη θεωρία της ανταλ­λα­κτι­κής οικο­νο­μίας. Πρό­κει­ται, δηλαδή, για μια ροπή προς το είδος της οικο­νο­μίας εντός της οποίας λαμ­βά­νει χώρα η ανταλ­λαγή αγαθών (υλικών και άυλων) μεταξύ των οικο­νο­μι­κών μονάδων, χωρίς τη δια­με­σο­λά­βηση του χρή­μα­τος. Αλλοι, σαφώς πιο «καχύ­πο­πτοι», παρα­τη­ρούν με αυξη­μένη επι­φυ­λα­κτι­κό­τητα τη διάδοση των κου­πο­νιών στην ελλη­νική οικο­νο­μία, καθώς τους προ­κα­λεί, όπως ανα­φέ­ρουν, «αρνη­τι­κούς συνειρ­μούς που σχε­τί­ζο­νται με παράλ­ληλα νομί­σματα».

Σε κάθε περί­πτωση, είναι σαφές πως η αυξα­νό­μενη χρήση των κου­πο­νιών, ως υπο­κα­τά­στατο μέρους της αμοιβής, ιδιαί­τερα των χαμη­λό­μι­σθων εργα­ζο­μέ­νων, είναι από­το­κος της κρίσης και απειλεί να μεταλ­λά­ξει περαι­τέρω μια αγορά εργα­σίας με ιστο­ρικά υψηλά επίπεδα ανερ­γίας, όπως και το σύστημα δια­μόρ­φω­σης των αμοιβών στις νέες προ­σλή­ψεις. Ερχεται δε να προ­στε­θεί de facto ως νεω­τε­ρι­σμός στα φαι­νό­μενα επέ­κτα­σης των υπο­α­μει­βό­με­νων ευέ­λι­κτων μορφών απα­σχό­λη­σης. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, παρα­δέ­χο­νται ότι είναι –κι αυτός– ένας τρόπος για να αντι­με­τω­πι­στεί το μεγα­λύ­τερο των προ­βλη­μά­των που καλού­νται να δια­χει­ρι­σθούν οι επι­χει­ρή­σεις: αυτό της ρευ­στό­τη­τας.