Ο Αρκάς στην αρένα των social media

Mερικά σκίτσα πολι­τι­κού περιε­χο­μέ­νου, από αυτά στα οποία δεν μας είχε συνη­θί­σει ο σκι­τσο­γρά­φος που αγα­πή­σαμε από τη δεκα­ε­τία του ’80, από την πρώτη του εμφά­νιση με τον Κόκκορα στο περιο­δικό «Βαβέλ», ήταν εκείνα που πυρο­δό­τη­σαν τις αντι­δρά­σεις. «Εχω εμπι­στο­σύνη στην κυβέρ­νηση, είναι άνθρω­ποι που πατάνε γερά στον αέρα», έλεγε ο πρω­τα­γω­νι­στής ενός σκίτσου που δημο­σιεύ­τηκε λίγες ημέρες πριν από το δημο­ψή­φι­σμα και ξαφνικά η λατρεία προς τον Αρκά -ο οποίος επί 35 χρόνια παρέ­μενε αγα­πη­τός σε όλους- μετα­τρά­πηκε από μερίδα του κοινού της σελίδας του στο facebook (περισ­σό­τερα από 400.000 άτομα τον ακο­λου­θούν) σε οργή.

Με εκα­το­ντά­δες σχόλια και αναρ­τή­σεις τον κατη­γο­ρού­σαν ότι δεν στη­ρί­ζει την ελλη­νική κυβέρ­νηση και ότι χρη­μα­τί­ζε­ται από σκο­τεινά κέντρα για να τη βλάψει, εκτό­ξευαν απί­στευ­τες ύβρεις ενα­ντίον του, ακόμη και απειλές, τον καλού­σαν να στα­μα­τή­σει να σχο­λιά­ζει την πολι­τική επι­και­ρό­τητα γιατί, κατά τη γνώμη τους, σχεδόν… δεν του πέφτει λόγος (κυρίως αφού δια­φω­νούσε με τους κατή­γο­ρους). Μέχρι και θεωρίες συνω­μο­σίας ακού­στη­καν για να εξη­γη­θεί γιατί ο Αρκάς είχε χαθεί τόσα χρόνια και δεν σατί­ριζε τις κυβερ­νή­σεις του ΠΑΣΟΚ και της Ν.Δ. ενώ επι­λέ­γει να κάνει κάτι τέτοιο τώρα.

Τέτοια έκταση πήραν οι αντι­δρά­σεις, που οδή­γη­σαν το σκι­τσο­γράφο να ανα­στεί­λει τη λει­τουρ­γία της σελίδας του για κάποιες ώρες, αφού, όπως ανα­κοί­νω­σαν οι δια­χει­ρι­στές της, παρότι δεν συμ­φω­νού­σαν με την απόφαση ανα­στο­λής, «κατα­λα­βαί­νουν έναν άνθρωπο που σε όλη του τη ζωή απέφυγε τη δημο­σιό­τητα και τώρα δια­σύ­ρε­ται από ανε­γκέ­φα­λους, επειδή, χωρίς κανένα κέρδος, έδωσε την άδεια να δημο­σιεύ­ο­νται σκίτσα του στο facebook».

Η ειδη­σε­ο­γρα­φία «τρώει» το ταλέντο

Τι συνέβη όμως στα αλήθεια; Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ο Αρκάς δεν είχε χαθεί ποτέ. Ηταν παρών με τα σκίτσα του όλα αυτά τα χρόνια. Είτε μέσα από τις δημο­σιεύ­σεις του σε περιο­δικά και εφη­με­ρί­δες είτε με τα δικά του βιβλία είτε όταν κάποια από αυτά γίνο­νταν θεα­τρικά ή σειρές με μαριο­νέ­τες, όπως ο Ισο­βί­της. Από το ξεκί­νημά του είχε επι­λέ­ξει τους χαμη­λούς τόνους και αρνεί­ται ακόμα και σήμερα να απο­κα­λύ­ψει το όνομά του, να δώσει συνε­ντεύ­ξεις ή να μιλήσει δημο­σίως. Κατά δια­στή­ματα του έχουν απο­δο­θεί δύο ονόματα: Αντώνης Ευδαί­μων και Γερά­σι­μος Σπα­νο­δη­μή­τρης. Πιστεύ­ε­ται ότι πρό­κει­ται για ψευ­δώ­νυμα. Ο ίδιος δεν θέλει να μιλάει. Μιλούν οι ήρωές του γι’ αυτόν. Με ειρω­νεία, συχνά με κυνισμό, με τρυ­φε­ρό­τητα και αυτο­σαρ­κα­σμό, δημιουρ­γώ­ντας στους ανα­γνώ­στες δεκάδες ταυ­τί­σεις.

Ως σκι­τσο­γρά­φος προτιμά να χτίζει χαρα­κτή­ρες σε βάθος χρόνου και τους αφήνει να τον οδηγούν. Δεν ανα­φέ­ρε­ται ευθέως στην επι­και­ρό­τητα. Πιστεύει ότι η καθη­με­ρινή ενα­σχό­ληση με την ειδη­σε­ο­γρα­φία χαρα­μί­ζει το ταλέντο σπου­δαίων χιου­μο­ρι­στών, οι οποίοι ανα­γκά­ζο­νται να ασχο­λού­νται με πολι­τι­κούς κατώ­τε­ρους των περι­στά­σεων. Ο ίδιος «ξεκλει­δώ­νει» την ανθρώ­πινη φύση με το χιούμορ του. «Η άγνοια των μηχα­νι­σμών ενός ποι­η­τι­κού είδους όπως εκείνο που λαμπρύ­νει ο Αρκάς δεν σου αφαιρεί, ελπίζω, το δικαί­ωμα πρώτα να τον θαυ­μά­ζεις και, κατ’ ανάγκην πια, να τον εκτιμάς. Αυτό το απλό και μαζί σπου­δαίο δεν έχει τη μονα­δι­κό­τητα να συμ­βαί­νει μόνο σ’ εμένα. Το νέμο­νται και ανα­ρίθ­μη­τοι άλλοι. Και τούτο επειδή ο Αρκάς μάς βοηθάει να ανοί­γουμε και να κλεί­νουμε το πικρό τετρά­διο της μέρας με την άλλη όψη του δρα­μα­τι­κού: το υπέροχα κωμικό», έχει γράψει η ποι­ή­τρια και ακα­δη­μαϊ­κός Κική Δημουλά γι’ αυτόν.

Γιατί λοιπόν επέλεξε να παρέμ­βει τούτο το καλο­καίρι; Είχε όντως δια­λέ­ξει «ύποπτο» timing για να εκφρά­σει τα πολι­τικά του σχόλια; Ως συνήθως, η αλήθεια είναι αρκετά μακριά από τις αυθαί­ρε­τες απόψεις που κοι­νο­ποιού­νται ανώνυμα στα κοι­νω­νικά δίκτυα. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, τα «Θηριά Ενήμερα», η συλλογή από την οποία προ­έρ­χο­νται τα επίμαχα σκίτσα, δεν είναι και­νούρ­για. Τα περισ­σό­τερα τα είχε φτιάξει για το «Εψιλον» της «Ελευ­θε­ρο­τυ­πίας» από το 1992! Η απόφαση να συγκε­ντρω­θούν και να εκδο­θούν σε βιβλια­ράκι φέτος ήταν ειλημ­μένη από τον Ιανουά­ριο και, φυσικά, ρόλο έπαιξε η έντονη πολι­τική κατά­σταση αλλά και η ξαφνική επι­και­ρό­τητα που φάνηκε να δια­κρί­νει αυτά τα σκίτσα τόσα χρόνια μετά τη «γέννησή» τους. Πού να φαντα­στεί, ένας άνθρω­πος κλει­στός και διόλου ανα­με­μειγ­μέ­νος με τα κοι­νω­νικά δίκτυα, ότι αυτά έχουν, ειδικά τώρα, σε αυτή την κατά­σταση πολι­τι­κής έντασης και κλί­μα­τος διχα­σμού, μετα­τρα­πεί σε αρένα αλλη­λο­σπα­ραγ­μού από την οποία ούτε εκείνος δεν θα γλίτωνε; Δεν ήξερε ότι εκεί παρα­μο­νεύ­ουν πάντα τιμητές όλων των ειδών να «βάλουν στη θέση τους» όσους απο­κλί­νουν από τη δική τους άποψη. Η κατά­σταση όπως εξε­λί­χθηκε τον σόκαρε. Τον εξόρ­γισε ότι έπειτα από 35 χρόνια δου­λειάς, στη διάρ­κεια των οποίων δεν είχε εκτεθεί καθόλου, δια­συ­ρό­ταν από αγνώ­στους. Οταν η ανα­στολή της σελίδας έγινε αντι­κεί­μενο εκμε­τάλ­λευ­σης και από την άλλη πλευρά -φασίστες, αναρ­χι­κούς κ.ά.- επα­νήλθε. Και κερ­δί­ζει ακο­λού­θους κάθε μέρα. Προς υπε­ρά­σπισή του έσπευ­σαν πολλοί. Μεταξύ αυτών και ο ευρω­βου­λευ­τής του ΣΥΡΙΖΑ Δημή­τρης Παπα­δη­μού­λης. «Ο Αρκάς είναι κορυ­φαίος. Οσοι τον κατη­γό­ρη­σαν για “χρη­μα­τι­σμό” κάνουν λάθος. Η σάτιρα κρίνει τα πάντα. Δεν χρειά­ζε­ται κατή­γο­ρους ή προ­στά­τες», έγραψε στον προ­σω­πικό του λογα­ρια­σμό στο Twitter.

Ο Κόκ­κο­ρας και η Αλλαγή

Οποιος ισχυ­ρί­ζε­ται πάντως ότι ο Αρκάς δεν ήταν ποτέ έως σήμερα πολι­τι­κός, προ­φα­νώς δεν έχει αντι­λη­φθεί τα πολ­λα­πλά επίπεδα της δου­λειάς του συνο­λικά. Στον «Κόκκορα» (1981) διψούσε για αλλαγή – σε μια περίοδο που η αλλαγή ήταν σύνθημα. Στον «Ισοβίτη» (1988), ο Μοντε­χρή­στος, το περί­φημο ποντίκι, είχε για ιδε­ο­λο­γία τον στυγνό ατο­μι­κι­σμό – η βαθιά κυνι­κό­τητα ήταν χαρα­κτη­ρι­στικό εκείνης της εποχής. Αλλά και στα «Επι­κίν­δυνα Νερά» (2012) με την απαι­σιο­δο­ξία του κάνει κου­ρέ­λια την πεποί­θηση ότι, αν πολλά ψάρια ενωθούν, μπορούν να νική­σουν τον καρ­χα­ρία.

Πολλοί μετά την ευρεία αποδοχή που είχε, από τα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’90, τον κατη­γο­ρούν για τυπο­ποί­ηση -συνέπεια της μαζικής παρα­γω­γής σκίτσων, αφού έπρεπε να παρα­δί­δει δουλειά κάθε εβδομάδα- και για πιο εύκολα αστεία ή επι­φα­νειακά λογο­παί­γνια. Ομως η οξύνοια των παρα­τη­ρή­σεών του ουδέ­ποτε υπο­χώ­ρησε.

Η πλήρης από­κρυψη της ταυ­τό­τη­τάς του και η απουσία του από τον δημόσιο λόγο έχουν δώσει στον Αρκά μια μυθική διά­σταση, αλλά και το δικαί­ωμα σε καθέναν να ερμη­νεύει τις προ­θέ­σεις του στην εκά­στοτε δουλειά του όπως εκείνος αντι­λαμ­βά­νε­ται. Παρό­μοιες «διχα­σμέ­νες» αντι­δρά­σεις υπήρξαν και όταν κοι­νο­ποί­ησε το τέλος των «Χαμηλών Πτήσεων», όπου το μικρό σπουρ­γίτι έχει πια μεγα­λώ­σει και περνάει τα ίδια και χει­ρό­τερα από τον δικό του γιο, κατα­λα­βαί­νο­ντας τελικά τον πατέρα του. Πολλοί ήταν αυτοί που τον κατη­γό­ρη­σαν για ένα κλισέ φινάλε, ενώ ακόμη περισ­σό­τε­ροι εκείνοι που έδωσαν σε αυτό μελο­δρα­μα­τι­κές προ­ε­κτά­σεις. Καθένας έχει, άλλωστε, το δικαί­ωμα στη δική του ερμη­νεία. Οπως πιθα­νό­τατα θα έλεγε ο ίδιος ο Αρκάς, «εγώ απλώς αστεία κάνω»…

Περιο­δικό “Κ”