Οι «φύλακες της Σαλάκου»: Εθελοντές της Ρόδου φυλούν το χωριό από φωτιές και πλημμύρες

Στο ορει­νό χωριό της Ρόδου, Σά­λα­κος, εδώ και αρ­κε­τά χρό­νια, μια ομάδα νέων, αλλά απο­φα­σι­σμέ­νων αν­θρώ­πων, λει­τουρ­γούν ως ασπί­δα προ­στα­σί­ας, στην το­πι­κή κοι­νω­νία. Αφή­νουν τις δου­λειές τους, τις οι­κο­γέ­νειές τους και την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους, φο­ρούν τον προ­στα­τευ­τι­κό τους εξο­πλι­σμό και βρί­σκο­νται εκεί όπου υπάρ­χει ανά­γκη. Αυτή η φι­λο­σο­φία έχει με­τα­τρα­πεί εδώ και χρό­νια σε ορ­γα­νω­μέ­νη εθε­λο­ντι­κή δράση, με βα­σι­κό στόχο την προ­στα­σία του χω­ριού, του δά­σους του Προ­φή­τη Ηλία και της ευ­ρύ­τε­ρης πε­ριο­χής.

Η Εθε­λο­ντι­κή Ομάδα Αντι­με­τώ­πι­σης Κα­τα­στρο­φών Σα­λά­κου απο­τε­λεί σή­με­ρα ένα από τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά πα­ρα­δείγ­μα­τα ορ­γα­νω­μέ­νου εθε­λο­ντι­σμού στη Ρόδο. Άν­θρω­ποι του χω­ριού, με δια­φο­ρε­τι­κές επαγ­γελ­μα­τι­κές και προ­σω­πι­κές υπο­χρε­ώ­σεις, έχουν επι­λέ­ξει να δια­θέ­τουν χρόνο, δυ­νά­μεις και πολ­λές φορές δικά τους μέσα, ώστε να βρί­σκο­νται σε ετοι­μό­τη­τα απέ­να­ντι στις πυρ­κα­γιές, στις πλημ­μύ­ρες και στα ακραία και­ρι­κά φαι­νό­με­να που μπο­ρεί να απει­λή­σουν την πε­ριο­χή.

Ο πρό­ε­δρος της ΕΘ.ΟΜ.Α.Κ. Σα­λά­κου, Πα­να­γιώ­της Εγ­γλέ­ζος, μι­λώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, πε­ριέ­γρα­ψε μια πο­ρεία που ξε­κί­νη­σε ου­σια­στι­κά από την ανά­γκη των ίδιων των κα­τοί­κων να προ­στα­τεύ­σουν τον τόπο, στον οποίο είχαν απο­φα­σί­σει να ζή­σουν. Η προ­σπά­θεια άρ­χι­σε το 2011, ενώ το 2013 συ­γκρο­τή­θη­κε η ομάδα με δέκα κα­τοί­κους του χω­ριού, αρ­χι­κά μέσα από τον Πο­λι­τι­στι­κό Σύλ­λο­γο Σα­λά­κου. Το μο­ντέ­λο αυτό απο­τέ­λε­σε στη συ­νέ­χεια πα­ρά­δειγ­μα και για άλλες εθε­λο­ντι­κές ομά­δες.

«Απο­φα­σί­σα­με να μέ­νου­με στο χωριό μας», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ο κ. Εγ­γλέ­ζος, εξη­γώ­ντας με λίγες λέ­ξεις τη λο­γι­κή πάνω στην οποία χτί­στη­κε όλη αυτή η προ­σπά­θεια. Για τους αν­θρώ­πους της Σα­λά­κου η προ­στα­σία του τόπου δεν ήταν κάτι… αφη­ρη­μέ­νο. Ήταν η ει­κό­να που αντί­κρι­ζαν κάθε πρωί ανοί­γο­ντας την πόρτα του σπι­τιού τους: το χωριό τους και το δάσος του Προ­φή­τη Ηλία.

Η γε­ω­γρα­φι­κή θέση της Σα­λά­κου κάνει αυτή την πα­ρου­σία ακόμη πιο ση­μα­ντι­κή. Πρό­κει­ται για ένα από τα ορει­νά χωριά της Ρόδου, δίπλα σε μια ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κή δα­σι­κή πε­ριο­χή, που δεν αντι­με­τω­πί­ζει μόνο τον κίν­δυ­νο των πυρ­κα­γιών τους θε­ρι­νούς μήνες. Τον χει­μώ­να ισχυ­ρές βρο­χο­πτώ­σεις και έντο­να και­ρι­κά φαι­νό­με­να μπο­ρούν να δη­μιουρ­γή­σουν προ­βλή­μα­τα, γε­γο­νός που κα­θι­στά απα­ραί­τη­τη την ύπαρ­ξη αν­θρώ­πων οι οποί­οι γνω­ρί­ζουν τον τόπο, τα δύ­σκο­λα ση­μεία και τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τές του.

Σή­με­ρα η ομάδα έχει πε­ρά­σει σε μια νέα φάση της λει­τουρ­γί­ας της. Όπως ανέ­φε­ρε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Πα­να­γιώ­της Εγ­γλέ­ζος, ολο­κλη­ρώ­θη­καν οι δια­δι­κα­σί­ες για το νέο κα­τα­στα­τι­κό και την αυ­τό­νο­μη πλέον λει­τουρ­γία της. Δια­θέ­τει 47 μέλη, από τα οποία τα 27 είναι πι­στο­ποι­η­μέ­νοι και ενερ­γοί εθε­λο­ντές Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας, έτοι­μοι να κλη­θούν όταν χρεια­στεί για πε­ρι­στα­τι­κά όπως πυρ­κα­γιές και πλημ­μύ­ρες. Πε­ρί­που 20 ακόμη είναι δό­κι­μα μέλη και βρί­σκο­νται σε δια­δι­κα­σία εκ­παί­δευ­σης και προ­ε­τοι­μα­σί­ας.

Η εκ­παί­δευ­ση, άλ­λω­στε, είναι για την ομάδα βα­σι­κή προ­ϋ­πό­θε­ση και όχι μια τυ­πι­κή δια­δι­κα­σία. Ο κ. Εγ­γλέ­ζος ήταν σαφής ως προς αυτό: όποιος θέλει να βρί­σκε­ται σε μια επι­χεί­ρη­ση δεν αρκεί να έχει μόνο καλή διά­θε­ση. Πρέ­πει να γνω­ρί­ζει τι κάνει, να δια­θέ­τει τα σωστά μέσα ατο­μι­κής προ­στα­σί­ας και να είναι σε θέση να λει­τουρ­γή­σει μέσα σε μια ορ­γα­νω­μέ­νη ομάδα, ακο­λου­θώ­ντας τις οδη­γί­ες των αρ­μό­διων υπη­ρε­σιών.

«Πρέ­πει να προ­στα­τεύ­σου­με τη δική μας ζωή για να μπο­ρού­με να σώ­σου­με τους υπό­λοι­πους», τό­νι­σε, συ­νο­ψί­ζο­ντας τη βα­σι­κή αρχή που ακο­λου­θεί η ΕΘ.ΟΜ.Α.Κ. Σα­λά­κου.

Όταν η Ρόδος καί­γο­νταν οι εθε­λο­ντές μπή­καν μπρο­στά στις φλό­γες

Αυτή η προ­ε­τοι­μα­σία δο­κι­μά­στη­κε με τον πιο σκλη­ρό τρόπο το κα­λο­καί­ρι του 2023, όταν η Ρόδος βρέ­θη­κε αντι­μέ­τω­πη με μία από τις με­γα­λύ­τε­ρες πυρ­κα­γιές που έχουν πλή­ξει το νησί. Η φωτιά έφθα­σε στην πε­ριο­χή του Προ­φή­τη Ηλία και απεί­λη­σε άμεσα τη Σά­λα­κο, ενώ είχε δοθεί εντο­λή εκ­κέ­νω­σης για τη Σά­λα­κο, την Ελε­ού­σα και τη Δι­μυ­λιά.

Για τον Πα­να­γιώ­τη Εγ­γλέ­ζο εκεί­νες οι ώρες πα­ρα­μέ­νουν από τις πλέον έντο­νες στιγ­μές της πο­λυ­ε­τούς πα­ρου­σί­ας του στον εθε­λο­ντι­σμό. Όπως πε­ριέ­γρα­ψε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, βρέ­θη­κε να έχει έναν ιδιαί­τε­ρα βαρύ ρόλο συ­ντο­νι­σμού μαζί με τους εθε­λο­ντές, την ώρα που οι πυ­ρο­σβε­στι­κές δυ­νά­μεις έπρε­πε να επι­χει­ρούν ταυ­τό­χρο­να σε πολλά δια­φο­ρε­τι­κά μέ­τω­πα, προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τεύ­σουν αν­θρώ­πους, χωριά και πε­ριου­σί­ες.

Η εντο­λή που, όπως θυ­μά­ται, δό­θη­κε εκεί­νες τις κρί­σι­μες ώρες ήταν λιτή, αλλά απο­τύ­πω­νε και το μέ­γε­θος της ευ­θύ­νης που είχε πε­ρά­σει στους αν­θρώ­πους της πε­ριο­χής: «Πα­να­γιώ­τη, κάντε ό,τι ξέ­ρε­τε, να προ­στα­τεύ­σε­τε». Και αυτό έκα­ναν.

Η ΕΘ.ΟΜ.Α.Κ. Σα­λά­κου βρέ­θη­κε στην πρώτη γραμ­μή, όπως και δε­κά­δες ακόμη εθε­λο­ντές από ολό­κλη­ρη τη Ρόδο. Η δράση της ομά­δας εκεί­νες τις ημέ­ρες κα­τα­γρά­φη­κε και δη­μό­σια, ενώ υπάρ­χουν ανα­φο­ρές ότι μέ­τω­πο το οποίο κι­νού­νταν απει­λη­τι­κά προς τη Σά­λα­κο τέ­θη­κε υπό έλεγ­χο με τη συν­δρο­μή των εθε­λο­ντών της.

Η με­γά­λη φωτιά του 2023 έδει­ξε στην πράξη πόσο ση­μα­ντι­κή μπο­ρεί να απο­δει­χθεί η ύπαρ­ξη εκ­παι­δευ­μέ­νων εθε­λο­ντών μέσα στις ίδιες τις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες. Οι άν­θρω­ποι αυτοί γνω­ρί­ζουν κάθε δρόμο, κάθε δα­σι­κή δια­δρο­μή, τα ση­μεία πρό­σβα­σης και τις δυ­σκο­λί­ες του εδά­φους. Κυ­ρί­ως, όμως, γνω­ρί­ζουν τι ακρι­βώς δια­κυ­βεύ­ε­ται, γιατί οι πε­ριο­χές που κα­λού­νται να υπε­ρα­σπι­στούν είναι οι πε­ριο­χές στις οποί­ες ζουν οι ίδιοι και οι οι­κο­γέ­νειές τους.

Ο κ. Εγ­γλέ­ζος ανα­φέρ­θη­κε και στις συν­θή­κες κάτω από τις οποί­ες λει­τουρ­γού­σαν πα­λαιό­τε­ρα οι εθε­λο­ντι­κές ομά­δες. Για πολλά χρό­νια ακόμη και η εξα­σφά­λι­ση καυ­σί­μων απο­τε­λού­σε υπό­θε­ση των ίδιων των μελών. Όπως είπε, οι εθε­λο­ντές συ­γκέ­ντρω­ναν χρή­μα­τα από το υστέ­ρη­μά τους, προ­κει­μέ­νου να μπο­ρούν τα οχή­μα­τά τους να κι­νη­θούν και η ομάδα να αντα­πο­κρι­θεί σε ένα συμ­βάν.

Η κα­τά­στα­ση αυτή, σύμ­φω­να με τον ίδιο, άρ­χι­σε να αλ­λά­ζει ου­σια­στι­κά από το 2019 και μετά, με με­γα­λύ­τε­ρη ανα­γνώ­ρι­ση του ρόλου των εθε­λο­ντι­κών ορ­γα­νώ­σε­ων από την Πο­λι­τεία, κα­λύ­τε­ρη συ­νερ­γα­σία και στα­δια­κή ενί­σχυ­ση του εξο­πλι­σμού τους. Η ίδια η ΕΘ.ΟΜ.Α.Κ. Σα­λά­κου είναι ενταγ­μέ­νη στο επί­ση­μο Μη­τρώο Εθε­λο­ντι­κών Ορ­γα­νώ­σε­ων Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας, ενώ η πα­ρου­σία της κα­τα­γρά­φε­ται εδώ και χρό­νια στους σχε­τι­κούς σχε­δια­σμούς.

Πα­ράλ­λη­λα, μέσα από δω­ρε­ές και προ­γράμ­μα­τα στή­ρι­ξης, η ομάδα έχει απο­κτή­σει υλικό που είναι απα­ραί­τη­το για ασφα­λέ­στε­ρη και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρη επέμ­βα­ση, όπως εξο­πλι­σμό δα­σο­πυ­ρό­σβε­σης και μέσα ατο­μι­κής προ­στα­σί­ας. Μετά την απαι­τη­τι­κή αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο του 2023, ομά­δες εθε­λο­ντών δα­σο­πυ­ρο­σβε­στών, με­τα­ξύ των οποί­ων και η ομάδα της Σα­λά­κου, ενι­σχύ­θη­καν με πυ­ρο­σβε­στι­κό υλικό και εξο­πλι­σμό.

Οι άν­θρω­ποι που βρί­σκο­νται πάντα σε ετοι­μό­τη­τα

Πίσω όμως από τα οχή­μα­τα, τις στο­λές, τις εκ­παι­δεύ­σεις και τις πι­στο­ποι­ή­σεις, εκεί­νο που κρατά μια τέ­τοια προ­σπά­θεια ζω­ντα­νή είναι οι ίδιοι οι άν­θρω­ποι. Για πε­ρισ­σό­τε­ρα από δέκα χρό­νια, κά­τοι­κοι της Σα­λά­κου επι­λέ­γουν να δια­θέ­τουν ένα ση­μα­ντι­κό κομ­μά­τι της ζωής τους χωρίς οι­κο­νο­μι­κό αντάλ­λαγ­μα, γνω­ρί­ζο­ντας ότι μπο­ρεί ανά πάσα στιγ­μή να χρεια­στεί να αφή­σουν τα πάντα και να βρε­θούν απέ­να­ντι σε μια φωτιά ή σε ένα άλλο έκτα­κτο πε­ρι­στα­τι­κό.

Η πα­ρου­σία τους δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται στις με­γά­λες κα­τα­στρο­φές που γί­νο­νται… πρω­το­σέ­λι­δα. Πε­ρι­λαμ­βά­νει πε­ρι­πο­λί­ες, επι­τή­ρη­ση δα­σι­κών εκτά­σε­ων, εκ­παί­δευ­ση, ασκή­σεις ετοι­μό­τη­τας και συ­νε­χή προ­ε­τοι­μα­σία. Η ομάδα εξα­κο­λου­θεί και σή­με­ρα να συμ­με­τέ­χει ενερ­γά στη δα­σο­προ­στα­σία και στη δα­σο­πυ­ρό­σβε­ση στην πε­ριο­χή της Ρόδου.

Ταυ­τό­χρο­να, επι­χει­ρεί να με­τα­φέ­ρει αυτή τη νο­ο­τρο­πία στις νε­ό­τε­ρες γε­νιές. Τα μέλη της επι­σκέ­πτο­νται σχο­λεία, δη­μο­τι­κά και γυ­μνά­σια, μι­λώ­ντας στα παι­διά για την εθε­λο­ντι­κή προ­σφο­ρά και τη ση­μα­σία της συμ­με­το­χής στα κοινά.

Το μή­νυ­μα του Πα­να­γιώ­τη Εγ­γλέ­ζου προς τους νέους, αλλά και προς κάθε πο­λί­τη που σκέ­φτε­ται να προ­σφέ­ρει στον τόπο του, είναι ξε­κά­θα­ρο.

«Ο εθε­λο­ντι­σμός είναι τρό­πος ζωής», ανέ­φε­ρε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, κα­λώ­ντας τους νέους να πλη­σιά­σουν τις ορ­γα­νω­μέ­νες εθε­λο­ντι­κές ομά­δες και τους συλ­λό­γους, να εκ­παι­δευ­τούν και να κά­νουν την προ­σφο­ρά βίωμα.

Για τους αν­θρώ­πους της Σα­λά­κου αυτό δεν απο­τε­λεί ένα σύν­θη­μα. Είναι κάτι που εφαρ­μό­ζουν εδώ και χρό­νια στην πράξη. Κάθε κα­λο­καί­ρι που πε­ρι­πο­λούν το δάσος, κάθε φορά που φεύ­γουν από το σπίτι τους για ένα συμ­βάν και κάθε δύ­σκο­λη νύχτα κατά την οποία πα­ρα­μέ­νουν σε επι­φυ­λα­κή, υπη­ρε­τούν ου­σια­στι­κά την ίδια από­φα­ση που πήραν όταν ξε­κί­νη­σαν: να μεί­νουν στον τόπο τους και να κά­νουν ό,τι μπο­ρούν για να τον προ­στα­τεύ­σουν.

Πηγή: protothema.gr