Ελευθερία Φτακλάκη: Η τριμερής συμμαχία της Ελλάδας, «ασπίδα» απέναντι στις προθέσεις της Τουρκίας

• Οι εξε­λί­ξεις στην «καυτή ζώνη» της Μέσης Ανα­το­λής, οι επι­πτώ­σεις στην πε­ρι­φε­ρεια­κή στα­θε­ρό­τη­τα και τα ελ­λη­νι­κά συμ­φέ­ρο­ντα • Η Ελ­λά­δα ανα­γνω­ρί­ζει τον ιδιαί­τε­ρο ρόλο της ως πνευ­μα­τι­κού προ­στά­τη του Πα­τριαρ­χεί­ου Αντιο­χεί­ας και των ελ­λη­νορ­θό­δο­ξων πλη­θυ­σμών στη Συρία και τον Λί­βα­νο

«Η Συρία επί­κε­ντρο ενός μα­κρο­χρό­νιου και αι­μα­τη­ρού εμ­φυ­λί­ου πο­λέ­μου, έχει εξε­λι­χθεί σε πεδίο γε­ω­πο­λι­τι­κών αντα­γω­νι­σμών, όπου πε­ρι­φε­ρεια­κές και πα­γκό­σμιες δυ­νά­μεις συ­γκρού­ο­νται για την εξα­σφά­λι­ση της επιρ­ρο­ής τους», ανα­φέ­ρει στην εξαι­ρε­τι­κά εν­δια­φέ­ρου­σα συ­νέ­ντευ­ξή της στην «δ» η διε­θνο­λό­γος, Δρ. Ελευ­θε­ρία Φτα­κλά­κη.

Η κα­τάρ­ρευ­ση του κα­θε­στώ­τος Ασαντ, απο­τέ­λε­σμα ετών στρα­τιω­τι­κών επι­χει­ρή­σε­ων, πο­λι­τι­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων και εξω­τε­ρι­κών πα­ρεμ­βά­σε­ων, έχει δια­μορ­φώ­σει ένα νέο σκη­νι­κό αβε­βαιό­τη­τας στη Μέση Ανα­το­λή. Στο επί­κε­ντρο αυτής της δυ­να­μι­κής βρί­σκε­ται η Τουρ­κία, η οποία φι­λο­δο­ξεί να ανα­δει­χθεί σε ηγέ­τι­δα δύ­να­μη της πε­ριο­χής, επεν­δύ­ο­ντας στην πο­λι­τι­κή, στρα­τιω­τι­κή και οι­κο­νο­μι­κή ανα­διάρ­θρω­ση της Συ­ρί­ας. Η τουρ­κι­κή πα­ρέμ­βα­ση δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται μόνο στην στρα­τιω­τι­κή δράση, αλλά επε­κτεί­νε­ται σε πο­λι­τι­κές πρω­το­βου­λί­ες, δι­πλω­μα­τι­κούς ελιγ­μούς και οι­κο­νο­μι­κές επεν­δύ­σεις, ενώ οι σχέ­σεις της με άλ­λους πε­ρι­φε­ρεια­κούς και διε­θνείς δρώ­ντες, όπως οι ΗΠΑ, η ΕΕ και το Ισ­ρα­ήλ, δια­μορ­φώ­νουν ένα σύν­θε­το πλέγ­μα συμ­μα­χιών και αντι­πα­λο­τή­των.

Η κα Φτα­κλά­κη με γνώση της γε­ω­πο­λι­τι­κής σκη­νής, μας δίνει μία ολο­κλη­ρω­μέ­νη ει­κό­να για τις εξε­λί­ξεις στην «καυτή ζώνη» της Μέσης Ανα­το­λής, διε­ρευ­νά τις ευ­ρύ­τε­ρες επι­πτώ­σεις στην πε­ρι­φε­ρεια­κή στα­θε­ρό­τη­τα και τα ελ­λη­νι­κά συμ­φέ­ρο­ντα εξε­τά­ζο­ντας τις επι­πτώ­σεις τόσο για την πε­ριο­χή, όσο και για την πα­γκό­σμια κοι­νό­τη­τα.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Ποιος είναι ο ρόλος της Τουρ­κί­ας στη δια­μόρ­φω­ση της νέας κα­τά­στα­σης στη Συρία και οι βα­σι­κές φι­λο­δο­ξί­ες της γεί­το­νος χώρας στην πε­ριο­χή της Μέσης Ανα­το­λής;

Η πρό­σφα­τη κα­τάρ­ρευ­ση του κα­θε­στώ­τος Ασαντ στη Συρία έχει δη­μιουρ­γή­σει πο­λύ­πλο­κες γε­ω­πο­λι­τι­κές συν­θή­κες στην πε­ριο­χή, όπου πε­ρι­φε­ρεια­κοί και διε­θνείς δρώ­ντες επι­διώ­κουν να ενι­σχύ­σουν τη στρα­τη­γι­κή τους θέση. Η αστά­θεια που προ­κλή­θη­κε από τον μα­κρο­χρό­νιο εμ­φύ­λιο πό­λε­μο έχει οδη­γή­σει σε ένα πε­ρί­πλο­κο πλέγ­μα συμ­μα­χιών και αντι­πα­λο­τή­των, με διά­φο­ρες δυ­νά­μεις να προ­σπα­θούν να επη­ρε­ά­σουν την έκ­βα­ση της κρί­σης προς όφε­λός τους.

Η Τουρ­κία έχο­ντας δια­δρα­μα­τί­σει κα­θο­ρι­στι­κό ρόλο στην πτώση του Ασαντ, υπο­στη­ρί­ζο­ντας διά­φο­ρες αντι­κα­θε­στω­τι­κές ομά­δες, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της Χα­γιάτ Τα­χρίρ αλ Σαμ (HTS) και έχο­ντας επε­κτεί­νει τον έλεγ­χό της σε πε­ριο­χές της βό­ρειας Συ­ρί­ας υπο­στη­ρί­ζο­ντας το Συ­ρια­κό Εθνι­κό Στρα­τό (SNA), φι­λο­δο­ξεί να απο­τε­λέ­σει το βα­σι­κό δια­μορ­φω­τή των εξε­λί­ξε­ων στην πε­ριο­χή προ­κει­μέ­νου να ενι­σχύ­σει τη γε­ω­πο­λι­τι­κή της επιρ­ροή και να ανα­δει­χθεί ως η ηγέ­τι­δα δύ­να­μη του μου­σουλ­μα­νι­κού κό­σμου.

Τα γε­ω­στρα­τη­γι­κά συμ­φέ­ρο­ντα της Τουρ­κί­ας αφο­ρούν στην αντι­με­τώ­πι­ση της κουρ­δι­κής απει­λής και στην απο­τρο­πή δη­μιουρ­γί­ας αυ­τό­νο­μου κουρ­δι­κού κρά­τους στα νότια σύ­νο­ρά της, στην οι­κο­νο­μι­κή επέ­κτα­ση και συμ­με­το­χή στην ανοι­κο­δό­μη­ση της Συ­ρί­ας καθώς και στην επί­λυ­ση του προ­σφυ­γι­κού ζη­τή­μα­τος μέσω της δη­μιουρ­γί­ας “ζωνών ασφα­λεί­ας” για την επι­στρο­φή Σύρων προ­σφύ­γων, μία πρω­το­βου­λία που θα εν­δυ­να­μώ­σει εκ νέου τις σχέ­σεις της με την Ευ­ρω­παϊ­κή ‘Ένωση καθώς περ­νούν μία πε­ρί­ο­δο κρί­σης.

Πέραν των βρα­χυ­πρό­θε­σμων ωφε­λειών, η Τουρ­κία αντι­με­τω­πί­ζει και ση­μα­ντι­κές προ­κλή­σεις που συ­ναρ­τώ­νται με τον κίν­δυ­νο δια­τά­ρα­ξης των σχέ­σε­ων με τη Ρωσία και το Ιράν λόγω της πα­ρα­βί­α­σης της Συμ­φω­νί­ας της Αστά­να, την πι­θα­νή αστά­θεια στα νότια σύ­νο­ρά της λόγω της εν­δυ­νά­μω­σης εξ­τρε­μι­στι­κών ομά­δων που εν­δε­χο­μέ­νως να μην μπο­ρέ­σει να ελέγ­ξει, τη διε­θνή κρι­τι­κή για τις ενέρ­γειές της κατά των Κούρ­δων και την υπο­στή­ρι­ξη αμ­φι­λε­γό­με­νων εξ­τρε­μι­στι­κών ομά­δων, όπως είναι η Χα­γιάτ Τα­χρίρ αλ Σαμ (HTS)- η ισλα­μι­στι­κή ομάδα με ρίζες στην Αλ Κάι­ντα μπο­ρεί να οδη­γή­σει σε πι­θα­νή δη­μιουρ­γία αντι-τουρ­κι­κών συμ­μα­χιών στην πε­ριο­χή λόγω ανη­συ­χιών για τις προ­θέ­σεις της Τουρ­κί­ας.

Οι φι­λο­δο­ξί­ες της Τουρ­κί­ας στη Μέση Ανα­το­λή που είναι πο­λύ­πλο­κοι και αμ­φι­λε­γό­με­νοι, θα εξαρ­τη­θούν και από τη στρα­τη­γι­κή της δια­κυ­βέρ­νη­σης Τραμπ στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή της Μέσης Ανα­το­λής και της Ν.Α. Με­σο­γεί­ου καθώς ο επερ­χό­με­νος πρό­ε­δρος Τραμπ θα συ­νε­χί­σει από εκεί που στα­μά­τη­σε την πο­λι­τι­κή της Μέσης Ανα­το­λής, απο­σύ­ρο­ντας τα 900 πε­ρί­που ενα­πο­μεί­να­ντα αμε­ρι­κα­νι­κά στρα­τεύ­μα­τα στη Συρία και εν­δε­χο­μέ­νως τα 2.500 στο Ιράκ, αφή­νο­ντας πίσω του ένα βαθύ κενό εξου­σί­ας και ασφά­λειας. Αυτό θα εδραιώ­σει την Τουρ­κία και το Ισ­ρα­ήλ ως βα­σι­κούς πε­ρι­φε­ρεια­κούς παί­κτες με ισχυ­ρή στρα­τιω­τι­κή ικα­νό­τη­τα να αντι­με­τω­πί­σουν τους διά­φο­ρους αντι­πά­λους τους, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των ομά­δων που υπο­στη­ρί­ζο­νται από το Ιράν. Σε ένα τέ­τοιο σε­νά­ριο η Τουρ­κία θα έχει πε­ρισ­σό­τε­ρο χώρο για στρα­τιω­τι­κούς και δι­πλω­μα­τι­κούς ελιγ­μούς ενα­ντί­ον των Κούρ­δων, που βρί­σκο­νται εδώ και καιρό κοντά στο Ισ­ρα­ήλ, αυ­ξά­νο­ντας ση­μα­ντι­κά τη μό­χλευ­ση της Άγκυ­ρας υπό το πρί­σμα ενός απο­δυ­να­μω­μέ­νου Ιράν.

Επο­μέ­νως, βρα­χυ­πρό­θε­σμα η Τουρ­κία θα δεί­χνει κερ­δι­σμέ­νη, όμως οι μα­κρο­πρό­θε­σμες συ­νέ­πειες των ενερ­γειών της πα­ρα­μέ­νουν αβέ­βαιες χωρίς κα­νείς να μπο­ρεί να προ­δι­κά­σει τις μελ­λο­ντι­κές εξε­λί­ξεις…

• Ποια είναι τα βα­σι­κά οφέλη που επι­διώ­κει ο Ερ­ντο­γάν από την τουρ­κι­κή πα­ρέμ­βα­ση στη Συρία;

Η τουρ­κι­κή πα­ρέμ­βα­ση στη Συρία απο­τε­λεί μέρος μίας πο­λύ­πλευ­ρης στρα­τη­γι­κής του Ερ­ντο­γάν, με στόχο την ενί­σχυ­ση της θέσης της Τουρ­κί­ας στην πε­ριο­χή. Τα βα­σι­κά οφέλη που επι­διώ­κει ο Τούρ­κος πρό­ε­δρος μπο­ρούν να συ­νο­ψι­στούν στα εξής:

α) Γε­ω­πο­λι­τι­κή επιρ­ροή: Ο Ερ­ντο­γάν στο­χεύ­ει στην εν­δυ­νά­μω­ση του ρόλου της Τουρ­κί­ας ως πε­ρι­φε­ρεια­κής δύ­να­μης. Επι­διώ­κει να δια­μορ­φώ­σει το μελ­λο­ντι­κό πο­λι­τι­κό σκη­νι­κό της Συ­ρί­ας προς όφε­λος της χώρας του, εδραιώ­νο­ντας πα­ράλ­λη­λα την τουρ­κι­κή στρα­τιω­τι­κή πα­ρου­σία σε στρα­τη­γι­κά ση­μεία της βό­ρειας Συ­ρί­ας.

β) Αντι­με­τώ­πι­ση της κουρ­δι­κής “απει­λής”: Ένας κρί­σι­μος στό­χος είναι η απο­τρο­πή δη­μιουρ­γί­ας αυ­τό­νο­μης κουρ­δι­κής οντό­τη­τας στα νότια σύ­νο­ρα της Τουρ­κί­ας. Ο Ερ­ντο­γάν επι­διώ­κει τον εκτο­πι­σμό των κουρ­δι­κών δυ­νά­με­ων YPG (People’s Defense Units) από πε­ριο­χές της βό­ρειας Συ­ρί­ας, θε­ω­ρώ­ντας τες απει­λή για την εθνι­κή ασφά­λεια της Τουρ­κί­ας.

γ) Προ­σφυ­γι­κό ζή­τη­μα: Η δη­μιουρ­γία μίας “ζώνης ασφα­λεί­ας” στη βό­ρεια Συρία απο­σκο­πεί στην επί­λυ­ση του προ­σφυ­γι­κού ζη­τή­μα­τος καθώς ο Ερ­ντο­γάν θέλει να επα­να­προ­ω­θή­σει τον με­γά­λο αριθ­μό των Σύρων προ­σφύ­γων που φι­λο­ξε­νεί σε δομές στην Τουρ­κία, μειώ­νο­ντας έτσι την οι­κο­νο­μι­κή και κοι­νω­νι­κή πίεση στη χώρα του. Για αυτό και πρό­σφα­τα η πρό­ε­δρος της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, Ursula Von de Leyen ανα­κοί­νω­σε την πα­ρο­χή επι­πλέ­ον χρη­μα­το­δό­τη­σης ύψους ενός (1) δι­σε­κα­τομ­μυ­ρί­ου ευρώ στην Τουρ­κία για τη φρο­ντί­δα των Σύρων προ­σφύ­γων.

Τα κον­δύ­λια αυτά θα δια­τε­θούν άμεσα- εντός του 2024, για την υπο­στή­ρι­ξη της υγειο­νο­μι­κής πε­ρί­θαλ­ψης και της εκ­παί­δευ­σης των προ­σφύ­γων, καθώς και για τη δια­χεί­ρι­ση των συ­νό­ρων και της με­τα­νά­στευ­ση

δ) Διε­θνής ανα­γνώ­ρι­ση: Μέσω της πα­ρέμ­βα­σης στη Συρία, ο Ερ­ντο­γάν επι­διώ­κει να ανα­δει­χθεί ως ο ισχυ­ρός ηγέ­της που ενώ­νει το μου­σουλ­μα­νι­κό κόσμο.

Πα­ράλ­λη­λα, στο­χεύ­ει στην ενί­σχυ­ση της δια­πραγ­μα­τευ­τι­κής θέσης της Τουρ­κί­ας ένα­ντι άλλων διε­θνών δρώ­ντων, όπως είναι οι ΗΠΑ, η ΕΕ, η Ρωσία, κα.

ε) Οι­κο­νο­μι­κά οφέλη: Η τουρ­κι­κή πα­ρέμ­βα­ση εν­δέ­χε­ται να οδη­γή­σει σε οι­κο­νο­μι­κά οφέλη, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της πι­θα­νής συμ­με­το­χής τουρ­κι­κών εται­ρειών στην ανοι­κο­δό­μη­ση της Συ­ρί­ας και την επα­νέ­ναρ­ξη επι­χει­ρη­μα­τι­κών δε­σμών κατά μήκος των συ­ριο­τουρ­κι­κών συ­νό­ρων. Ωστό­σο, η κα­τά­στα­ση στη Συρία πα­ρα­μέ­νει εξαι­ρε­τι­κά πε­ρί­πλο­κη, με πολ­λα­πλούς παί­κτες και αντι­κρουό­με­να συμ­φέ­ρο­ντα. Η επί­τευ­ξη των στό­χων του Ερ­ντο­γάν αντι­με­τω­πί­ζει ση­μα­ντι­κές προ­κλή­σεις, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των αντι­δρά­σε­ων από άλλες πε­ρι­φε­ρεια­κές και πα­γκό­σμιες δυ­νά­μεις. Η στάση των ΗΠΑ, καθώς και οι κι­νή­σεις της Ρω­σί­ας και του Ιράν, θα δια­δρα­μα­τί­σουν κα­θο­ρι­στι­κό ρόλο στη δια­μόρ­φω­ση της νέας τάξης πραγ­μά­των στην πε­ριο­χή.

• Πώς οι ΗΠΑ αντι­με­τω­πί­ζουν τη στή­ρι­ξη της Τουρ­κί­ας στους αντάρ­τες που κα­τέ­λα­βαν τη Δα­μα­σκό;

Η αμε­ρι­κα­νι­κή δι­πλω­μα­τία κα­λεί­ται να ισορ­ρο­πή­σει με­τα­ξύ δια­φο­ρε­τι­κών συμ­μα­χιών και στρα­τη­γι­κών συμ­φε­ρό­ντων. Οι ΗΠΑ δια­τη­ρούν την Τουρ­κία ως σύμ­μα­χο στο ΝΑΤΟ, ενώ πα­ράλ­λη­λα συ­νε­χί­ζουν να υπο­στη­ρί­ζουν τις Συ­ρια­κές Δη­μο­κρα­τι­κές Δυ­νά­μεις (SDF)- που είναι κυ­ρί­ως κουρ­δι­κές, στη βό­ρεια Συρία. Αυτό δη­μιουρ­γεί εντά­σεις, καθώς οι ΗΠΑ εκ­φρά­ζουν ανη­συ­χί­ες για τις τουρ­κι­κές επι­χει­ρή­σεις κατά των Κούρ­δων συμ­μά­χων τους.

Ωστό­σο, η Τουρ­κία πα­ρα­μέ­νει ο ση­μα­ντι­κό­τε­ρος εξω­τε­ρι­κός υπο­στη­ρι­κτής των ανταρ­τών ενώ οι ΗΠΑ δια­τη­ρούν πε­ρί­που 900 στρα­τιώ­τες στη βό­ρεια Συρία σε συ­νερ­γα­σία με τις SDF. Αυτή η κα­τά­στα­ση δη­μιουρ­γεί εντά­σεις, με τις ΗΠΑ να ανα­γνω­ρί­ζουν τις “νό­μι­μες ανη­συ­χί­ες” της Τουρ­κί­ας σχε­τι­κά με ορι­σμέ­νους μα­χη­τές στη Συρία.

Επί­σης, οι ΗΠΑ εστιά­ζουν σε τρεις βα­σι­κές αρχές: στην πρό­λη­ψη της ανα­ζω­πύ­ρω­σης του Ισλα­μι­κού Κρά­τους, στη δια­σφά­λι­ση της ασφά­λειας γει­το­νι­κών χωρών όπως το Ισ­ρα­ήλ, η Ιορ­δα­νία και το Ιράκ, και στην απο­τρο­πή μίας «αν­θρω­πι­στι­κής κα­τα­στρο­φής». Για αυτό και ανέ­λα­βαν την πρω­το­βου­λία για άμεση επαφή με την ομάδα Χα­γιάτ Τα­χρίρ αλ-Σαμ (HTS), που ηγή­θη­κε της ανα­τρο­πής του κα­θε­στώ­τος Ασαντ. Μία αμε­ρι­κα­νι­κή αντι­προ­σω­πεία υπό την Μπάρ­μπα­ρα Λιφ, κο­ρυ­φαία δι­πλω­μά­τη για τη Μέση Ανα­το­λή, επι­σκέ­φθη­κε την Δα­μα­σκό και συ­να­ντή­θη­κε με τον ηγέτη της HTS. Αυτή η κί­νη­ση υπο­δη­λώ­νει μία πι­θα­νή αλ­λα­γή στά­σης των ΗΠΑ απέ­να­ντι στην HTS, με εν­δεί­ξεις όπως η από­συρ­ση της επι­κή­ρυ­ξης για τη σύλ­λη­ψη του ηγέτη της και η εξέ­τα­ση άρσης του χα­ρα­κτη­ρι­σμού της ως τρο­μο­κρα­τι­κής ορ­γά­νω­σης.

Ας μην ξε­χνά­με πως ο βα­σι­κός στό­χος των ΗΠΑ αλλά και της ΕΕ είναι η δια­σφά­λι­ση μίας ει­ρη­νι­κής με­τά­βα­σης στη Συρία προ­ω­θώ­ντας το σχη­μα­τι­σμό μίας συ­μπε­ρι­λη­πτι­κής κυ­βέρ­νη­σης που θα σέ­βε­ται τα δι­καιώ­μα­τα των μειο­νο­τή­των και η απο­τρο­πή να γίνει η χώρα κα­τα­φύ­γιο τρο­μο­κρα­τι­κών ορ­γα­νώ­σε­ων.

• Πώς πε­ρι­γρά­φε­ται η σχέση Τουρ­κί­ας-Ισ­ρα­ήλ στο νέο γε­ω­πο­λι­τι­κό σκη­νι­κό;

Αν έπρε­πε να δώσω έναν τίτλο στις σχέ­σεις Ισ­ρα­ήλ -Τουρ­κί­ας θα ήταν ο εξής: ‘Νέες γε­ω­πο­λι­τι­κές προ­κλή­σεις με αντι­κρουό­με­να συμ­φέ­ρο­ντα στις σχέ­σεις Τουρ­κί­ας-Ισ­ρα­ήλ» καθώς οι σχέ­σεις των δύο χωρών έχουν επι­δει­νω­θεί ση­μα­ντι­κά, μετά τον πό­λε­μο στη Γάζα, με τις ιδε­ο­λο­γι­κές δια­φο­ρές να πα­ρα­μέ­νουν έντο­νες.

Η σχέση Τουρ­κί­ας- Ισ­ρα­ήλ στη μετα- Ασαντ εποχή χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από ένα γε­ω­πο­λι­τι­κό αντα­γω­νι­σμό για επιρ­ροή στη Συρία και στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή.

Οι δύο χώρες επι­διώ­κουν στρα­τη­γι­κά να κα­τα­στούν η κα­θε­μία ο κύ­ριος συ­ντε­λε­στής στη δια­μόρ­φω­ση της επό­με­νης ημέ­ρας για τη Συρία, όμως με δια­φο­ρε­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις και στό­χους. Η Άγκυ­ρα υπο­στη­ρί­ζει ενερ­γά το νέο με­τα­βα­τι­κό κα­θε­στώς υπό την ηγε­σία της Hayat Tahrir al-Sham (HTS), μίας ισλα­μι­στι­κής ομά­δας με ρίζες στην Αλ Κάι­ντα, βλέ­πο­ντας αυτή την εξέ­λι­ξη ως μία ευ­και­ρία να επε­κτεί­νει την επιρ­ροή της στη Συρία και να αντι­με­τω­πί­σει την απει­λή των κουρ­δι­κών δυ­νά­με­ων στα σύ­νο­ρά της. Το Ισ­ρα­ήλ, από την άλλη πλευ­ρά, ανη­συ­χεί για την άνοδο της HTS και έχει εντεί­νει τις στρα­τιω­τι­κές του επι­χει­ρή­σεις στη νότια Συρία, στο­χεύ­ο­ντας στη δη­μιουρ­γία μίας απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­νης ζώνης ασφα­λεί­ας.

Αυτές οι δια­φο­ρε­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις έχουν οδη­γή­σει σε αυ­ξα­νό­με­νες εντά­σεις με­τα­ξύ Τουρ­κί­ας και Ισ­ρα­ήλ. Οι δύο χώρες έχουν ανταλ­λά­ξει επι­κρί­σεις σχε­τι­κά με τις ενέρ­γειές τους στη Συρία, με το Ισ­ρα­ήλ να κα­τη­γο­ρεί την Τουρ­κία για υπο­στή­ρι­ξη τζι­χα­ντι­στι­κών ομά­δων και πα­ρά­νο­μη κα­το­χή συ­ρια­κών εδα­φών, ενώ η Τουρ­κία κα­τα­δι­κά­ζει τις ισ­ραη­λι­νές στρα­τιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις στα βό­ρεια σύ­νο­ρα.

Η Τουρ­κία επι­διώ­κει μία ενο­ποι­η­μέ­νη Συρία υπό την επιρ­ροή της, ενώ το Ισ­ρα­ήλ φαί­νε­ται να προ­τι­μά μία κα­τα­κερ­μα­τι­σμέ­νη χώρα με ζώνες ασφα­λεί­ας. Επι­πλέ­ον, η αυ­ξα­νό­με­νη επιρ­ροή της Τουρ­κί­ας στη Συρία ανη­συ­χεί άλ­λους πε­ρι­φε­ρεια­κούς συμ­μά­χους του Ισ­ρα­ήλ, όπως τα αρα­βι­κά κράτη, πε­ρι­πλέ­κο­ντας πε­ραι­τέ­ρω το γε­ω­πο­λι­τι­κό τοπίο. Παρά τις δια­φο­ρές τους, και οι δύο χώρες έχουν συμ­φέ­ρον στη στα­θε­ρό­τη­τα της Συ­ρί­ας και στον πε­ριο­ρι­σμό της ιρα­νι­κής επιρ­ρο­ής. Όμως οι βα­θιές δια­φο­ρές και οι αντι­κρουό­με­νες στρα­τη­γι­κές των δύο χωρών κα­θι­στούν δύ­σκο­λη την υλο­ποί­η­σή της. Η εξέ­λι­ξη αυτής της δυ­να­μι­κής θα εξαρ­τη­θεί σε με­γά­λο βαθμό από τις δι­πλω­μα­τι­κές προ­σπά­θειες των ΗΠΑ και την ικα­νό­τη­τα των δύο πλευ­ρών να υπερ­βούν τις δια­φο­ρές τους προς όφε­λος της πε­ρι­φε­ρεια­κής στα­θε­ρό­τη­τας.

• Ποια είναι η στρα­τη­γι­κή της Τουρ­κί­ας για την ανοι­κο­δό­μη­ση της Συ­ρί­ας και πώς αυτή συν­δέ­ε­ται με την τουρ­κι­κή οι­κο­νο­μία που επι­χει­ρεί να αξιο­ποι­ή­σει την Δα­μα­σκό για την ενί­σχυ­ση των σχέ­σε­ων της ( Τουρ­κία) με την Ε.Ε.;

Η Τουρ­κία έχει ανα­πτύ­ξει μία πο­λυ­διά­στα­τη στρα­τη­γι­κή για την ανοι­κο­δό­μη­ση της Συ­ρί­ας μετά την πτώση του κα­θε­στώ­τος Ασαντ, η οποία συν­δέ­ε­ται άμεσα με τους δια­κυ­βερ­νη­τι­κούς, οι­κο­νο­μι­κούς και γε­ω­πο­λι­τι­κούς στό­χους της χώρας. Η στρα­τη­γι­κή αυτή πε­ρι­λαμ­βά­νει τους εξής βα­σι­κούς το­μείς:

Πο­λι­τι­κή επιρ­ροή και δια­κυ­βέρ­νη­ση, όπου η Τουρ­κία επι­διώ­κει επί­σης να δη­μιουρ­γή­σει μία πα­ράλ­λη­λη δομή δια­κυ­βέρ­νη­σης στη Συρία, με Τούρ­κους αξιω­μα­τού­χους να λει­τουρ­γούν ως σύμ­βου­λοι πίσω από τις κουρ­τί­νες. Η Τουρ­κία σχε­διά­ζει να βοη­θή­σει στην ανα­διάρ­θρω­ση του συ­ρια­κού κρά­τους και στη σύ­ντα­ξη νέου συ­ντάγ­μα­τος και να με­τα­φέ­ρει τις εμπει­ρί­ες της στη νέα συ­ρια­κή διοί­κη­ση.

Σε επί­πε­δο στρα­τιω­τι­κής συ­νερ­γα­σί­ας η Τουρ­κία σχε­διά­ζει να υπο­γρά­ψει συμ­φω­νί­ες στρα­τιω­τι­κής συ­νερ­γα­σί­ας με τη Συρία, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και μιας συμ­φω­νί­ας οριο­θέ­τη­σης θα­λάσ­σιων ζωνών πα­ρό­μοιας με αυτή που υπέ­γρα­ψε με τη Λιβύη, το γνω­στό πα­ρά­νο­μο και άκυρο τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο.

Επί­σης, στο πεδίο της δια­χεί­ρι­σης του Με­τα­να­στευ­τι­κού /Προ­σφυ­γι­κού, η Τουρ­κία προ­ω­θεί την στα­θε­ρο­ποί­η­ση της Συ­ρί­ας για να επι­τρέ­ψει την επι­στρο­φή ενός με­γά­λου μέ­ρους των πε­ρί­που τριών ( 3 ) εκα­τομ­μυ­ρί­ων Σύρων προ­σφύ­γων που φι­λο­ξε­νεί και για την οποία χρη­μα­το­δο­τεί­ται από την ΕΕ μέσω της κοι­νής δή­λω­σης ΕΕ- Τουρ­κί­ας .

Οι­κο­νο­μι­κή Ανά­πτυ­ξη και Ανοι­κο­δό­μη­ση, με στόχο να δια­δρα­μα­τί­σει κε­ντρι­κό ρόλο στην ανοι­κο­δό­μη­ση της Συ­ρί­ας, η οποία εκτι­μά­ται ότι θα κο­στί­σει με­τα­ξύ 250 και 400 δι­σε­κα­τομ­μυ­ρί­ων δο­λα­ρί­ων. Οι τουρ­κι­κές κα­τα­σκευα­στι­κές εται­ρεί­ες ανα­μέ­νε­ται να ανα­λά­βουν ση­μα­ντι­κό μέρος των έργων ανοι­κο­δό­μη­σης, γε­γο­νός που θα το­νώ­σει την τουρ­κι­κή οι­κο­νο­μία. Αυτό αντα­να­κλά­ται ήδη στο χρη­μα­τι­στή­ριο της Τουρ­κί­ας, όπου οι με­το­χές κα­τα­σκευα­στι­κών εται­ρειών και συ­να­φών βιο­μη­χα­νιών ση­μεί­ω­σαν άνοδο μετά την απο­χώ­ρη­ση του Ασαντ.

Όμως στο πεδίο της ανοι­κο­δό­μη­σης της Συ­ρί­ας ση­μα­ντι­κό ρόλο θα δια­δρα­μα­τί­σουν και οι αρα­βι­κές μο­ναρ­χί­ες του Κόλ­που. Αφε­νός, οι συ­ντη­ρη­τι­κοί ηγέ­τες τους θέ­λουν πάση θυσία να απο­τρέ­ψουν την δη­μιουρ­γία ενός ισλα­μι­κού χα­λι­φά­του στη Με­σό­γειο και ως εκ τού­του η Σα­ου­δι­κή Αρα­βία και τα Ηνω­μέ­να Εμι­ρά­τα είναι δια­τε­θει­μέ­να να δια­θέ­σουν δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια για την ανοι­κο­δό­μη­ση της Συ­ρί­ας.

• Ποια η θέση της Ελ­λά­δας για τις εξε­λί­ξεις στην πε­ριο­χή όταν μά­λι­στα έχει ήδη ξε­κι­νή­σει η συ­ζή­τη­ση για εν­δε­χό­με­νη δη­μιουρ­γία ΑΟΖ με­τα­ξύ Τουρ­κί­ας και Συ­ρί­ας. Σε αυτό το εν­δε­χό­με­νο πώς θα αντι­δρά­σει η Ελ­λά­δα;

Η Ελ­λά­δα πα­ρα­κο­λου­θεί με ιδιαί­τε­ρη προ­σο­χή τις εξε­λί­ξεις στη Συρία και την ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου, ιδιαί­τε­ρα μετά την πτώση του κα­θε­στώ­τος Ασαντ. Ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης έχει χα­ρα­κτη­ρί­σει αυτή την εξέ­λι­ξη ως θε­τι­κή, δε­δο­μέ­νης της έντο­νης κα­τα­πί­ε­σης που ασκού­σε το προη­γού­με­νο κα­θε­στώς στο συ­ρια­κό λαό.

Ωστό­σο, η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση το­νί­ζει ότι το κύριο μέ­λη­μα πλέον είναι η δια­σφά­λι­ση της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας της Συ­ρί­ας και η εγκα­θί­δρυ­ση ενός νέου, δη­μο­κρα­τι­κά νο­μι­μο­ποι­η­μέ­νου κα­θε­στώ­τος που θα σέ­βε­ται τα δι­καιώ­μα­τα όλων των πο­λι­τών, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των θρη­σκευ­τι­κών μειο­νο­τή­των. Στο πλαί­σιο αυτό, η Ελ­λά­δα ανα­γνω­ρί­ζει τον ιδιαί­τε­ρο ρόλο της ως πνευ­μα­τι­κού προ­στά­τη του Πα­τριαρ­χεί­ου Αντιο­χεί­ας και των ελ­λη­νορ­θό­δο­ξων πλη­θυ­σμών στη Συρία και τον Λί­βα­νο, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας τη ση­μα­σία της προ­στα­σί­ας αυτών των κοι­νο­τή­των και της δια­σφά­λι­σης των δι­καιω­μά­των τους στη με­τα­βα­τι­κή πε­ρί­ο­δο που δια­νύ­ει η Συρία.

Ιδιαί­τε­ρη ανη­συ­χία προ­κα­λούν οι πλη­ρο­φο­ρί­ες για εν­δε­χό­με­νη συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης Απο­κλει­στι­κής Οι­κο­νο­μι­κής Ζώνης (ΑΟΖ) με­τα­ξύ Τουρ­κί­ας και Συ­ρί­ας. Ο πρω­θυ­πουρ­γός έχει κα­τα­στή­σει σαφές ότι μία τέ­τοια συμ­φω­νία θα ήταν πα­ρά­νο­μη και άκυρη, όπως ακρι­βώς και το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο, καθώς θα πα­ρα­βί­α­ζε τα αδιαμ­φι­σβή­τη­τα κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας. Η Ελ­λά­δα, σε στενή συ­νερ­γα­σία με την Κύπρο, έχει ήδη ενη­με­ρώ­σει τους Ευ­ρω­παί­ους εταί­ρους για τους κιν­δύ­νους που ενέ­χει μία τέ­τοια εξέ­λι­ξη για τη στα­θε­ρό­τη­τα της ευ­ρύ­τε­ρης πε­ριο­χής, έχο­ντας δια­μη­νύ­σει με σα­φή­νεια ότι η χώρα δεν θα απο­δε­χθεί οποια­δή­πο­τε συμ­φω­νία που πα­ρα­βιά­ζει το διε­θνές δί­καιο και τα δι­καιώ­μα­τα της Κύ­πρου στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση πα­ρα­μέ­νει προ­ση­λω­μέ­νη στην αρχή ότι το διε­θνές δί­καιο είναι αδια­πραγ­μά­τευ­το και δεν επι­δέ­χε­ται αμ­φι­σβή­τη­σης. Στο πλαί­σιο αυτό, η ελ­λη­νι­κή δι­πλω­μα­τία βρί­σκε­ται σε διαρ­κή εγρή­γορ­ση. Ο πρω­θυ­πουρ­γός έχει ανα­λά­βει ση­μα­ντι­κές πρω­το­βου­λί­ες, όπως η ενη­μέ­ρω­ση των Ευ­ρω­παί­ων ηγε­τών στη Σύ­νο­δο Κο­ρυ­φής και η επί­τευ­ξη της διε­ξα­γω­γής έκτα­κτης συ­νό­δου της ΕΕ για θέ­μα­τα ευ­ρω­παϊ­κής άμυ­νας. Αυτές οι κι­νή­σεις ανα­δει­κνύ­ουν τη σο­βα­ρό­τη­τα με την οποία η Ελ­λά­δα αντι­με­τω­πί­ζει τις εξε­λί­ξεις και την απο­φα­σι­στι­κό­τη­τά της να προ­α­σπί­σει τα εθνι­κά της συμ­φέ­ρο­ντα και τα κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα της Κύ­πρου.

Ας μη ξε­χνά­με πως η κυ­βέρ­νη­ση έχει δια­μορ­φώ­σει τα τε­λευ­ταία χρό­νια μία ισχυ­ρή συμ­μα­χία με την Κύπρο, το Ισ­ρα­ήλ, την Αί­γυ­πτο καθώς επί­σης και με τη Σα­ου­δι­κή Αρα­βία και τα Ηνω­μέ­να Εμι­ρά­τα. Αυτή τη συμ­μα­χία η Ελ­λά­δα μπο­ρεί να την ενερ­γο­ποι­ή­σει οποια­δή­πο­τε στιγ­μή, όταν πρό­κει­ται να υπε­ρα­σπι­στεί τα συμ­φέ­ρο­ντά της στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο απέ­να­ντι στην Τουρ­κία.