ΔΝΤ: Πώς η Ελλάδα «θυσιάστηκε» για την ευρωζώνη

Το παρα­σκή­νιο και τις «προ­τε­ραιό­τη­τες» που οδή­γη­σαν το Ταμείο να μπει στο πρώτο πρό­γραμμα αγνο­ώ­ντας την ανάγκη ανα­διάρ­θρω­σης χρέους απο­κα­λύ­πτει έρευνα για τα προ­γράμ­ματα Ελλάδας, Ιρλαν­δίας, Πορ­το­γα­λίας. Πώς τέθηκαν υπερ­φι­λό­δο­ξοι στόχοι, ποιοι έλαβαν τις απο­φά­σεις.

Απο­κα­λυ­πτική για τις συν­θή­κες που οδή­γη­σαν στο πρώτο Μνη­μό­νιο και το πώς αυτό σχη­μα­το­ποι­ή­θηκε παρα­κάμ­πτο­ντας «απα­ρά­βα­τους» έως τότε κανόνες του ΔΝΤ είναι έκθεση του ανε­ξάρ­τη­του Γρα­φείου Αξιο­λό­γη­σης (Independent Evaluation Office – ΙEO) του Διε­θνούς Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου. Σε αυτή γίνεται ξεχω­ρι­στή αναφορά-ερευνά για το ρόλο του Ταμείου στα πλαίσια του πρώτου ελλη­νι­κού προ­γράμ­μα­τος διά­σω­σης το 2010 (Stand-by Arrangement 2010).

Τα συμπε­ρά­σματα περιέ­χουν αρκετή δόση κρι­τι­κής για όλους τους συμ­με­τέ­χο­ντες του προ­γράμ­μα­τος -το ίδιο το ταμείο δηλαδή, τη χώρα μας και τους Ευρω­παί­ους εταίρους- χωρίς ωστόσο να «κατα­κε­ραυ­νώ­νει» τις επι­λο­γές του Ταμείου. Υπάρ­χουν όμως σαφείς αιχμές τόσο για το ρόλο του τότε Γενικού Διευ­θυ­ντή Στρος Καν, όσο και για τους τεχνο­κρά­τες που σχε­δί­α­σαν και παρα­κο­λού­θη­σαν το πρό­γραμμα.

Γίνεται ωστόσο εκτενής αναφορά στις συν­θή­κες και τις πολι­τι­κές ανα­γκαιό­τη­τες που επέ­βα­λαν το να χρη­μα­το­δο­τή­σει το Ταμείο το πρό­γραμμα αλλά­ζο­ντας τον ίδιο του τον κανο­νι­σμό που προ­έ­βλεπε ότι πρέπει να εξα­σφα­λί­ζε­ται βιω­σι­μό­τητα χρέους καθώς επι­κρά­τησε η «εντολή» των ευρω­παίων να μην γίνει ανα­διάρ­θρωση. Η επιλογή αυτή μάλιστα, όπως τονίζει η Κριστίν Λαγκάρντ σχο­λιά­ζο­ντας την έρευνα έδωσε τον χρόνο που χρειά­ζο­νταν η ευρω­ζώνη για να χτίσει τα «τείχη προ­στα­σίας».

Κατα­γρά­φει μάλιστα δηλώ­σεις εμπλε­κο­μέ­νων στις οποίες υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι το ΔΝΤ πρα­κτικά «προ­σαρ­μό­στηκε» στις απο­φά­σεις των ευρω­παίων να μην γίνει κούρεμα τις οποίες μάλιστα είχε απο­δε­κτεί από την πλευρά της και η (τότε) ελλη­νική κυβέρ­νηση.

«Το Μάιο του 20120, το Εκτε­λε­στικό Συμ­βού­λιο του ΔΝΤ ενέ­κρινε μια απόφαση να παρά­σχει κατ’ εξαί­ρεση πρό­σβαση σε χρη­μα­το­δό­τηση (exceptional access financing) στην Ελλάδα χωρίς να επι­διώ­ξει μια προ­λη­πτική ανα­διάρ­θρωση χρέους, αν και το δημόσιο χρέος της είχε κριθεί μη βιώσιμο με υψηλό βαθμό πιθα­νό­τη­τας», ανα­φέ­ρε­ται στην έκθεση.

«Ο κίν­δυ­νος μετά­στα­σης ήταν ένας σημα­ντι­κός προ­βλη­μα­τι­σμός στην λήψη της από­φα­σης αυτής. Υπήρξε μια επι­φα­νειακή εφαρ­μογή της πολι­τι­κής του ΔΝΤ στην κατ’ εξαί­ρεση πρό­σβαση στους πόρους του Ταμείου, η οποία απαιτεί την έγκαιρη συμ­με­τοχή του Συμ­βου­λίου».

Αφού σημειώ­νει ότι οι κρί­σι­μες απο­φά­σεις ελή­φθη­σαν χωρίς ουσια­στική εμπλοκή του Εκτε­λε­στι­κού Συμ­βου­λίου απο­φαί­νε­ται ότι «η έγκαιρη και ενερ­γη­τική εμπλοκή του Συμ­βου­λίου μπορεί να είχε ή να μην είχε οδη­γή­σει σε μια δια­φο­ρε­τική απόφαση, αλλά θα είχε ενι­σχύ­σει την νομι­μό­τητα της όποιας από­φα­σης».

Ο ρόλος των ευρω­παίων

Η έκθεση δείχνει ότι το ΔΝΤ «προ­σαρ­μό­στηκε» στις απαι­τή­σεις των ευρω­παίων που δεν ήθελαν να «αγγίξει» το χρέος. Έτσι, «το ΔΝΤ έχασε την χαρα­κτη­ρι­στική του ευε­λι­ξία ως δια­χει­ρι­στής κρίσεων. Κει επειδή η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή δια­πραγ­μα­τευό­ταν εκ μέρους του Eurogroup, το σχήμα της τρόικας υπέβαλε από την αρχή σε πολι­τι­κές πιέσεις τις τεχνι­κές κρίσεις του προ­σω­πι­κού του ΔΝΤ».

Διχα­σμένα τα στελέχη του Ταμείου

Ενδε­χο­μέ­νως καμία άλλη απόφαση του ΔΝΤ σχετικά με την κρίση της ευρω­ζώ­νης δεν έχει δεχτεί περισ­σό­τερη κριτική από αυτήν της παροχής κατ’ εξαί­ρε­σης πρό­σβα­σης σε χρη­μα­το­δό­τηση στην Ελλάδα αν και το δημόσιο χρέος της είχε κριθεί μη βιώσιμο με υψηλό βαθμό πιθα­νό­τη­τας, ανα­φέ­ρει η έκθεση.

«Η απόφαση να μην επι­διω­χθεί μια προ­λη­πτική ανα­διάρ­θρωση χρέους άφησε ανα­πά­ντη­τες τις ανη­συ­χίες για την βιω­σι­μό­τητα του χρέους. Διό­γκωσε επίσης την απαι­τού­μενη δημο­σιο­νο­μική προ­σαρ­μογή, συμ­βάλ­λο­ντας έτσι, του­λά­χι­στον σε ένα βαθμό, σε μια μεγάλη συρ­ρί­κνωση του ΑΕΠ και στην επα­κό­λουθη απώλεια στή­ρι­ξης του προ­γράμ­μα­τος από τον κόσμο. Επι­πρό­σθετα, επι­τρέ­πο­ντας στους ιδιώτες πιστω­τές να μειώ­σουν την έκθεση τους, η απόφαση μείωσε την ποσό­τητα του δημό­σιου χρέους που ήταν επι­λέ­ξιμο για το κούρεμα που τελικά συνέβη την άνοιξη του 2012».

Όπως κατα­γρά­φε­ται, αν και επι­κρα­τούσε γενι­κευ­μέ­νος σκε­πτι­κι­σμός στο προ­σω­πικό του ΔΝΤ, τα υψη­λό­βαθμα στελέχη του ΔΝΤ ήταν διχα­σμένα όσον αφορά το ζήτημα. Συνε­ντεύ­ξεις με υψη­λό­βαθμα στελέχη που είχαν εμπλα­κεί στις εξε­λί­ξεις, δεί­χνουν πως οι απόψεις ήταν σχεδόν απόλυτα μοι­ρα­σμέ­νες. Μια ομάδα είχε την θέση πως με ισχυρή δράση η Ελλάδα θα μπο­ρούσε να δια­χει­ρι­στεί την κρίση με επι­τυ­χία χωρίς ένα κούρεμα χρέους. Μια άλλη ομάδα πίστευε ότι το ελλη­νικό χρέος δεν ήταν βιώσιμο με υψηλό βαθμό πιθα­νό­τη­τας και ότι μια ανα­διάρ­θρωση χρέους ήταν εφικτή και ότι η οποια­δή­ποτε μετά­σταση θα ήταν δια­χει­ρί­σιμη αν η ανα­διάρ­θρωση εκτε­λού­νταν σωστά. Μια τρίτη ομάδα συμ­φω­νούσε ότι το χρέος δεν ήταν βιώσιμο με υψηλό βαθμό πιθα­νό­τη­τας αλλά ένιωθε ότι η ανα­διάρ­θρωση χρέους σε εκείνο το χρονικό σημείο δεν θα ήταν εφικτή, δεδο­μέ­νων των χρο­νι­κών περιο­ρι­σμών, ή θα ήταν πολύ ριψο­κίν­δυνο να επι­χει­ρη­θεί, δεδο­μέ­νης της έλλει­ψης ευρω­παϊ­κού τοίχους προ­στα­σίας.

«Η απόφαση του Γενικού Διευ­θυ­ντή ήταν να συντα­χθεί με την απόφαση που είχαν ήδη λάβει οι Ευρω­παίοι αξιω­μα­τού­χοι και να δοκι­μά­σει την πιθα­νό­τητα, όσο αβέβαιη και να ήταν, να απο­κα­τα­στα­θεί η χρη­μα­το­πι­στω­τική και μακρο­οι­κο­νο­μική στα­θε­ρό­τητα της Ελλάδας μέσω χρη­μα­το­δό­τη­σης από τον επίσημο τομέα, δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής και διαρ­θρω­τι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων – απο­φεύ­γο­ντας οποια­δή­ποτε άμεση επί­πτωση από μια προ­λη­πτική ανα­διάρ­θρωση χρέους», σημειώ­νε­ται.

Η κριτική

Η έκθεση σε μεγάλο βαθμό ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι σε κατα­στά­σεις κρίσης είναι πολύ δύσκολο να γίνουν ορθές προ­βλέ­ψεις. Αλλωστε τόσο η Κριστίν Λαγκάρντ, όσο και το Εκτε­λε­στικό Συμ­βού­λιο στις δηλώ­σεις τους με αφορμή την έκθεση σημειώ­νουν τις «πρω­το­φα­νείς συν­θή­κες» και τα «αχαρ­το­γρά­φητα νερά» στα οποία κινού­νταν η παγκό­σμια οικο­νο­μία το 2010.

Οι ειδικές συν­θή­κες που επι­κρά­τη­σαν την περίοδο μετά το 2008 και την κατάρ­ρευση της Lehman Brothers αλλά και τα ειδικά χαρα­κτη­ρι­στικά της χώρας μας έκαναν το πρό­γραμμα να είναι ιδιαί­τερα δύσκολο να επι­τύ­χει.

Τα σημεία έντονης κρι­τι­κής από το ΙΕΟ στις απο­φά­σεις του ΔΝΤ είναι:

1. Η στρα­τη­γική του προ­γράμ­μα­τος είχε εξ’ αρχής μεγάλο ρίσκο εκτέ­λε­σης και οι λόγοι ήταν πολλοί. Καταρ­χήν, η χρονική διάρ­κεια του προ­γράμ­μα­τος ήταν μικρή. Η έλλειψη μεγα­λύ­τε­ρης χρη­μα­το­δό­τη­σης από τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους και όχι εκ των προ­τέ­ρων ανα­διάρ­θρωση του χρέους για να διορ­θω­θούν οι μεγάλες ανι­σορ­ρο­πίες της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας ήταν βέβαιο ότι θα έκανε την πρό­κληση επι­τυ­χίας του προ­γράμ­μα­τος τιτάνια. Ο συν­δυα­σμός του υπερ­βο­λικά μεγάλου χρέους, της υπερ­τι­μη­μέ­νης πραγ­μα­τι­κής συναλ­λαγ­μα­τι­κής ισο­τι­μίας, της εύθραυ­στης ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, της μη-διάθεσης ανά­λη­ψης της ιδιο­κτη­σίας του προ­γράμ­μα­τος και ο αδύ­να­μος και κλει­στός επι­χει­ρη­μα­τι­κός τομέας σήμαι­ναν ότι η προ­σαρ­μογή επρό­κειτο να απο­δει­χθεί πολύ δύσκολη.

2. Στη συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των προ­γε­νέ­στε­ρων προ­γραμ­μά­των του ΔΝΤ σε ανα­πτυσ­σό­με­νες και ανε­πτυγ­μέ­νες χώρες, το PSI, η συμ­με­τοχή δηλαδή του ιδιω­τι­κού τομέας, προη­γεί­ται της χορή­γη­σης των δανείων διά­σω­σης από το ταμείο. Ο συν­δυα­σμός χρη­μα­το­δό­τη­σης από δημό­σιες και ιδιω­τι­κές πηγές συνήθως είναι αρκετός για να δια­τη­ρη­θεί η βιω­σι­μό­τητα του χρέους μακρο­πρό­θε­σμα ενώ με αυτόν τον τρόπο επι­τυγ­χά­νε­ται μια κατάλ­ληλη ισορ­ρο­πία μεταξύ τους μίγ­μα­τος της προ­σαρ­μο­γής και της χρη­μα­το­δό­τη­σης.

Στην περί­πτωση της Ελλάδος όμως, το ΔΝΤ δεν επέβαλε η ανα­διάρ­θρωση ή έστω το re-profiling του ελλη­νι­κού χρέους να γίνει εκ των προ­τέ­ρων και τη Stand-by Arrangement, φοβού­μενο τη μετά­δοση της κρίσης λόγω των ειδικών συν­θη­κών που επι­κρα­τού­σαν ελέω της πρό­σφα­της κατάρ­ρευ­σης της Lehman Brothers. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν ότι όταν τελικά έλαβε χώρα το PSI, να είναι πολύ λίγο και πολύ αργά. Συνεπώς, η ανα­διάρ­θρωση του χρέους εκ των προ­τέ­ρων θα ήταν καλύ­τερο για την Ελλάδα, αν και αυτό δεν ήταν απο­δε­κτό μέτρο ούτε από τους Ευρω­παί­ους εταί­ρους.

3. Για να μπο­ρέ­σει το χρέος να εισέλ­θει σε μια βιώσιμη πορεία το ελλη­νικό δημόσιο χρέος, το πρό­γραμμα προ­έ­βλεπε μια ασυ­νή­θι­στα ισχυρή και εμπρο­σθο­βαρή δημο­σιο­νο­μική προ­σπά­θεια. Για να δοθούν τα 30 δισ. ευρώ που ήταν η συμ­με­τοχή του ταμείο στο πρώτο πρό­γραμμα, το staff έκρινε το χρέος ότι θα είναι «on balance», σε ισορ­ρο­πία δηλαδή.

Τα μέλη του ΔΝΤ δεν ήταν σίγουρα για τη βιω­σι­μό­τητα του ελλη­νι­κού χρέους εξ’ αρχής. Υιο­θε­τή­θη­καν συνεπώς μια σειρά από υπερ­βο­λικά αισιό­δο­ξες παρα­δο­χές για τις προ­ο­πτι­κές πρό­σβα­σης της Ελλάδας στην αγορά δανει­σμού, για τους δημο­σιο­νο­μι­κούς πολ­λα­πλα­σια­στές, για τον αντί­κτυπο των πολι­τι­κών εσω­τε­ρι­κής υπο­τί­μη­σης, αλλά και για τα οφέλη των διαρ­θρω­τι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων και των εσόδων από τις ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις. Με πιο ρεα­λι­στι­κές υπο­θέ­σεις, οι προ­βλέ­ψεις για τη βιω­σι­μό­τητα του χρέους στην Ελλάδα θα ήταν ακόμα πιο δυσοί­ω­νες, αλλά από την άλλη πλευρά ίσως να είχε ως απο­τέ­λε­σμα μια πιο ανοικτή και πιο διε­ξο­δική συζή­τηση των πιθανών εναλ­λα­κτι­κών λύσεων. Με αυτόν τον τρόπο θα μπο­ρούσε να απο­φευ­χθεί η αντί­ληψη που υπάρχει ότι το ΔΝΤ ενέδωσε στις πολι­τι­κές πιέσεις των Ευρω­παίων.

4. Η εμπρο­σθο­βα­ρής διάρ­θρωση του προ­γράμ­μα­τος προ­έ­βλεπε μείωση του ελλείμ­μα­τος κατά 11,1% του ΑΕΠ μέχρι το 2013. Η προ­σαρ­μογή που ζητή­θηκε ήταν απί­στευτη, όπως και το γεγονός ότι η Ελλάδα πέτυχε αυτή τη δημο­σιο­νο­μική προ­σαρ­μογή, μειώ­νο­ντας το έλλειμμα από το 15% το 2009 στο 3% το 2013. Ωστόσο οι φιλό­δο­ξοι στόχοι στα πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα επι­τεύ­χθη­καν με αυξή­σεις στις καθυ­στε­ρού­με­νες οφειλές και μη δια­τη­ρή­σι­μες ανα­βο­λές σε αμυ­ντι­κές δαπάνες και κοι­νω­νική ασφά­λιση.

5. Οι εκτι­μή­σεις των δημο­σιο­νο­μι­κών πολ­λα­πλα­σια­στών ήταν πολύ χαμηλές, γεγονός που είχε ως απο­τέ­λε­σμα να υπο­ε­κτι­μη­θεί το πραγ­μα­τικό κόστος που είχε η δημο­σιο­νο­μική εξυ­γί­ανση και προ­σαρ­μογή. Το πρό­γραμμα αρχικά υπέθετε πολ­λα­πλα­σια­στή της τάξεως της 0,5 φοράς, παρά το γεγονός ότι το προ­σω­πικό του ΔΝΤ γνώρισε ότι σε μια κλειστή σχετικά οικο­νο­μία όπως της Ελλάδας, χωρίς το εργα­λείο της συναλ­λαγ­μα­τι­κής ισο­τι­μίας, το δημο­σιο­νο­μικό σοκ θα μεγε­θύ­νο­νταν. Οι πρό­σφα­τες ανα­λύ­σεις του ελλη­νι­κού προ­γράμ­μα­τος λαμ­βά­νουν πλέον υπόψη τους πολ­λα­πλα­σια­στή δύο φορές μεγα­λύ­τερο.

6. Οι στόχοι για τις ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις ήταν παρα­πάνω από φιλό­δο­ξοι. Η αισιο­δο­ξία για τα έσοδα από τις ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις σημα­το­δό­τησε μια εικόνα προς τα έξω ότι το από το πρό­γραμμα έλλει­παν πόροι, σε μια χρονική στιγμή που οι χει­ρό­τε­ρες από το ανα­με­νό­μενο οικο­νο­μι­κές συν­θή­κες προ­κά­λε­σαν ακόμα μεγα­λύ­τε­ρες δυσκο­λίες στη δυνα­μική του χρέους.

7. Οι μελ­λο­ντι­κές προ­ο­πτι­κές για την εξέλιξη του ΑΕΠ της χώρας ήταν υπε­ρε­κτι­μη­μέ­νες. Η ανά­πτυξη της χώρας προ της κρίσης είχε ξεπε­ρά­σει τις πραγ­μα­τική δυνα­τό­τητα της οικο­νο­μίας.

8. Τέλος, παρότι η έλλειψη ρεα­λι­σμού στο πρό­γραμμα ήταν εμφανής, οι παρα­δο­χές του προ­γράμ­μα­τος έμειναν σε μεγάλο βαθμό χωρίς ανα­θε­ώ­ρηση μέχρι την πέμπτη αξιο­λό­γηση του το Δεκέμ­βριο του 2011.

euro2day.gr