Γιάννης Στριμπής: «Η Ελλάδα οφείλει να παραμείνει στην πλευρά της καλής πίστης»

Κύριε Στριμπή, η Τουρκία επα­να­φέ­ρει συνεχώς το δόγμα της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας». Πρό­κει­ται για ένα αφήγημα εσω­τε­ρι­κής κατα­νά­λω­σης ή για εργα­λείο αμφι­σβή­τη­σης που μπορεί να δημιουρ­γή­σει τετε­λε­σμένα στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο;

Η θεωρία της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας», κυρία Παμπρή, όπως έχει δια­τυ­πω­θεί και ανα­κοι­νω­θεί διεθνώς, μέσω της σχε­τι­κής υπη­ρε­σίας του ΟΗΕ απο­τε­λεί τη συστη­μα­τική ανα­κε­φα­λαί­ωση τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Σχετικά θα πρέπει να σημειώ­σομε ότι η Τουρκία, ιδιαί­τερα υπό την μακρό­χρονη ηγεσία του κ. Ερντο­γάν, εννοεί αυτά που λέει. Υπάρχει συνέ­πεια μεταξύ λόγων και πράξεων στο διεθνές επίπεδο.

Πολλοί έχουν δια­πι­στώ­σει ότι η Τουρκία «προει­δο­ποιεί» για τις επερ­χό­με­νες ενέρ­γειές της στις σχέσεις της με άλλες χώρες.] Συνεπώς, πέρα από το εσω­τε­ρικό ακρο­α­τή­ριό της, η τουρ­κική κυβέρ­νηση με «Γαλάζια Πατρίδα» απευ­θύ­νε­ται σαφώς και προς τον κόσμο, την άμεση γει­το­νία της (όμορα κράτη) και ευρύ­τερα.

Πρό­κει­ται για μία στρα­τη­γική παγκό­σμιας διά­χυ­σης των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων και, δια της επα­να­λή­ψεως, μία στρα­τη­γική κανο­νι­κο­ποί­η­σης και επο­μέ­νως «νομι­μο­ποί­η­σης» ακραίων, στην ουσία τους, και αντί­θε­των προς το διεθνές δίκαιο αξιώ­σεων.

Αυτός ο στόχος φαί­νε­ται και από την επί­κληση του διε­θνούς δικαίου υπέρ των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων, επί­κληση ψευ­δε­πί­γραφη, καθώς δεν βασί­ζε­ται στους κανόνες της διε­θνούς έννομης τάξης, αλλά χρη­σι­μο­ποιεί απο­σπα­σμα­τικά άσχετες με τις διεκ­δι­κή­σεις δια­τά­ξεις και μεμο­νω­μένα τμήματα απο­φά­σεων διεθνών δικαιο­δο­τι­κών οργάνων, έξω από το πλαίσιο στο οποίο ανήκουν.

Υπό το ανωτέρω πρίσμα, η «Γαλάζια Πατρίδα» έχει τον χαρα­κτήρα αμφι­σβή­τη­σης των δικαιω­μά­των των παρα­κτίων γει­το­νι­κών κρατών της Τουρ­κίας, και κυρίως της Κύπρου και της Ελλάδας. ]Και ως προς μεν την Κύπρο, η αμφι­σβή­τηση αυτή έρχεται εκ των υστέρων, αφού η Κυπριακή Δημο­κρα­τία είχε προη­γη­θεί κατο­χυ­ρώ­νο­ντας τα δικαιώ­ματά της σε θαλάσ­σιες ζώνες και διεθνώς, με συμ­φω­νίες οριο­θέ­τη­σης (Αίγυπτο, Ισραήλ, Λίβανος).

Ως προς την Ελλάδα, η δημο­σιο­ποί­ηση των διεκ­δι­κή­σεων της «Γαλά­ζιας πατρί­δας» ενήρ­γησε αφυ­πνι­στικά, καθώς οδήγησε στη συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης με την Αίγυπτο και πιο πρό­σφατα στην ανα­κοί­νωση του θαλάσ­σιου χωρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού και την προ­κή­ρυξη για τη χορή­γηση αδειών για έρευνα και εκμε­τάλ­λευση υδρο­γο­ναν­θρά­κων νότια της Κρήτης. Οι ενέρ­γειες αυτές εμπο­δί­ζουν εν τοις πράγ­μασι τη δημιουρ­γία νομικών τετε­λε­σμέ­νων από τη «Γαλάζια Πατρίδα».

Με αφε­τη­ρία το τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο -που εξα­κο­λου­θεί να «πλα­νά­ται» πάνω από τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις- η Λιβύη εμφα­νί­ζε­ται να προ­βάλ­λει δικές της αξιώ­σεις, με πιο πρό­σφατο το σχέδιο για ηλε­κτρική δια­σύν­δεση προς την Ευρώπη. Βλέπετε Τρίπολη και Βεγγάζη να λει­τουρ­γούν ως «κλειδί» ή ως δίαυλος για την τουρ­κική στρα­τη­γική;

Ας ξεκι­νή­σουμε από το γεγονός ότι από το 2011 και εξής το κράτος της Λιβύης είναι διη­ρη­μένο, σε επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες εμφύ­λιες συρ­ρά­ξεις, με «κυβερ­νή­σεις» που στε­ρού­νται εσω­τε­ρι­κής και διε­θνούς νομι­μο­ποί­η­σης και απο­τε­λε­σμα­τι­κού ελέγχου στον λαό και στο έδαφος του κράτους. Αφή­νο­ντας κατά μέρος το κεφα­λαιώ­δες θέμα της νομι­μο­ποί­η­σης, ο απο­τε­λε­σμα­τι­κός έλεγχος επί του εδάφους και του λαού απο­τε­λεί θεμε­λιώδη απαί­τηση κατά το διεθνές δίκαιο για την εκπρο­σώ­πηση ενός κράτους από μία κυβέρ­νηση.

Στο σημείο αυτό, καμία από τις αντι­μα­χό­με­νες πλευρές και οι «κυβερ­νή­σεις» τους δεν πληροί τα κρι­τή­ρια για να εκπρο­σω­πεί το κράτος της Λιβύης.

Για τον λόγο αυτό, τρίτα κράτη δια­λέ­γο­νται σε θέματα σχετικά με τη Λιβύη με όλες τις de facto αρχές που έχουν μερικό έλεγχο τμη­μά­των της χώρας, με κυριό­τε­ρες της αρχές στην Τρίπολη και στη Βεγγάζη-Τομπρούκ.

Η τουρ­κική διείσ­δυση στη δυτική Λιβύη είναι αδιαμ­φι­σβή­τητο γεγονός.

Η ίδια η ύπαρξη των αρχών της Τρί­πο­λης οφεί­λε­ται στην ενεργό υπο­στή­ριξή τους από την Τουρκία κατά τον τρίτο λιβυκό εμφύλιο πόλεμο (Απρ. 2019-Οκτ. 2020).

Συμπλη­ρω­μα­τικά, η τουρ­κική θέση ότι τα νησιά δεν έχουν δικαί­ωμα σε υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ ευνοεί και τη Λιβύη, έναντι της Ελλάδος και της Μάλτας.

Αντι­θέ­τως έναντι της Ιταλίας, η Λιβύη, με την πρό­σφατη δημο­σιο­ποί­ηση των εξω­τε­ρι­κών ορίων της υφα­λο­κρη­πί­δας της στον ΟΗΕ, Ιούλιος 2025, ανα­γνω­ρί­ζει τόσο το δικαί­ωμα όσο και την πλήρη επήρεια της Σικε­λίας στην οριο­θέ­τηση.

Αυτό το τελευ­ταίο στοι­χείο, μαζί με τις πλη­ρο­φο­ρίες ότι στις δια­κο­πεί­σες το 2011 δια­πραγ­μα­τεύ­σεις Ελλάδος-Λιβύης για την οριο­θέ­τηση θαλασ­σίων ζωνών, υπήρχε συζή­τηση για την επήρεια της Κρήτης, μπορεί να αφήνουν περι­θώ­ριο στη διπλω­μα­τία. Παρα­μέ­νουν ωστόσο δύο βασικά ερω­τή­ματα.

Με «ποια» Λιβύη γίνο­νται οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις; Και, σπου­δαιό­τερο, ποια θα είναι η θέση στη δια­πραγ­μά­τευση της ελληνο-αιγυπτιακής διε­θνούς συμ­φω­νίας οριο­θέ­τη­σης και του μνη­μο­νίου Τουρκίας-de facto “κυβέρ­νη­σης” Τρί­πο­λης, που μολο­νότι δεν απο­τε­λεί διεθνή συμ­φω­νία καθώς ο δεύ­τε­ρος συμ­βαλ­λό­με­νος δεν έχει απο­τε­λε­σμα­τικό έλεγχο του κράτους που δια­τεί­νε­ται ότι εκπρο­σω­πεί, βρί­σκε­ται πάνω στο τραπέζι. • Μπορεί η Ελλάδα να αξιο­ποι­ή­σει το διεθνές δίκαιο και να κατο­χυ­ρώ­σει «θαλάσ­σιους χώρους ανά­πτυ­ξης» για έργα ΑΠΕ, πέρα από την κλασική συζή­τηση για ΑΟΖ και υφα­λο­κρη­πίδα;

Το διεθνές δίκαιο παρέχει στην Ελλάδα ισχυρά μέσα για την άσκηση κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των στις θαλάσ­σιες ζώνες που προ­βλέ­πο­νται. Ειδικά στις ζώνες με οικο­νο­μικό περιε­χό­μενο, δηλαδή την υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ.

Η έρευνα και εκμε­τάλ­λευση των οικο­νο­μι­κών δυνα­το­τή­των αυτών των ζωνών περι­λαμ­βά­νει πέραν πάσης αμφι­βο­λίας και την ανά­πτυξη ΑΠΕ (λ.χ. πλωτά φωτο­βολ­ταϊκά, ανε­μο­γεν­νή­τριες στη θάλασσα, κυμα­τική ενέρ­γεια, κλπ). Κατ’ αρχάς το διεθνές δίκαιο εγγυά­ται το δικαί­ωμα των νησιών σε θαλάσ­σιες ζώνες με τους ίδιους όρους των ηπει­ρω­τι­κών εδαφών. Καταρ­ρί­πτε­ται με αυτόν τον τρόπο η τουρ­κική φαντα­σί­ωση ότι τα νησιά δεν έχουν δικαί­ωμα σε υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ (και η σκόπιμη, αλλά παρά­νομη, εξίσωση του δικαιώ­μα­τος με την επήρεια).

Στη συνέ­χεια, τόσο η διεθνής πρα­κτική όσο και η διεθνής νομο­λο­γία κατο­χυ­ρώ­νουν τη μέθοδο της μέσης γραμμής ως αφε­τη­ρία κάθε οριο­θέ­τη­σης θαλασ­σίων ζωνών (συμ­βα­τι­κής και δικαιο­δο­τι­κής), η οποία τελικώς μπορεί να παρα­μεί­νει ή να τρο­πο­ποι­η­θεί προ­κει­μέ­νου να επι­τευ­χθεί δίκαιο απο­τέ­λε­σμα.

Όσο εκκρε­μεί η ορι­στική οριο­θέ­τηση, η προ­σω­ρινή εφαρ­μογή της μέσης γραμμής απο­τε­λεί καλό­πι­στη άσκηση δικαιώ­μα­τος, που δεν αντι­τί­θε­ται στη διεθνή νομι­μό­τητα. Επίσης, το διεθνές δίκαιο δεν παρέχει κάλυψη στη θέση ότι σε μη-οριοθετημένες περιο­χές της υφα­λο­κρη­πί­δας, δεν επι­τρέ­πε­ται καμία δρα­στη­ριό­τητα του παρα­κτίου κράτους. Γίνεται διά­κριση μεταξύ δρα­στη­ριο­τή­των που έχουν ή όχι μόνιμα απο­τε­λέ­σματα.

Οι πρώτες σαφώς δεν απα­γο­ρεύ­ο­νται σε τμήματα της υφα­λο­κρη­πί­δας που το παρά­κτιο κράτος θεωρεί καλό­πι­στα δικά του με βάση τη μέση γραμμή. Η πρό­σφατη προ­κή­ρυξη για τη χορή­γηση αδειών έρευνας νοτίως της Κρήτης πιστο­ποιεί του λόγου το αληθές.

Η Ευρω­παϊκή Ένωση δηλώνει κατά καιρούς την αλλη­λεγ­γύη της, αλλά στην πράξη φαί­νε­ται διστα­κτική. Πόσο μπο­ρούμε να περι­μέ­νουμε ότι θα εμπλα­κεί ουσια­στικά;

Η συμ­με­τοχή της Ελλάδος κα Παμπρή στο εγχεί­ρημα της ευρω­παϊ­κής ενο­ποί­η­σης (ΕΟΚ, ΕΕ) απο­σκο­πούσε εξ αρχής και στην εγγύηση ασφά­λειας της χώρας έναντι εξω­τε­ρι­κού κιν­δύ­νου, κατά δήλωση του πρω­τερ­γάτη της ένταξης Κ. Καρα­μανλή.

Η επι­δί­ωξη αυτή δεν έχει αλλάξει και δια­χρο­νικά η Ελλάδα προσ­δοκά από τους εταί­ρους της στην ΕΕ υπο­στή­ριξη έναντι άτοπων διεκ­δι­κή­σεων και ανα­θε­ω­ρη­τι­κών αξιώ­σεων ειδικά της Τουρ­κίας. Δια­χρο­νικά πάλι θα μπο­ρού­σαμε να πούμε ότι η υπο­στή­ριξη αυτή δεν είναι ενιαία αλλά κυμαί­νε­ται ανάλογα με τα εθνικά συμ­φέ­ρο­ντα κάθε κράτους μέλους της ΕΕ.

Τούτο οφεί­λε­ται και στο γεγονός ότι η λεγό­μενη ΚΕΠΠΑ (Κοινή εξω­τε­ρική πολι­τική και πολι­τική άμυνας) εξα­κο­λου­θεί και μετά τη συνθήκη της Λισα­βώ­νας να βρί­σκε­ται σε εμβρυ­ϊκό στάδιο.

Οι γεω­πο­λι­τι­κές ανα­κα­τα­τά­ξεις δε των τελευ­ταίων ετών στις δύο πλευρές του Ατλα­ντι­κού καθώς και στον Ινδο-Ειρηνικό, έχουν οδη­γή­σει σε μία εμφανή περι­θω­ριο­ποί­ηση της ΚΕΠΠΑ και την εμφά­νιση ποι­κί­λων εξω­θε­σμι­κών «συμ­μα­χιών των προ­θύ­μων», είτε αυτές αφορούν στην Ουκρα­νία είτε στη Μέση Ανατολή, είτε σε άλλες διε­θνείς κρίσεις. Η εξέλιξη αυτή, μαζί με το προ­φα­νές έλλειμα ηγεσίας στην ΕΕ και την αυξα­νό­μενη απόδοση σημα­σίας στην Τουρκία για την άμυνα της Ευρώπης, δεν επι­τρέ­πουν βρα­χυ­πρό­θε­σμα ιδιαί­τερη αισιο­δο­ξία για αλλη­λεγ­γύη προς την Ελλάδα στην πράξη, πέρα από κάποιες φρα­στι­κές εκδη­λώ­σεις υπο­στή­ρι­ξης.

Κλεί­νο­ντας, αν κοι­τά­ξουμε 10 ή 20 χρόνια μπροστά, ποιο θα ήταν για εσάς το «καλό σενάριο» για την Ελλάδα στη δια­χεί­ριση των θαλάσ­σιων ζωνών, της ενέρ­γειας και των τουρ­κο­λι­βυ­κών πιέσεων;

Το βέλ­τι­στο σενάριο παρα­μέ­νει η ευόδωση των προ­σπα­θειών των εκκρε­μών θαλασ­σίων οριο­θε­τή­σεων με όλα τα κράτη με τα οποία η Ελλάδα έχει αντι­κεί­με­νες ή παρα­κεί­με­νες ακτές, από την Αλβανία μέχρι την Κύπρο, Τουρκία, Λιβύη, Αίγυπτο, ανα­το­λικά του 28ου παραλ­λή­λου. Η Ελλάδα οφείλει καλό­πι­στα να προ­τεί­νει και να προ­σέρ­χε­ται σε δια­πραγ­μά­τευση, χωρίς βεβαίως να παρα­θε­ω­ρεί τα υφι­στά­μενα εμπόδια, «αγκάθια» στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις αυτές, στο πεδίο του δικαίου της θάλασ­σας αμιγώς, αλλά και στο γενικό πλέγμα των διμερών σχέσεων με κάθε ενδια­φε­ρό­μενη χώρα.

Αυτά τα «αγκάθια» είναι ίσως δύσκολο να ξερι­ζω­θούν στο προ­σε­χές διά­στημα. Ωφελεί ωστόσο την Ελλάδα να βρί­σκε­ται στην πλευρά αυτών που καλό­πι­στα επι­διώ­κουν τη λύση. Βρα­χυ­πρό­θε­σμα, η προβολή των συν­νό­μων ελλη­νι­κών θέσεων έναντι διεκ­δι­κή­σεων που προ­βάλ­λο­νται είναι ανα­γκαία για την απο­τροπή τετε­λε­σμέ­νων στο νομικό πεδίο. Απα­ραί­τητη είναι επίσης, κατά την περίοδο που εκκρε­μεί θαλάσ­σια οριο­θέ­τηση, η εφαρ­μογή της μέσης γραμμής ως ένδει­ξης καλής πίστης σύμφωνα με τη διεθνή πρα­κτική, με ενέρ­γειες που αφορούν στην έρευνα και εκμε­τάλ­λευση της υφα­λο­κρη­πί­δας της χώρας καθώς και της ΑΟΖ, όπου αυτή έχει ανα­κη­ρυ­χθεί (Ιόνιο, οριο­θε­τη­μένη περιοχή μεταξύ 26ου και 28ου παραλ­λή­λου).