Γιατί δεν πρέπει να βιαστούμε για διάλογο με την Τουρκία-του Γιάννη Βαληνάκη

Ο δη­μό­σιος διά­λο­γος για την αντι­με­τώ­πι­ση της Τουρ­κί­ας κυ­ριαρ­χεί­ται στη χώρα μας από δύο αντί­θε­τα ρεύ­μα­τα. Στο ένα άκρο εκεί­νοι που θε­ω­ρούν ότι κάθε τουρ­κι­κή πρό­κλη­ση πρέ­πει να απα­ντά­ται δυ­να­μι­κά, έστω κι αν έτσι η αντι­πα­ρά­θε­ση κλι­μα­κω­θεί σε ανοι­χτή σύ­γκρου­ση. Στο άλλο άκρο όλοι αυτοί που θε­ω­ρούν ότι η Ελ­λά­δα απέ­να­ντι στην επι­θε­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά της γεί­το­νος πρέ­πει να επι­δει­κνύ­ει στρα­τη­γι­κή υπο­μο­νή, ελ­πί­ζο­ντας ότι η Τουρ­κία θα δια­κό­ψει την επι­θε­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά της και θα απο­δε­χθεί ει­ρη­νι­κά έναν ισορ­ρο­πη­μέ­νο συμ­βι­βα­σμό (είτε γιατί «θα συ­νέλ­θει» από μόνη της, είτε πιε­ζό­με­νη από έναν «από μη­χα­νής θεό»). Και οι δύο στρα­τη­γι­κές προ­φα­νώς πά­σχουν και για αυτό χρεια­ζό­μα­στε άμεσα έναν τρίτο, «έξυ­πνο» και νη­φά­λιο δρόμο διεκ­δι­κη­τι­κής εξο­μά­λυν­σης με την Τουρ­κία.

Ο εθνι­κός στό­χος είναι λο­γι­κά απο­δε­κτός από την πλειο­νό­τη­τα: δεν μπο­ρού­με να ζούμε συ­νε­χώς με το δά­χτυ­λο στη σκαν­δά­λη, αλλά ούτε βέ­βαια και να υπο­χω­ρού­με πα­ρα­δί­δο­ντας στην Τουρ­κία αυτά που (συ­νε­χώς αυ­ξη­τι­κά) ζη­τά­ει.

Στη στρα­τη­γι­κή της κλι­μά­κω­σης, συ­νή­θως έχου­με σκε­φθεί το πρώτο επι­χει­ρη­σια­κό βήμα της σύ­γκρου­σης, αλλά σπά­νια τη συ­νέ­χεια. Τι θα σή­μαι­νε για τη χώρα μας, αλλά και για την Τουρ­κία μια γε­νι­κευ­μέ­νη θερμή σύ­γκρου­ση; Η ελ­λη­νι­κή αμυ­ντι­κή ικα­νό­τη­τα είναι ισχυ­ρό­τα­τη και δεν συ­γκρί­νε­ται ούτε κατά διά­νοια με εκεί­νες χωρών όπου η Τουρ­κία πο­λέ­μη­σε τα τε­λευ­ταία χρό­νια. Πόσο ασφα­λής μπο­ρεί όμως να θε­ω­ρη­θεί η ελ­λη­νι­κή απο­τρο­πή, όταν το σύ­στη­μα Ερ­ντο­γάν υπερ­φί­α­λα την αψηφά, δεί­χνο­ντας έτοι­μη να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τη στρα­τιω­τι­κή ανα­μέ­τρη­ση ως ερ­γα­λείο πο­λι­τι­κής;

Η επι­λο­γή της «στρα­τη­γι­κής υπο­μο­νής» είναι η πε­πα­τη­μέ­νη που ακο­λού­θη­σαν οι πε­ρισ­σό­τε­ρες μέχρι σή­με­ρα ελ­λη­νι­κές κυ­βερ­νή­σεις. Στο ξε­κί­νη­μα της κρί­σης υιο­θε­τώ υψη­λούς τό­νους απο­φα­σι­στι­κό­τη­τας και εκ­μαιεύω διε­θνείς κα­τα­δί­κες, όμως η Τουρ­κία όχι μόνο δεν απο­τρέ­πε­ται, αλλά κλι­μα­κώ­νει. Εγκλω­βί­ζο­μαι έτσι ανα­γκα­στι­κά στο δί­λημ­μα όπου έντε­χνα με οδή­γη­σε πάλι η Αγκυ­ρα: κλι­μά­κω­ση ή αδρά­νεια/υπο­χώ­ρη­ση. Η κλι­μά­κω­ση δεν είναι η πρώτη μου επι­λο­γή και γί­νε­ται ακόμη πιο δύ­σκο­λη γιατί –θε­ω­ρού­με­νη δια­χρο­νι­κά αδια­νό­η­τη– ποτέ δεν ετοι­μά­στη­κε στην πλήρη (κι όχι μόνο στην επι­χει­ρη­σια­κή) έκτα­σή της. Αρα, προ­κει­μέ­νου να απο­φύ­γω το επι­κίν­δυ­νο άγνω­στο μιας ανε­ξέ­λεγ­κτης πε­ρι­πέ­τειας, επι­χει­ρώ άρον άρον ελιγ­μούς και βή­μα­τα υπο­χώ­ρη­σης. «Ντύνω» επί­σης επι­κοι­νω­νια­κά με διά­φο­ρους τρό­πους την «τα­κτι­κή» υπο­χώ­ρη­ση για να γίνει πιο ανε­κτή. Και τε­λι­κά κλη­ρο­δο­τώ με συ­νε­χείς ανα­βο­λές τα ήδη δύ­σκο­λα υπό χει­ρό­τε­ρους όρους στον επό­με­νο. Με τη στρα­τη­γι­κή αυτή αντι­με­τω­πί­στη­καν (με μι­κρές μόνο πα­ραλ­λα­γές) όλες σχε­δόν οι μεί­ζο­νες ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές κρί­σεις των τε­λευ­ταί­ων δε­κα­ε­τιών (βλ. ανα­λυ­τι­κά και το βι­βλίο μου «Η Ελλάς των τεσ­σά­ρων θα­λασ­σών», εκδ. Ι. Σι­δέ­ρη 2020).

Τι γί­νε­ται όμως όταν ο Ερ­ντο­γάν, διαι­σθα­νό­με­νος για πρώτη φορά ότι δεν έχει μπρο­στά του όλο τον χρόνο, πιέ­ζε­ται και πιέ­ζει ασφυ­κτι­κά για «λύ­σεις»; Βιά­ζε­ται να δει τα πε­τρά­δια τού στέμ­μα­τός του (Συρία, Λιβύη, Να­γκόρ­νο-Κα­ρα­μπάχ, Αν. Με­σό­γειο, Κυ­πρια­κό, Αι­γαίο) στη θέση τους, για να συ­γκρι­θεί έτσι κα­λύ­τε­ρα με τον Ατα­τούρκ ως ακόμη με­γα­λύ­τε­ρος «πα­τέ­ρας του έθνους».

Από πλευ­ράς μας, η διάρ­κεια, η έντα­ση και τα δια­κυ­βεύ­μα­τα της τρέ­χου­σας κρί­σης υπο­τι­μή­θη­καν από την αρχή, και η βα­σι­κή αυτή εκτί­μη­ση δεν άλ­λα­ξε ακόμη. Επι­πλέ­ον, η αύ­ξη­ση της τουρ­κι­κής πί­ε­σης με όλα τα μέσα πε­ριέρ­γως συ­νο­δεύ­ε­ται από αντι­στρό­φως ανά­λο­γη χα­λά­ρω­ση της εθνι­κής (και δη­μό­σιας) προ­σο­χής – λες και πρό­κει­ται για μια τρίτη χώρα που βάλ­λε­ται! Κι ο κο­ρω­νο­ϊ­ός δεν αρκεί ως εξή­γη­ση. Βο­λι­κό είναι για πολ­λούς να προ­σποιού­νται ότι η κρίση είναι πα­ρο­δι­κή και θα ξε­φου­σκώ­σει μόνη της χωρίς απώ­λειες. Με μικρο-διορ­θώ­σεις πο­ρεί­ας, χωρίς συ­νε­χή απο­τί­μη­ση των εθνι­κών κερ­δο­ζη­μιών, χωρίς νέα στρα­τη­γι­κή. Κι ότι η «λύση» είναι μία και «απλή»: διε­ρευ­νη­τι­κές και Χάγη…

Με πε­ρισ­σή σπου­δή και άκρι­το ρο­μα­ντι­σμό σπεύ­δου­με έτσι υπό χει­ρό­τε­ρες συν­θή­κες («γκρί­ζες ζώνες», «γα­λά­ζια πα­τρί­δα», λι­βυ­κό μνη­μό­νιο, κραυ­γές για απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση κ.λπ.) και δια­γρά­φο­ντας τα δικά μας κέρδη του με­σο­δια­στή­μα­τος (π.χ. όρους και προ­α­παι­τού­με­να του δια­λό­γου κα­το­χυ­ρω­μέ­να σε ευ­ρω­παϊ­κές απο­φά­σεις) στην αδιέ­ξο­δη πε­πα­τη­μέ­νη των διε­ρευ­νη­τι­κών επα­φών. Διαρ­ρη­γνύ­ου­με τα ιμά­τιά μας ότι δεν θα δε­χθού­με διεύ­ρυν­ση της ατζέ­ντας πέραν του μο­να­δι­κού θέ­μα­τος που ανα­γνω­ρί­ζου­με ως δια­φο­ρά κι ότι θα απο­κρού­σου­με απο­φα­σι­στι­κά με το μα­γι­κό σπαθί μας κάθε τουρ­κι­κή πα­ρε­κτρο­πή. Κι ότι οι εταί­ροι και σύμ­μα­χοί μας θα μας στη­ρί­ζουν πιέ­ζο­ντας για γρή­γο­ρα απο­τε­λέ­σμα­τα – εμάς θα πιέ­ζουν όμως να υπο­χω­ρή­σου­με, όχι την Τουρ­κία: «πο­ντά­ρου­με», είπε κυ­νι­κά κι εύ­γλωτ­τα ο Γερ­μα­νός υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών για να απο­κρού­σει τις πιέ­σεις για εμπάρ­γκο όπλων, στην τα­χεία ολο­κλή­ρω­ση του δια­λό­γου…

Ο χρό­νος είναι σύμ­μα­χος και το μέλ­λον ευ­νοϊ­κό­τε­ρο μόνο όταν προ­ε­τοι­μά­ζεις «έξυ­πνα» ένα συ­νο­λι­κά κα­λύ­τε­ρο συ­σχε­τι­σμό δυ­νά­με­ων. Για αυτό δεν έχου­με κα­νέ­να λόγο να βια­στού­με για νέες δι­με­ρείς διε­ρευ­νη­τι­κές, του­λά­χι­στον μέχρι την Εκ­θε­ση Μπο­ρέλ-Κο­μι­σιόν για την Τουρ­κία τον Μάρ­τιο που (με δικό μας ενερ­γό lobbying) θα θέσει ένα νέο στρα­τη­γι­κό πλαί­σιο σχέ­σε­ων Ε.Ε. – Αγκυ­ρας. Μας χρειά­ζε­ται άλ­λω­στε σε κάθε πε­ρί­πτω­ση στρα­τη­γι­κός χρό­νος για να ανα­κάμ­ψου­με από κάθε άποψη, να προσ­διο­ρί­σου­με τις θέ­σεις με τις οποί­ες θα προ­σέλ­θου­με στον διά­λο­γο, αλλά και για να με­τα­τρέ­ψου­με αυτή τη φορά πραγ­μα­τι­κά τον διά­λο­γο από ελ­λη­νο­τουρ­κι­κό σε ευ­ρω­τουρ­κι­κό. Διά­λο­γος ναι, αλλά με προ­ϋ­πο­θέ­σεις, κα­νό­νες και ευ­ρω­παϊ­κές εγ­γυ­ή­σεις!

* Ο κ. Γιάν­νης Βα­λη­νά­κης είναι κα­θη­γη­τής, πρό­ε­δρος του Ευ­ρω­παϊ­κού Κέ­ντρου Αρι­στεί­ας/ΕΚΠΑ, πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών.

Πηγή: kathimerini.gr