Έξι μήνες με capital controls και πιθανότητα για άλλους έξι

Έξι μήνες με capital controls συμπλη­ρώ­νει στις 29 Δεκεμ­βρίου η ελλη­νική οικο­νο­μία, με τον απο­λο­γι­σμό τους να κρί­νε­ται ελα­φρύ­τε­ρος του αρχικώς ανα­με­νο­μέ­νου, αλλά με την ανάγκη της άρσης τους να προ­βάλ­λε­ται πλέον έντονα, ειδικά μετά την επιτυχή ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των τρα­πε­ζών.

Η μικρό­τερη επί­πτωση στις προ­βλέ­ψεις για την ύφεση και το γεγονός ότι η οικο­νο­μία κινή­θηκε έστω και υπό καθε­στώς κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών, απο­δει­κνύ­ουν ότι αυτά δεν έπιασαν εξ απίνης τα νοι­κο­κυ­ριά και τις επι­χει­ρή­σεις. Ο ιδιω­τι­κός τομέας συνο­λικά είχε “χτίσει” ένα απόθεμα ρευ­στό­τη­τας, καθώς από τον Νοέμ­βριο του 2014 είχε “σηκώσει” από τις τρα­πε­ζι­κές κατα­θέ­σεις 41 δισ. ευρώ. Τα νοι­κο­κυ­ριά είχαν απο­σύ­ρει 32 δισ. ευρώ (το 24% του συνόλου των κατα­θέ­σεών τους) και οι επι­χει­ρή­σεις 9,3 δισ. ευρώ (το 39% των κατα­θέ­σεών τους). Παράλ­ληλα, οι ελλη­νι­κές επι­χει­ρή­σεις είχαν αυξήσει τις εισα­γω­γές τους κατά περίπου 11,7% σε ετήσια βάση κατά το α’ εξάμηνο του 2015, με απο­τέ­λε­σμα να μην υπάρ­ξουν σημα­ντι­κές ελλεί­ψεις στην αγορά.

Ποιος τομέας ωφε­λή­θηκε…

Την ίδια στιγμή, υπήρξε ένα τομέας, αυτός των ηλε­κτρο­νι­κών συναλ­λα­γών, που ωφε­λή­θηκε απρό­σμενα από τα capital controls. Σημειώ­νε­ται ότι η αξία των συναλ­λα­γών χωρίς μετρητά, αλλά με “πλα­στικό χρήμα”, διπλα­σιά­στηκε από τον πρώτο κιόλας μήνα μετά την επιβολή των capital controls. Τρα­πε­ζί­τες προ­βλέ­πουν για το 2015 αύξηση των ενεργών χρηστών e-banking άνω του 20%, αύξηση των χρηστών καρτών κατά 500.000, αύξηση του αριθμού των POS σε κυκλο­φο­ρία κατά 45.000 και αύξηση του μέσου τζίρου μέσω “πλα­στι­κού χρή­μα­τος” κατά 17%, στα 7,3 δισ. ευρώ.

Παρά τις όποιες θετικές επι­πτώ­σεις, πάντως, τα capital controls συνι­στούν στρέ­βλωση για την οικο­νο­μία και ζητού­μενο είναι η άρση τους το συντο­μό­τερο δυνατόν. Προς αυτή την κατεύ­θυνση, κρίσιμη θα είναι η προ­σε­χής αξιο­λό­γηση του Ιανουα­ρίου, η οποία, εφόσον είναι θετική, θα ανοίξει αργό­τερα τον δρόμο στην ΕΚΤ για την εκ νέου αποδοχή των ελλη­νι­κών ομο­λό­γων ως ενε­χύ­ρων για την παροχή ρευ­στό­τη­τας στις τρά­πε­ζες. Η κίνηση αυτή θα απο­τε­λέ­σει βήμα για την ανά­κτηση της εμπι­στο­σύ­νης στις τρά­πε­ζες, με θετική επί­πτωση στη ρευ­στό­τητά τους, κάτι που θα λει­τουρ­γή­σει ως προ­πο­μπός ουσια­στι­κής χαλά­ρω­σης των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών.

Αν και η πλήρης άρση των capital controls μπορεί να επέλθει ακόμα και στο τέλος του α’ εξα­μή­νου του 2016, έναντι επι­θυ­μη­τού στόχου για άρση τους στο τέλος του α’ τρι­μή­νου 2016, τόσο η Τράπεζα της Ελλάδος όσο και οι τρα­πε­ζί­τες επι­ση­μαί­νουν ότι η μακρά παρα­μονή τους θα έχει σημα­ντι­κές αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις μακρο­χρό­νιου χαρα­κτήρα στην οικο­νο­μία.

Πληθώρα παρε­νερ­γειών

Σύμφωνα με τον διοι­κητή της ΤτΕ, Γ. Στουρ­νάρα, η ύπαρξη οποιων­δή­ποτε περιο­ρι­σμών στην κίνηση κεφα­λαίων, έστω και αν αφορά μόνο τους εγχώ­ριους επεν­δυ­τές, κατά βάθος λει­τουρ­γεί περιο­ρι­στικά και στις επι­λο­γές των διεθνών επεν­δυ­τών, συνεπώς επι­φέ­ρει γενι­κό­τε­ρες στρε­βλώ­σεις στην επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα. Η αύξηση του επεν­δυ­τι­κού κιν­δύ­νου µε τη σειρά της αυξάνει το κόστος κεφα­λαίου, μειώ­νο­ντας τα επεν­δυ­τικά σχέδια που θα υλο­ποιού­νταν υπό κανο­νι­κές συν­θή­κες. Η αύξηση της αβε­βαιό­τη­τας και της απο­στρο­φής προς τον κίνδυνο παρα­τεί­νει τον φαύλο κύκλο της ύφεσης, οδη­γώ­ντας την επεν­δυ­τική δυνα­μική της πραγ­μα­τι­κής οικο­νο­μίας προς ακόμη χαμη­λό­τερα επίπεδα. Επο­μέ­νως, απαι­τεί­ται η δια­μόρ­φωση των κατάλ­λη­λων συν­θη­κών και ένα συντε­ταγ­μένο σχέδιο για τη στα­διακή κατάρ­γηση των περιο­ρι­σμών.

Από την πλευρά τους, οι τρα­πε­ζί­τες απα­ριθ­μούν πληθώρα παρε­νερ­γειών στην οικο­νο­μία από την επί μακρόν δια­τή­ρηση των capital controls. Καταρ­χάς, τα capital controls τρο­φο­δο­τούν την ύφεση και απο­τρέ­πουν την επι­στροφή κατα­θέ­σεων και το άνοιγμα των διεθνών αγορών. Δημιουρ­γούν αντα­γω­νι­στι­κές ανι­σό­τη­τες σε βάρος των μικρών επι­χει­ρή­σεων και αυξά­νουν σημα­ντικά τη γρα­φειο­κρα­τία, το κόστος της εισα­γω­γι­κής και παρα­γω­γι­κής δια­δι­κα­σίας. Ευνοούν την ανά­πτυξη του παρα­ε­μπο­ρίου, της παρα­οι­κο­νο­μίας και της φορο­δια­φυ­γής, καθώς ανα­πτύσ­σο­νται ανε­πί­σημα κανάλια και μέθοδοι συναλ­λα­γών που δεν κατα­γρά­φο­νται, ούτε φορο­λο­γού­νται. Η αντα­γω­νι­στι­κό­τητα των ελλη­νι­κών επι­χει­ρή­σεων υπο­νο­μεύ­ε­ται και επη­ρε­ά­ζο­νται αρνη­τικά οι εξα­γω­γές. Η πρό­σβαση των επι­χει­ρή­σεων σε τρα­πε­ζική χρη­μα­το­δό­τηση, αλλά και στα δικά τους ρευστά δια­θέ­σιμα στις τρά­πε­ζες ανα­κό­πτε­ται. Οι πελάτες των τρα­πε­ζών δια­τη­ρούν τα έσοδα από εξα­γω­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες στο εξω­τε­ρικό. Η ύπαρξη των capital controls οδηγεί σε απαι­τή­σεις για 100% προ­πλη­ρωμή εισα­γω­γών λόγω της άρνησης των ξένων ασφα­λι­στι­κών εται­ρειών να ασφα­λί­σουν τον ελλη­νικό κίνδυνο. Τέλος, οι δυσκο­λίες απο­πλη­ρω­μής έχουν ως απο­τέ­λε­σμα να αυξά­νουν οι επι­σφα­λείς υπο­χρε­ώ­σεις προς τις τρά­πε­ζες και προς τρίτους.

Ποιες είναι οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την άρση τους

Στην παρούσα φάση δεν υφί­στα­νται οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την άρση των capital controls. Ένα πρώτο θετικό βήμα προς αυτή την κατεύ­θυνση συνι­στούν η επι­τυ­χής και έγκαιρη ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των τρα­πε­ζών, όπως επίσης η ψήφιση μέρους των προ­α­παι­του­μέ­νων στις 15 Δεκεμ­βρίου. Η τελευ­ταία εκτι­μά­ται ότι θα επι­τρέ­ψει μια χαλά­ρωση “καλής θέλησης” των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών από την ΕΚΤ, σε επίπεδο αύξησης των εγκρι­τι­κών ορίων για συναλ­λα­γές επι­χει­ρή­σεων, κατάρ­γη­σης των περιο­ρι­σμών στο άνοιγμα νέων λογα­ρια­σμών, ελεύ­θε­ρου “σπα­σί­μα­τος” προ­θε­σμια­κών κατα­θέ­σεων και αύξησης του εβδο­μα­διαίου ορίου ανα­λή­ψεων στα 500 ευρώ.

Ωστόσο, ο κατα­λύ­της για την άρση των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών θα είναι η απο­κα­τά­σταση της εμπι­στο­σύ­νης, η οποία εξαρ­τά­ται πλήρως από τη στα­θε­ρό­τητα του πολι­τι­κού περι­βάλ­λο­ντος και τη συνέ­πεια στην υλο­ποί­ηση των συμ­φω­νη­θέ­ντων. Όπως απα­ριθ­μούν οι τρα­πε­ζί­τες τα βήματα για την απο­κα­τά­σταση της εμπι­στο­σύ­νης και την άρση των capital controls, αυτά θα κριθούν από: α) τις θετικές αξιο­λο­γή­σεις του προ­γράμ­μα­τος από τους δανει­στές, β) την επι­στροφή των κατα­θέ­σεων, οι οποίες έχουν απο­μειω­θεί κατά περίπου 45 δισ. ευρώ από τις αρχές του έτους (σημειω­τέον ότι οι τρα­πε­ζί­τες κρίνουν ζωτικής σημα­σίας το να επι­στρέ­ψουν 20-25 δισ. ευρώ μέσα στην προσεχή διετία προ­κει­μέ­νου να μπορεί να “δου­λέ­ψει” το τρα­πε­ζικό σύστημα), γ) τη μείωση του δανει­σμού των τρα­πε­ζών από το ευρω­σύ­στημα, δ) την απο­κλι­μά­κωση του πριμ κιν­δύ­νου στις ελλη­νι­κές ομο­λο­για­κές εκδό­σεις, και ε) την έναρξη των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για την ανα­διάρ­θρωση του δημό­σιου χρέους.

Εφη­με­ρίδα Κεφά­λαιο