Επικίνδυνα παιχνίδια από τον Ερντογάν με Αθήνα, ΝΑΤΟ, Βρυξέλλες

Βέρ­τι­γκο στις σχέσεις της Τουρ­κίας με την Ελλάδα και με την ΕΕ, στο εσω­τε­ρικό του ΝΑΤΟ και σε ολό­κληρη την περιοχή προ­κα­λεί ο ανε­ξέ­λεγ­κτος και επι­κίν­δυ­νος Ταγίπ Ερντο­γάν, που ανοικτά πλέον θέτει ζήτημα αλλαγής των συνόρων που εγκα­θί­δρυσε στην περιοχή η Συνθήκη της Λωζάνης πριν από 93 χρόνια.

Ο Τούρκος ηγέτης όμως βλέπει ότι το νέο «όραμά» του κιν­δυ­νεύει από τις εξε­λί­ξεις στη Μέση Ανατολή, που απει­λούν με αιχμή το Κουρ­δικό να προ­κα­λέ­σουν απώλεια επιρ­ροής, ακόμη και εδαφών. Αυτό το «άγχος» δια­κα­τέ­χει τον Ταγίπ Ερντο­γάν, καθο­δη­γεί πλέον τις κινή­σεις του και ερε­θί­ζει το θυμικό του…

Αν και μέχρι τώρα οι Ευρω­παίοι και οι Αμε­ρι­κα­νοί έδει­χναν υπο­χρε­ω­τικά ανοχή στα όσα συμ­βαί­νουν στο εσω­τε­ρικό της Τουρ­κίας με το πραγ­μα­τικό πογκρόμ εις βάρος των πολι­τι­κών αντί­πα­λων του, ο εκτρο­χια­σμός του Ερντο­γάν υπο­χρε­ώ­νει σε ανα­δί­πλωση και οδηγεί ακόμη και σε ακραίες απο­φά­σεις που απο­τυ­πώ­νουν όμως το πραγ­μα­τικό κλίμα, όπως η απόφαση του Ευρω­κοι­νο­βου­λίου για διακοπή των εντα­ξια­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων.

Η «αφύ­πνιση» αυτή δεν προ­κλή­θηκε μόνο από τις συνε­χείς δηλώ­σεις του Ερντο­γάν με τις οποίες αμφι­σβη­τεί και ζητεί ανα­τροπή της Λωζάνης, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο ο Τούρκος πρό­ε­δρος χρη­σι­μο­ποιεί τη θέση της χώρας του ως μέλους του ΝΑΤΟ και ως κράτους συν­δε­δε­μέ­νου με την ΕΕ για να εκβιά­σει τη Δύση, δηλώ­νο­ντας μάλιστα ότι θα στραφεί στην «Πεντάδα της Σαγκάης». Μια κίνηση η οποία, φυσικά, κάθε άλλο πάρα είναι συμβατή με ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, που απο­λαμ­βά­νει τα προ­νό­μια του άρθρου 5 περί συλ­λο­γι­κής ασφά­λειας…

Ενό­χληση για Μόσχα

Το παι­χνίδι μάλιστα που έπαιξε ο Ερντο­γάν με τη Μόσχα και ο τρόπος που επι­δει­κτικά στρά­φηκε προς τον Πούτιν είχε προ­κα­λέ­σει έντονη ενό­χληση στις συμ­μα­χι­κές χώρες, μερικές εκ των οποίων μάλιστα έχουν μετα­φέ­ρει και στρα­τιω­τι­κές δυνά­μεις και πυραυ­λικά συστή­ματα Patriot και αερο­σκάφη AWACS για τη φύλαξη των νοτίων συνόρων της Τουρ­κίας.

Ο Ερντο­γάν δεν μπορεί να συγ­χω­ρή­σει στην Ουά­σιγ­κτον ότι στα­μά­τησε το σχέδιό του για κανο­νική εισβολή στη Συρία, όπου με το πρό­σχημα της δημιουρ­γίας Ζώνης Ασφά­λειας και Απα­γό­ρευ­σης Πτήσεων θα εξου­δε­τέ­ρωνε αρχικά τις κουρ­δι­κές δυνά­μεις και μετά θα επι­χει­ρούσε την «ενσω­μά­τωση» αυτών των περιο­χών, ενώ παράλ­ληλα η διοί­κηση Ομπάμα φρέναρε την εισβολή και στο Ιράκ όπου η Μου­σούλη απο­τε­λεί τον βασικό στόχο του ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού του Ερντο­γάν.

Ο Τούρκος πρό­ε­δρος είναι ιδιαί­τερα καχύ­πο­πτος με τους Αμε­ρι­κα­νούς. Δηλώ­σεις όπως αυτή του επι­κε­φα­λής της CIA Τζον Μπρέναν το καλο­καίρι, ότι «δεν είναι αισιό­δο­ξος ότι η Συρία μπορεί να παρα­μεί­νει ενιαία», και με δεδο­μένη την αλλαγή της αμε­ρι­κα­νι­κής τακτι­κής, καθώς στρά­φηκε πλέον στη συμ­μα­χία με τις ένοπλες κουρ­δι­κές ομάδες του PYD, προ­κά­λε­σαν ανα­τρι­χίλα στην Αγκυρα. Πριν από αυτήν τη δήλωση και ο Τζον Κέρι είχε πει στην Επι­τροπή Εξω­τε­ρι­κών Σχέσεων της Γερου­σίας ότι «ίσως είναι πολύ αργά για να κρα­τη­θεί η Συρία ως σύνολο…». Είναι προ­φα­νές ότι κάθε ενδε­χό­μενο διά­λυ­σης ή καντο­νο­ποί­η­σης της Συρίας θα οδη­γούσε στη δημιουρ­γία μιας ισχυρής κουρ­δι­κής οντό­τη­τας, η οποία θα ελέγ­χε­ται μάλιστα από τους συμ­μά­χους του ΡΚΚ.

Αν με τις ΗΠΑ προσ­δοκά ότι η παρου­σία του Ντό­ναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο θα απο­κα­τα­στή­σει τις σχέσεις τους, ερω­τη­μα­τικό παρα­μέ­νει φυσικά για πόσο διά­στημα θα μπο­ρέ­σει να συγκρα­τη­θεί και να μη στραφεί ενα­ντίον πολλών και στενών συμ­βού­λων και φίλων του εκλεγ­μέ­νου προ­έ­δρου των ΗΠΑ που δεν κρύβουν την εχθρό­τητά τους προς τους μου­σουλ­μά­νους. Των οποίων ο κ. Ερντο­γάν έχει αυτο­χρι­σθεί προ­στά­της σε παγκό­σμιο επίπεδο.

Η μεγάλη σύγκρουση όμως είναι αυτή με την Ευρώπη. Ο Ερντο­γάν ποτέ δεν συμ­βι­βά­στηκε με την ιδέα ότι θα έδινε διαρκώς εξε­τά­σεις σε όλο και πιο απαι­τη­τι­κούς «εξε­τα­στές», απλώς και μόνο για να καθίσει ισό­τι­μος στο ίδιο τραπέζι με τον πρω­θυ­πουργό της Μάλτας και του Λου­ξεμ­βούρ­γου, που ο πλη­θυ­σμός τους δεν φθάνει ούτε μια μικρή γει­το­νιά της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης.

Αν οι πολι­τι­κές ηγεσίες στην Ευρώπη, με πρώτη τη γερ­μα­νική, προ­σπα­θούν να ακο­λου­θή­σουν κατευ­να­στική πολι­τική, η ευρω­παϊκή κοινή γνώμη γίνεται όλο και πιο αρνη­τική. Η απόφαση του Ευρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λίου -με συντρι­πτική πλειοψηφία- για διακοπή των εντα­ξια­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων αντα­να­κλά αυτό το κλίμα.

Οι παρα­λη­ρη­μα­τι­κές αντι­δρά­σεις του ίδιου του Ερντο­γάν, αλλά και κορυ­φαίων υπουρ­γών ενα­ντίον της Ευρώπης και των ευρω­βου­λευ­τών, υπο­νο­μεύ­ουν όμως κάθε προ­σπά­θεια για τη διάσωση της ευρω­παϊ­κής πορείας της Τουρ­κίας.

Η συντη­ρη­τική στροφή στην Ευρώπη, που θα επι­βε­βαιω­θεί στις εκλογές στην Αυστρία, τη Γαλλία, την Ολλαν­δία και τη Γερ­μα­νία, δυσκο­λεύ­ουν τις προ­σπά­θειες κυρίως της Α. Μέρκελ να κρα­τή­σει ζωντα­νές τις ευρω­τουρ­κι­κές σχέσεις.

Ο ανα­θε­ω­ρη­τι­σμός του Τ. Ερντο­γάν είναι σύμ­φυ­τος με τον ισλαμο-εθνικισμό που πρε­σβεύει το κόμμα του, ΑΚΡ, και δυστυ­χώς απο­τε­λεί μια διαρκή και μόνιμη απειλή για τις γει­το­νι­κές χώρες της Τουρ­κίας.

«Δορυ­φο­ρο­ποί­ηση»

Η Ελλάδα βρί­σκε­ται αντι­μέ­τωπη στην πιο δύσκολη στιγμή της πρό­σφα­της ιστο­ρίας της με έναν γείτονα που όχι μόνο αμφι­σβη­τεί εμπρά­κτως την εθνική κυριαρ­χία της, αλλά επι­χει­ρεί να τη «δορυ­φο­ρο­ποι­ή­σει», (όπως εύστοχα είχε προ­βλέ­ψει ο Πανα­γιώ­της Κον­δύ­λης στο έργο του «Θεωρία του Πολέμου»).

Η επι­θε­τι­κό­τητα του Ερντο­γάν δεν αφορά απλώς επι­κοι­νω­νια­κές ανάγκες στο εσω­τε­ρικό ή την «εξαγωγή» των εσω­τε­ρι­κών προ­βλη­μά­των, μια θεωρία που βόλευε για να παρα­κάμ­πτε­ται το πρό­βλημα. Τα σύνορα της καρδιάς του κ. Ερντο­γάν, η Θεσ­σα­λο­νίκη «πατρίδα του Κεμάλ», τα νησιά «που ακού­γε­ται η φωνή σου από την απέ­να­ντι μικρα­σια­τική ακτή», τα εδάφη που «μας άρπαξαν κάτω από τη μύτη», το σύν­δρομο ασφυ­κτι­κής περι­κύ­κλω­σης με αιχμή κυρίως στο Αιγαίο, όπως δια­τυ­πώ­θηκε επι­σή­μως από τον θεω­ρη­τικό του νεο-οθωμανισμού ως δόγ­μα­τος εξω­τι­κής πολι­τι­κής, Α. Ντα­βού­το­γλου, συνι­στούν την πιο καθαρή αμφι­σβή­τηση της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας.

Η «συμ­μα­χία» του Ερντο­γάν με τον εθνι­κι­στή ηγέτη των Γκρίζων Λύκων Ντεβλέτ Μπα­χτσελί, δημιουρ­γεί ένα ακόμη πιο επι­κίν­δυνο μείγμα στη γει­το­νική χώρα, όπου ακόμη και ο ηγέτης της αντι­πο­λί­τευ­σης του CHP, Κεμάλ Κιλιν­τσά­ρο­γλου, είναι αυτός που κατη­γό­ρησε τον Ερντο­γάν ότι παρέ­δωσε 16 «τουρ­κικά» νησιά στο… έλεος της Ελλάδας. Μεταξύ αυτών και η Παναγιά στις Οινούσ­σες, πάνω από την οποία τους τελευ­ταί­ους μήνες συστη­μα­τικά η τουρ­κική αερο­πο­ρία πραγ­μα­το­ποιεί υπερ­πτή­σεις.

Η Ελλάδα που υφί­στα­ται περισ­σό­τερο από κάθε άλλη ευρω­παϊκή χώρα τις συνέ­πειες του εκτρο­χια­σμού του τουρ­κι­κού καθε­στώ­τος και του ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού του Ταγίπ Ερντο­γάν, βρί­σκε­ται στην ιδιαί­τερα δύσκολη θέση να πρέπει συγ­χρό­νως να ισορ­ρο­πεί στην ΕΕ έναντι των χωρών που παίρ­νουν πλέον εντελώς αρνη­τική στάση έναντι της Τουρ­κίας. Κυρίως όμως η Αθήνα αντι­λαμ­βά­νε­ται -και ενώ ο Ερντο­γάν κρατά στο χέρι του και τη στρό­φιγγα των προ­σφυ­γι­κών ροών- ότι το διπλω­μα­τικό όπλο που φάνηκε ιδιαί­τερα χρήσιμο την τελευ­ταία εικο­σι­πε­ντα­ε­τία, ο ρόλος δηλαδή που έχει η Ελλάδα στη δια­μόρ­φωση της ευρω­τουρ­κι­κής σχέσης, είναι πλέον «άσφαιρο». Και άλλα «όπλα» δεν είναι δια­θέ­σιμα.

Η νέα φάση στην οποία εισέρ­χε­ται η Τουρκία έχει μία ακόμη σημα­ντική παρε­νέρ­γεια, καθώς πρα­κτικά καθιστά μη ρεα­λι­στική την προσ­δο­κία ότι μπορεί να επι­τευ­χθεί συμ­φω­νία για την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας μεταξύ των δύο χωρών.Αμεσα όμως η κυβέρ­νηση έχει να αντι­με­τω­πί­σει και να δια­χει­ρι­σθεί την ιδιαί­τερα δύσκολη κατά­σταση που δια­μορ­φώ­νε­ται στο Κυπριακό, καθώς αυτήν τη στιγμή δεν είναι ορατή η διέ­ξο­δος χωρίς σημα­ντική υπο­χώ­ρηση της Λευ­κω­σίας, ενώ παρα­μέ­νει απρό­βλε­πτη η αντί­δραση του αχα­λί­νω­του «σουλ­τά­νου» σε περί­πτωση ορι­στι­κού ναυα­γίου των συνο­μι­λιών.

Γιάννης Καστριώ­της

• Η Ελλάδα υφί­στα­ται πιο έντονα τις συνέ­πειες του τουρ­κι­κού ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού, έχοντας χάσει και το διπλω­μα­τικό όπλο τού ρόλου της στις σχέσεις μεταξύ της Αγκυρας και των Βρυ­ξελ­λών