Ανοιχτή επιστολή στους επισκέπτες των νησιών: Τι θα θέλατε να δείτε επισκεπτόμενοι ένα ελληνικό νησί;

Με αφορμή τη Παγκό­σμια Ημέρα Του­ρι­σμού, το Παρα­τη­ρη­τή­ριο Βιώ­σι­μου Του­ρι­σμού Αιγαίου απευ­θύ­νει την ακό­λουθη ανοιχτή επι­στολή στους επι­σκέ­πτες των νησιών: Τι θα θέλατε να δείτε επι­σκε­πτό­με­νοι ένα ελλη­νικό νησί;

Την επι­στολή υπο­γρά­φει ο ομό­τι­μος καθη­γη­τής Γιάννης Σπι­λά­νης…

Ανοιχτή επι­στολή στους επι­σκέ­πτες των νησιών: Τι θα θέλατε να δείτε επι­σκε­πτό­με­νοι ένα ελλη­νικό νησί;

Όταν σχε­διά­ζουμε τις δια­κο­πές μας, το κίνητρο μας για το ταξίδι συν­δέ­ε­ται με το τι θα θέλαμε να κάνουμε. Φτιά­χνουμε μια εικόνα και ψάχνουμε να βρούμε τον προ­ο­ρι­σμό που ται­ριά­ζει στην εικόνα αυτή. Άλλες φορές έχουμε κάποιο απω­θη­μένο. Η επί­σκεψη στην Ελλάδα και ειδικά σε κάποια από τα νησιά της είναι συχνά ένας προ­α­πο­φα­σι­σμέ­νος προ­ο­ρι­σμός.

Όμως ποια είναι τα στοι­χεία της εικόνας που έχουμε δημιουρ­γή­σει για τον προ­ο­ρι­σμό και τι θέλουμε να βιώ­σουμε; Μας αγγίζει το σλογκαν «ζήσε όπως οι ντόπιοι» ή μας προ­σελ­κύ­ουν οι δια­φη­μί­σεις των πολυ­τε­λών ξενο­δο­χείων και κατοι­κιών με τις πισίνες που ενώ­νο­νται με τη θάλασσα; Θέλουμε να εξε­ρευ­νή­σουμε τη ταυ­τό­τητα του νησιού μέσα από τα τοπία του, τα μνημεία του, τους παρα­δο­σια­κούς του οικι­σμούς, τους μύθους και την ιστορία του, τις γεύσεις του, ή θέλουμε να ζήσουμε όπως στο σπίτι μας ή μήπως κοσμο­πο­λί­τικα;

Όποιοι τα έχετε ήδη επι­σκε­φθεί είτε γιατί κατά­γε­στε από κάποιο από αυτά, είτε γιατί τα επι­σκε­φθή­κατε γοη­τευ­μέ­νοι από τις διη­γή­σεις δημο­σιο­γρά­φων, τα έργα συγ­γρα­φέων και καλ­λι­τε­χνών, τον κινη­μα­το­γράφο, έχετε καλύ­τερη εικόνα για το τι να περι­μέ­νετε. Βέβαια εξαρ­τά­ται από πόσα χρόνια έχουν περάσει από το τελευ­ταίο σας ταξίδι γιατί τα περισ­σό­τερα από τα νησιά έχουν αλλάξει πολύ τα τελευ­ταία χρόνια.

Θα πείτε και τι μένει αναλ­λοί­ωτο; Επρεπε τα νησιά να μείνουν όπως εμφα­νί­ζο­νται στις carte postal της δεκα­ε­τίας του ’60  και του ‘70; Με τα μικρά φτωχικά σπι­τά­κια, τα μονο­πά­τια ή τους «νέους» χωμά­τι­νους δρόμους, τα καλ­νε­ρί­μια μέσα στα χωριά, τις άδειες παρα­λίες και τα γραφικά ταβερ­νά­κια πάνω στη παραλία με τους από­μα­χους της ζωής να πίνουν το ούζο ή το κρασί τους και τα παιδιά να παίζουν στην άμμο;

Όχι βέβαια. Η εικόνα που περι­γρά­φηκε παρα­πάνω μπορεί να είναι ελκυ­στική για τον επι­σκέ­πτη των μερικών ημερών, αλλά όχι για τον κάτοικο. Για να παρα­μεί­νει στο νησί χρειά­ζε­ται μια δουλειά που να απο­δί­δει, υπο­δο­μές και υπη­ρε­σίες υγείας, παι­δείας, συγκοι­νω­νιών, τηλε­πι­κοι­νω­νίας, ψυχα­γω­γίας κλπ ανά­λο­γες με αυτές της ηπει­ρω­τι­κής χώρας. Ο του­ρι­σμός είναι μια κινη­τή­ρια δρα­στη­ριό­τητα που έχει πολ­λα­πλές επι­δρά­σεις.

Καλά όλα αυτά θα πείτε, αλλά μέχρι που θα πάει αυτή η ανά­πτυξη; Και κυρίως δεν θα μπο­ρού­σαν όλα να ακο­λου­θούν τη κλίμακα και τα χαρα­κτη­ρι­στικά του νησιού; Δεν είναι αυτο­νό­ητο γιατί όπως είπαμε παρα­πάνω θέλουν και οι ντόπιοι να μας μοιά­σουν. Αλλά το κυριό­τερο, εμείς ζητάμε οι τόποι να προ­σαρ­μο­στούν σε αυτό που θέλουμε να ζήσουμε και δεν δεχό­μα­στε να προ­σαρ­μο­στούμε σε αυτό που τους έκανε βιώ­σι­μους εδώ και αρκε­τούς αιώνες. Ζητάμε γρήγορα πλοία γιατί δεν έχουμε χρόνο, μεγάλα σπίτια με τις ανέσεις των μεγα­λου­πό­λεων ή των resort που είδαμε στη δια­φή­μιση με τα μεγάλα δωμάτια και τη πισίνα τους, ζητάμε «καλούς δρόμους» και θέσεις parking, ζητάμε να φάμε «κοσμο­πο­λί­τικα», ζητάμε, ζητάμε, ζητάμε όχι αυτό που είναι ο τόπος, αλλά αυτό που έχουμε ονει­ρευ­τεί.

Ζητάμε από τα νησιά ένα μοντέλο που δεν είναι βιώσιμο πλέον πουθενά στο πλανήτη, πόσο μάλλον στα μικρά νησιά με τους περιο­ρι­σμέ­νους πόρους και χώρο. Ζητάμε περισ­σό­τερο χώρο για σπίτι χωρίς να αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε ότι αυτό σφρα­γί­ζει, τσι­με­ντώ­νει τη γη και μειώνει τη βιο­ποι­κι­λό­τητα, περισ­σό­τε­ρους δρόμους για να κινού­μα­στε γρήγορα με μηχα­νικό μέσο ακόμη και για μικρές απο­στά­σεις ενώ έχουμε έρθει να χαλα­ρώ­σουμε κάνο­ντας διακοπή από το τρόπο ζωής μας, περισ­σό­τερο νερό για τη πισίνα και το τζα­κούζι ενώ χρειά­ζε­ται να λει­τουρ­γεί ενερ­γο­βόρα αφα­λά­τωση που θα το παράγει κλπ Θέλουμε περισ­σό­τε­ρους πόρους και παρά­γουμε περισ­σό­τερα από­βλητα, ξεπερ­νώ­ντας τη φέρουσα ικα­νό­τητα του. Ταυ­τό­χρονα η συγκέ­ντρωση πολλών επι­σκε­πτών την ίδια περίοδο δημιουρ­γεί συνω­στι­σμό και δυσα­ρέ­σκεια στους ντό­πιους που παρά τα έσοδα από τον του­ρι­σμό, βλέπουν τη ποιό­τητα ζωής τους να μειώ­νε­ται και σε εμάς που δεν απο­λαμ­βά­νουμε την ευχα­ρί­στηση που θα θέλαμε.

Η εξά­πλωση του­ρι­στι­κών resort και κατοι­κιών με τη περι­γραφή που κάναμε, δημιούρ­γημα ενός real estate που βιά­ζε­ται να πάρει τα χρήματα που επέν­δυσε στο πολ­λα­πλά­σιο αν είναι δυνατόν, βρί­σκε­ται στον πυρήνα των αλλαγών που σημειώ­νο­νται τα τελευ­ταία χρόνια και αλλά­ζουν κρίσιμα χαρα­κτη­ρι­στικά των νησιών, αλλά­ζουν την ταυ­τό­τητα τους.  Ταυ­τό­χρονα αυξά­νουν τον αριθμό των επι­σκε­πτών που μπορούν να βρί­σκο­νται την ίδια στιγμή στο νησί, αυξά­νο­ντας ακόμη περισ­σό­τερο τον υπερ­του­ρι­σμό.

Σε πολλά από τα νησιά τα όρια δόμησης και φέρου­σας ικα­νό­τη­τας έχουν ξεπε­ρα­στεί. Τα νησιά είναι περισ­σό­τερο ευάλωτα παρά ποτέ λόγω της του­ρι­στι­κής μονο­καλ­λιέρ­γειας και της κλι­μα­τι­κής αλλαγής. Μέχρι που όμως είναι απο­δε­κτή αυτή η αλλαγή;

Για να ζήσουμε όπως οι ντόπιοι χρεια­ζό­μα­στε πολύ λιγό­τερα. Χρεια­ζό­μα­στε έναν αργό και λιτό του­ρι­σμό που να αξιο­ποιεί τα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά του τόπου – τον πολι­τι­σμό, το περι­βάλ­λον, τη παρα­γω­γική παράδοση- που έχουν αξιο­ποι­η­θεί μέσα από την εξει­δι­κευ­μένη γνώση που έχουν οι νέοι εργα­ζό­με­νοι. Χρεια­ζό­μα­στε να γνω­ρί­σουμε τον τόπο και τους ανθρώ­πους του μέσα από μονα­δι­κές εμπει­ρίες αφιε­ρώ­νο­ντας το χρόνο που απαι­τεί­ται. Χρεια­ζό­μα­στε έναν του­ρι­σμό που θα βοηθάει τους ανθρώ­πους του τόπου να ζήσουν καλύ­τερα τώρα αλλά και να τον δια­τη­ρή­σουν βιώσιμο και για το αύριο.

Γιάννης Σπι­λά­νης

Ομ. Καθη­γη­τής

Εργα­στή­ριο Τοπικής και Νησιω­τι­κής Ανά­πτυ­ξης ( https://llid.aegean.gr/)

Παρα­τη­ρη­τή­ριο Βιώ­σι­μου Του­ρι­σμού Αιγαίου ( http://tourismobservatory-n.ba.aegean.gr/)

Τμήμα Περι­βάλ­λο­ντος – Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου