Βαληνάκης: Χάθηκε ευκαιρία το 2010 για οριοθέτηση της ΑΟΖ με τη Λιβύη

«Χά­θη­κε τότε μια με­γά­λη, πι­στεύω, ευ­και­ρία. Έκτο­τε δεν κυ­νη­γή­θη­κε το θέμα όσο θα έπρε­πε και δεν αξιο­λο­γή­θη­κε σωστά ο κίν­δυ­νος μιας τουρ­κι­κής πα­ρέμ­βα­σης» δη­λώ­νει ο κ. Βα­λη­νά­κης. Το 2010 η λι­βυ­κή πλευ­ρά είχε μά­λι­στα κα­τα­θέ­σει και χάρτη, σε απά­ντη­ση του ελ­λη­νι­κού, ο οποί­ος, «δυ­στυ­χώς, επει­δή κατά τα φαι­νό­με­να δεν μας ικα­νο­ποιού­σε 100%, απορ­ρί­φθη­κε από την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά». Η έλ­λει­ψη έντο­νου εν­δια­φέ­ρο­ντος για τις οριο­θε­τή­σεις της ΑΟΖ μετά το 2009 πα­ρα­μέ­νει για τον κ. Βα­λη­νά­κη «ανε­ξή­γη­τη» .

Με τον ίδιο στόχο, ο ίδιος δη­λώ­νει ότι κι­νή­θη­κε και προς την πλευ­ρά της Αι­γύ­πτου, παρά τα προ­βλή­μα­τα που αντι­με­τώ­πι­ζε την εποχή εκεί­νη η ελ­λη­νι­κή δι­πλω­μα­τία με το Κάιρο. «Η Αί­γυ­πτος είναι πλέον σή­με­ρα, μετά τα όσα συ­νέ­βη­σαν τους τε­λευ­ταί­ους μήνες, ο πιο ση­μα­ντι­κός στό­χος που έχου­με μπρο­στά μας» επι­ση­μαί­νει ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών και θε­ω­ρεί ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κό στην πα­ρού­σα φάση την «από κοι­νού προ­σφυ­γή με την Αί­γυ­πτο, μέσω συ­νυ­πο­σχε­τι­κού, στο Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης». Πρέ­πει άμεσα να συμ­φω­νή­σου­με μαζί της για να ακυ­ρω­θεί έτσι και πρα­κτι­κά το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο, το­νί­ζει.

Στό­χος του, όπως λέει, ήταν η υπο­γρα­φή συμ­φω­νιών οριο­θέ­τη­σης της ΑΟΖ και των θα­λασ­σί­ων ζωνών με όλους τους γεί­το­νές μας αφή­νο­ντας στην άκρη την Τουρ­κία, που δεν έδει­χνε κα­νέ­να ση­μά­δι τέ­τοιας συ­νερ­γα­σί­ας.

Τέλος ο κ. Βα­λη­νά­κης το­πο­θε­τεί­ται και στο θέμα της νέας Προ­έ­δρου της Δη­μο­κρα­τί­ας, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η κ. Σα­κελ­λα­ρο­πού­λου θα εκ­προ­σω­πεί τη χώρα στο εξω­τε­ρι­κό απέ­να­ντι σε προ­έ­δρους χωρών που από το Σύ­νταγ­μα τους έχουν ευ­ρεί­ες εκτε­λε­στι­κές εξου­σί­ες (όπως οι Ερ­ντο­γάν, Τραμπ και Πού­τιν) ή από τη θέση της θα κλη­θεί να προ­ε­δρεύ­σει σε Συμ­βού­λιο των Πο­λι­τι­κών Αρ­χη­γών για εθνι­κό θέμα. Ο κ. Βα­λη­νά­κης το­νί­ζει με έμ­φα­ση την ανά­γκη για «επεί­γου­σα πα­ρα­πέ­ρα εμ­βά­θυν­ση» από την κ. Σα­κελ­λα­ρο­πού­λου των εξω­τε­ρι­κών θε­μά­των γιατί «θα έρ­θουν προ­σε­χώς πολύ δύ­σκο­λες εθνι­κές απο­φά­σεις και πρέ­πει να είναι σε πλήρη ετοι­μό­τη­τα».

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη

Κύριε Βα­λη­νά­κη, ίσως κάτι που δεν είναι ευ­ρύ­τε­ρα γνω­στό στην κοινή γνώμη είναι το γε­γο­νός ότι την εποχή που εσείς ήσα­στε στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ξε­κι­νή­σα­τε τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με τη Λιβύη για την οριο­θέ­τη­ση του θα­λάσ­σιου χώρου με­τα­ξύ των δύο χωρών. Τι σας οδή­γη­σε σε αυτό;

Πάντα πί­στευα ότι η Λιβύη έχει στρα­τη­γι­κή ση­μα­σία για μας. Η γε­ω­γρα­φία την κα­θι­στά άμεσο γεί­το­να με κοινά θα­λάσ­σια σύ­νο­ρα και μα­κραί­ω­νες σχέ­σεις. Είναι ενερ­γεια­κά από τις ση­μα­ντι­κό­τε­ρες δυ­νά­μεις πα­γκο­σμί­ως. Για την ελ­λη­νι­κή ΑΟΖ, για την οποία ερ­γά­στη­κα βάσει σχε­δί­ου που είχα εκ­πο­νή­σει ήδη πριν ανα­λά­βω υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών στην κυ­βέρ­νη­ση Κ.Κα­ρα­μαν­λή, βρί­σκε­ται σε θέση-κλει­δί. Στό­χος μου ήταν η υπο­γρα­φή συμ­φω­νιών οριο­θέ­τη­σης της ΑΟΖ και των θα­λασ­σί­ων ζωνών μας με όλους τους γεί­το­νές μας αφή­νο­ντας στην άκρη την Τουρ­κία που δεν έδει­χνε κα­νέ­να ση­μά­δι τέ­τοιας συ­νερ­γα­σί­ας. Ήμουν κά­θε­τα αντί­θε­τος με την μέχρι τότε προ­σέγ­γι­ση ότι όσο διαρ­κού­σε η δια­μά­χη με την Τουρ­κία δεν θα έπρε­πε να οριο­θε­τή­σου­με την ΑΟΖ μας με τους άλ­λους γεί­το­νές μας. Για αυτό και το 2004 άρ­χι­σα αμέ­σως και μυ­στι­κά, ξέ­ρο­ντας τις αντι­δρά­σεις της, την προ­ερ­γα­σία για έναρ­ξη δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων οριο­θέ­τη­σης. Πα­ρήγ­γει­λα τις σχε­τι­κές με­λέ­τες, συ­νά­ντη­σα πολ­λές φορές τον Λίβυο ομό­λο­γό μου Σιάλα -σή­με­ρα είναι ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών του Σά­ρατζ- και επι­σκέ­φθη­κα το 2005 την Τρί­πο­λη ξε­κι­νώ­ντας τη δια­δι­κα­σία των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων. Ση­μα­ντι­κή ήταν η εμπλο­κή και του ίδιου του Κα­ντά­φι με την επί­σκε­ψη που ορ­γά­νω­σα το 2006 του Προ­έ­δρου Κά­ρο­λου Πα­πού­λια στη Λιβύη λόγω της προ­σω­πι­κής τους γνω­ρι­μί­ας. Συ­νέ­χι­σα με συ­χνές συ­να­ντή­σεις να ασκώ πίεση για ευό­δω­ση των συ­νο­μι­λιών. Το θέμα πήρε ζεστά και η υπουρ­γός Ντόρα Μπα­κο­γιάν­νη κι έτσι οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις επι­τα­χύν­θη­καν στο τε­χνι­κό επί­πε­δο από τον πρέ­σβυ Γ.Σαβ­βαί­δη που με επι­τυ­χία εξε­τέ­λε­σε τα σχε­τι­κά κα­θή­κο­ντα.

Μέχρι πού φτά­σα­τε στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις; Σε τι συμ­φώ­νη­σαν οι Λί­βυοι και πού δια­φω­νού­σαν; Τι επε­δί­ω­κε η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά;

Τα πράγ­μα­τα με τη Λιβύη σί­γου­ρα δεν ήταν απλά τότε. Εμείς επι­διώ­κα­με την οριο­θέ­τη­ση με βάση τη μέση γραμ­μή Κρή­της και λι­βυ­κών ακτών και μά­λι­στα με πλήρη επή­ρεια και των μι­κρό­τε­ρων νη­σιών μας όπως η Γαύ­δος. Οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις προ­χω­ρού­σαν θε­τι­κά και μέχρι το 2009 που χά­σα­με τις εκλο­γές εί­χα­με κα­τα­θέ­σει χάρτη με τις θέ­σεις μας και ανα­μέ­να­με τον χάρτη της λι­βυ­κής πλευ­ράς, που όπως πλη­ρο­φο­ρή­θη­κα αρ­γό­τε­ρα μας δό­θη­κε το 2010. Δυ­στυ­χώς, επει­δή κατά τα φαι­νό­με­να δεν μας ικα­νο­ποιού­σε 100%, απορ­ρί­φθη­κε από την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά.

Γιατί τε­λι­κά η δια­δι­κα­σία που ξε­κί­νη­σε τότε δεν κα­τέ­λη­ξε σε υπο­γρα­φή συμ­φω­νί­ας;

Χά­θη­κε τότε μια με­γά­λη πι­στεύω ευ­και­ρία. Έκτο­τε δεν κυ­νη­γή­θη­κε το θέμα όσο θα έπρε­πε και δεν αξιο­λο­γή­θη­κε σωστά ο κίν­δυ­νος μιάς τουρ­κι­κής πα­ρέμ­βα­σης. Προ­σω­πι­κά σε κάθε στά­διο ανη­συ­χού­σα συ­νε­χώς και έντο­να για την προ­σπά­θεια της Τουρ­κί­ας να στη­ρί­ξει με τις από­ψεις της και τις σχε­τι­κές πιέ­σεις μια αλ­λα­γή στά­σης των Λί­βυων που θα οδη­γού­σε ίσως στη μη συ­μπε­ρί­λη­ψη της Κρή­της στην οριο­θέ­τη­ση. Για αυτό και επέ­με­να στην επι­τά­χυν­ση των συ­νο­μι­λιών, αλλά και κι­νή­θη­κα πάντα πολύ δια­κρι­τι­κά, απο­κοι­μί­ζο­ντας όπως απο­δεί­χθη­κε πλέον την Άγκυ­ρα. Τότε βέ­βαια θε­ω­ρού­νταν γρα­φι­κές από πολ­λούς οι επί­μο­νες συ­να­ντή­σεις μου με τους νό­τιους γεί­το­νές μας.

Υπήρ­χε την εποχή εκεί­νη αντί­στοι­χη δια­δι­κα­σία και με την πλευ­ρά της Αι­γύ­πτου;

Με τον ίδιο στόχο και με την ίδια τα­κτι­κή και επι­μο­νή κι­νή­θη­κα και απέ­να­ντι στην Αί­γυ­πτο. Τότε βέ­βαια δεν εί­χα­με τις άρι­στες σχέ­σεις που έχου­με σή­με­ρα. Κι εδώ, με «άσχε­τες» αφορ­μές άρ­χι­σα αμέ­σως την πίεση προς το Κάιρο για να ξε­κι­νή­σου­με την οριο­θέ­τη­ση. Θυ­μά­μαι που αξιο­ποί­η­σα το πέ­ρα­σμα της ολυ­μπια­κής φλό­γας από την Αί­γυ­πτο το κα­λο­καί­ρι 2004 αλλά και το αν­θρω­πι­στι­κό αί­τη­μα Ελ­λή­νων ναυ­τι­κών που επί δε­κα­ε­τί­ες πα­ρέ­με­ναν φυ­λα­κι­σμέ­νοι στη χώρα αυτή για να « εκ­βιά­σω» επι­σκέ­ψεις εκεί και να ξε­κι­νή­σω συ­νο­μι­λί­ες στο αι­γυ­πτι­κό ΥΠΕΞ για την οριο­θέ­τη­ση. Έτσι δρο­μο­λο­γή­θη­καν κι εδώ οι δι­με­ρείς συ­νο­μι­λί­ες που προ­χώ­ρη­σαν μετά και στο τε­χνι­κό επί­πε­δο. Η Αί­γυ­πτος είναι πλέον σή­με­ρα, μετά τα όσα συ­νέ­βη­σαν τους τε­λευ­ταί­ους μήνες, και ο πιο ση­μα­ντι­κός στό­χος που έχου­με μπρο­στά μας. Πρέ­πει άμεσα να συμ­φω­νή­σου­με μαζί της για να ακυ­ρω­θεί έτσι και πρα­κτι­κά το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο. Οι δυ­σκο­λί­ες που λέ­γε­ται ότι υπάρ­χουν -κυ­ρί­ως για την ακρι­βή οριο­θέ­τη­ση του Κα­στελ­λό­ρι­ζου- πρέ­πει να ξε­πε­ρα­στούν άμεσα, και ο κα­λύ­τε­ρος τρό­πος είναι με την φι­λι­κή -είναι ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κό αυτό το στοι­χείο- από κοι­νού προ­σφυ­γή με την Αί­γυ­πτο μέσω συ­νυ­πο­σχε­τι­κού στο Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης.

Δια­πι­στώ­νε­τε λάθη από την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά όσον αφορά στο θέμα της οριο­θέ­τη­σης των θα­λάσ­σιων ζωνών δι­καιο­δο­σί­ας;

Όλα αυτά τα χρό­νια που έτρε­χα στη Λιβύη και Αί­γυ­πτο, με δια­κα­τεί­χε η αγω­νία να μας προ­λά­βουν οι Τούρ­κοι προ­σφέ­ρο­ντας πε­ρισ­σό­τε­ρα στις χώρες αυτές -όπως ακρι­βώς και έκα­ναν αρ­γό­τε­ρα… Σε τέ­τοια ζη­τή­μα­τα όπου εμπλέ­κο­νται νο­μι­κές και τε­χνι­κές πα­ρά­με­τροι στις οποί­ες συχνά επι­μέ­νουν χάριν μιάς από­λυ­της «κα­θα­ρό­τη­τας» θέ­σε­ων οι εμπει­ρο­γνώ­μο­νες, η πο­λι­τι­κή ηγε­σία πρέ­πει να μπο­ρεί να κάμει βή­μα­τα απο­φα­σι­στι­κά και στην κα­τάλ­λη­λη στιγ­μή. Η έλ­λει­ψη έντο­νου εν­δια­φέ­ρο­ντος για τις οριο­θε­τή­σεις της ΑΟΖ μας μετά το 2009 πα­ρα­μέ­νει για μένα ανε­ξή­γη­τη. Δό­θη­κε λαν­θα­σμέ­να υπερ­βο­λι­κή έμ­φα­ση στην ανα­κή­ρυ­ξη κι όχι στις οριο­θε­τή­σεις. Επι­τρέ­ψα­με στην Αλ­βα­νία, μιά χώρα που ζητά τη στή­ρι­ξή μας για να προ­σεγ­γί­σει την ΕΕ να ακυ­ρώ­σει με εσω­τε­ρι­κά τερ­τί­πια την εξαι­ρε­τι­κή συμ­φω­νία για τις θα­λάσ­σιες ζώνες μας που υπέ­γρα­ψε ο Κ.Κα­ρα­μαν­λής με τον Σ.Μπε­ρί­σα το 2009. Πολλά ακού­γο­νταν εξάλ­λου όλα αυτά τα χρό­νια, αλλά μεί­να­με, όπως γί­νε­ται συχνά, στη θε­ω­ρία. Ασφα­λώς έπαι­ξαν ρόλο και οι εσω­τε­ρι­κές εξε­λί­ξεις στη Λιβύη αλλά και εδώ σε μας. Όμως η Τουρ­κία δού­λε­ψε δυ­στυ­χώς με­θο­δι­κά και ανέ­τρε­ψε υπέρ της τις εξε­λί­ξεις.

Ποια είναι η άποψή σας για τη ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση; Πώς πρέ­πει να αντι­δρά­σει, τι πε­ρι­θώ­ρια έχει η Ελ­λά­δα με την νέα κα­τά­στα­ση που έχει δη­μιουρ­γη­θεί ευ­ρύ­τε­ρα στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο και ει­δι­κό­τε­ρα με την Τουρ­κία; Τι θα συμ­βου­λεύ­α­τε εσείς με την εμπει­ρία και τις γνώ­σεις σας;

Σί­γου­ρα δεν υπάρ­χουν μα­γι­κές λύ­σεις για πλήρη ανα­τρο­πή. Η δι­πλω­μα­τι­κή κι­νη­το­ποί­η­ση είναι ορθή, οι πο­λι­τι­κές κα­τα­δί­κες της «συμ­φω­νί­ας» που πε­τύ­χα­με επί­σης. Στη δι­πλω­μα­τία υπάρ­χει όμως δυ­στυ­χώς και η δύ­να­μη των πο­λι­τι­κών τε­τε­λε­σμέ­νων που γνω­ρί­ζου­με πολύ καλά. Αυτά ανα­τρέ­πο­νται πραγ­μα­τι­κά με πρά­ξεις. Πολλά βέ­βαια μπο­ρούν να γί­νουν και σή­με­ρα, και θα γί­νουν πι­στεύω, έστω και χωρίς τις με­λέ­τες και προ­ε­τοι­μα­σί­ες που έπρε­πε να έχουν προη­γη­θεί όλα αυτά τα χρό­νια. Προ­σω­πι­κά έχω αρ­κε­τές ιδέες. Επι­τρέψ­τε μου όμως να μην πω δη­μό­σια πε­ρισ­σό­τε­ρα στο θέμα αυτό πέρα από το ότι τα χρο­νι­κά πε­ρι­θώ­ρια είναι μικρά και μάλ­λον λι­γο­στεύ­ουν.

Τι γνώμη έχετε για τη νέα Πρό­ε­δρο της Δη­μο­κρα­τί­ας ως προς τα εξω­τε­ρι­κά θέ­μα­τα; Είναι ση­μα­ντι­κή η σχε­τι­κή εμπει­ρία;

Σύμ­φω­να με το Σύ­νταγ­μά μας, ο ΠτΔ έχει βέ­βαια πε­ριο­ρι­σμέ­νες αρ­μο­διό­τη­τες στον τομέα της εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής. Ξε­χω­ρί­ζω δύο θέ­μα­τα που έχουν εν­δια­φέ­ρον. Πρώ­τον, ο ΠτΔ εκ­προ­σω­πεί τη χώρα στο εξω­τε­ρι­κό (άρθρο 36 του Συ­ντάγ­μα­τος) και δέ­χε­ται στην Ελ­λά­δα ξέ­νους ηγέ­τες-ομο­λό­γους του. Σε ορι­σμέ­νες πε­ρι­πτώ­σεις πρό­κει­ται για βα­σι­λείς και εκεί δεν τί­θε­νται φυ­σι­κά θέ­μα­τα. Όταν όμως οι ομό­λο­γοι της νέας μας Προ­έ­δρου έχουν από τα Συ­ντάγ­μα­τά τους εκτε­τα­μέ­νες εκτε­λε­στι­κές αρ­μο­διό­τη­τες (όπως εν­δει­κτι­κά οι Ερ­ντο­γάν, Πού­τιν, Τραμπ, Μα­κρόν κ.λπ.) οι συ­να­ντή­σεις ξε­φεύ­γουν συ­νή­θως μετά τις πρώ­τες φι­λο­φρο­νή­σεις από τις γε­νι­κό­τη­τες. Σ´ αυτές τις στιγ­μές η γνώση σε βάθος των θε­μά­των και κυ­ρί­ως η εμπει­ρία είναι βέ­βαια πολύ χρή­σι­μες.

Η δεύ­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση είναι όταν ο ΠτΔ κα­λεί­ται να προ­ε­δρεύ­σει σε Συμ­βού­λιο των πο­λι­τι­κών αρ­χη­γών για εθνι­κό θέμα. Προ­φα­νές είναι κι εδώ ότι η εκτε­τα­μέ­νη γνώση των φα­κέ­λων και η πρό­τε­ρη σχε­τι­κή εμπει­ρία μπο­ρεί να συμ­βά­λει κα­θο­ρι­στι­κά στην δυ­να­τό­τη­τα αξιο­λό­γη­σης και σύν­θε­σης των προ­τά­σε­ων που κα­τα­τί­θε­νται για να υιο­θε­τη­θεί η εθνι­κά βέλ­τι­στη λύση.Συ­μπε­ρα­σμα­τι­κά, εύ­χο­μαι φυ­σι­κά όπως όλοι καλή επι­τυ­χία στην πρώτη γυ­ναί­κα Πρό­ε­δρο και προ­σω­πι­κά θα τολ­μού­σα να συ­στή­σω την επεί­γου­σα πα­ρα­πέ­ρα εμ­βά­θυν­σή της στα εξω­τε­ρι­κά θέ­μα­τα γιατί θα έρ­θουν προ­σε­χώς πολύ δύ­σκο­λες εθνι­κές απο­φά­σεις και πρέ­πει να είναι σε πλήρη ετοι­μό­τη­τα.

πηγή cnn.gr

Γιάν­νης Μαν­δα­λί­δης