26 χρόνια πριν: Η ημέρα που άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για τη “μαύρη νύχτα” των Ιμίων

Σαν σήμερα, πριν από 26 χρόνια, στις 26 Ιανουα­ρίου 1996, ο τότε δήμαρ­χος Καλύ­μνου, Δημή­τρης Δια­κο­μι­χά­λης, θορυ­βη­μέ­νος από το γεγονός της αμφι­σβή­τη­σης της ελλη­νι­κό­τη­τας των Ιμίων, υψώνει την ελλη­νική σημαία σε ένα από τα δύο νησιά, συνο­δευό­με­νος από τον αστυ­νο­μικό διευ­θυ­ντή Καλύ­μνου, τον ιερέα και δύο κατοί­κους του νησιού. Σαν σήμερα, πριν από 26 χρόνια ξεκί­νησε η αντί­στροφη μέτρηση για την μαύρη νύχτα των Ιμίων με την τραγική απώλεια τριών Ελλήνων αξιω­μα­τι­κών.

O Δρ. Δημή­τρης Στα­θα­κό­που­λος, Οθωμανολόγος-Τουρκολόγος, συγ­γρα­φέας αρκετών σχε­τι­κών βιβλίων, διδά­κτωρ του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου και συνερ­γά­της του Εργα­στη­ρίου Τουρ­κι­κών και Ευρα­σια­τι­κών Μελετών στο Πανε­πι­στή­μιο Πειραιά, δικη­γό­ρος στον Αρειο Πάγο και μέλος του Δ.Σ της Ενιαίας Ανε­ξάρ­τη­της Αρχής Δημο­σίων Συμ­βά­σεων Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ., με δηλώ­σεις του στη «δημο­κρα­τική», 26 χρόνια μετά, κάνει την απο­τί­μηση της κρίσης των Ιμίων αλλά και τον συσχε­τι­σμό με την προ­κλη­τική στάση της Τουρ­κίας στην περιοχή του Καστελ­λο­ρί­ζου.

«Η Τουρκία ήταν, είναι και θα είναι παρούσα στην αμφι­σβή­τηση, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας πολλά εργα­λεία είτε αυτό λέγεται σημαία όπως στα Ιμια, είτε λέγεται “πολιορ­κία” όπως στο Καστελ­λό­ριζο.

Πολιορ­κία υπό την έννοια ότι έχω γύρω γύρω τα πλοία μου άρα κάνω προβολή σημαίας στο Αιγαίο και στην ανα­το­λική Μεσό­γειο αλλά σας θυμίζω συνέ­χεια την παρου­σία μου.

Σας θυμίζω ότι ως Τουρκία θέλω να είμαι μια ανα­θε­ω­ρη­τική δύναμη που όταν οδη­γη­θούμε στα διεθνή δικα­στή­ρια και με ρωτήσει ο διεθνής δικα­στής, αν όχλησα ποτέ την Ελλάδα γι αυτά τα οποία ισχυ­ρί­ζο­μαι όπως ρωτάει κι ένας δικα­στής στα πολι­τικά δικα­στή­ρια σε μια αντι­δι­κία για ένα χωράφι για παρά­δειγμα σε περι­πτώ­σεις χρη­σι­κτη­σίας.

Αυτή είναι η λογική της Τουρ­κίας. Δημιουρ­γεί κλίμα για να ισχυ­ρι­στεί ενώπιον του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου όταν έρθει η ώρα, ότι πάντα αμφι­σβη­τούσε το καθε­στώς στο Αιγαίο προ­σκο­μί­ζο­ντας δημο­σιεύ­ματα του τύπου, ώστε τότε ο διεθνής δικα­στής να οδη­γή­σει το θέμα προς συζή­τηση. Αυτός ακριβώς είναι ο συσχε­τι­σμός του επει­σο­δίου στα Ιμια με την ένταση γύρω από το Καστελ­λό­ριζο.

Πρό­κει­ται για πάγια τακτική έχοντας στο στό­χα­στρο όλη τη ζώνη που ξεκι­νάει από το Καστελ­λό­ριζο και φτάνει μέχρι τη Θράκη, την οποία στόχο έχει να μετα­τρέ­ψει σε μία πράσινη ζώνη, χωρίς να θεω­ρεί­ται σύνορο. Δεν θα αμφι­σβη­τεί δηλαδή την κυριαρ­χία της Ελλάδος σε αυτή την περιοχή αλλά θέλει να την περιο­ρί­σει σε ουδέ­τερη.

Και το τυράκι στη φάκα για τους δικούς μας ντό­πιους πλη­θυ­σμούς, είναι ότι θα εκλεί­ψουν οι εντά­σεις και θα ανοί­ξουν θέσεις εργα­σίας παράλ­ληλα με ένα ειδικό φορο­λο­γικό καθε­στώς», λέει ο Δρ. Δημή­τρης Στα­θα­κό­που­λος.

Περαι­τέρω, ο γνωστός Οθωμανολόγος-Τουρκολόγος τονίζει ότι η Τουρκία σε πρώτη φάση έχει βάλει στο στό­χα­στρο το Καστελ­λό­ριζο και τα νησάκια γύρω από αυτό:

«Σε πρώτη φάση στο στό­χα­στρο είναι η Μεγίστη και τα νησάκια γύρω από το Καστελ­λό­ριζο επι­διώ­κο­ντας να μην έχουν υφα­λο­κρη­πίδα, του­λά­χι­στον αυτή την υφα­λο­κρη­πίδα την οποία επι­κα­λού­μα­στε εμείς ότι ως Ελλάδα έχουμε.

Σε δεύτερη φάση, στόχος της Τουρ­κίας είναι να δημιουρ­γη­θεί στο μέλλον σε περιο­χές όπως το Καστελ­λό­ριζο, στα νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου δηλαδή από τα Δωδε­κά­νησα και επάνω αλλά και στον Έβρο μια Ε.Ο.Ζ. μια ελεύ­θερη οικο­νο­μική ζώνη, που υπάρ­χουν στην παγκό­σμια οικο­νο­μία και το γνω­ρί­ζουμε.

Στην Ε.Ο.Ζ. λοιπόν, δεν αμφι­σβη­τεί­ται η κυριαρ­χία της Ελλάδος, κυρί­αρχο κράτος θα είναι η Ελλάδα όμως στη ζώνη αυτή θα υπάρχει ειδικό φορο­λο­γικό καθε­στώς. Δηλαδή ξεκι­νώ­ντας από το Καστελ­λό­ριζο, φτά­νο­ντας στα Δωδε­κά­νησα και μέχρι τη Θράκη να δημιουρ­γη­θεί μία ζώνη “buffer”, μια ζώνη “μαξι­λάρι”. Να τα βρουν οι δύο χώρες, απο­στρα­τιω­τι­κο­ποιώ­ντας τα νησιά της Ε.Ο.Ζ και από τη στιγμή που δεν υπάρχει στρά­τευμα δεν υπάρχει και σημείο τριβής. Το τυράκι στη φάκα των ντόπιων πλη­θυ­σμών, θα είναι ότι θα έχουν δου­λειές αφού θα επεν­δύ­σουν στην περιοχή μεγάλοι “Κολοσ­σοί” και άρα θα υπάρχει ανά­πτυξη και επι­πλέον είτε θα υπάρχει μηδε­νική είτε πολύ χαμηλή φορο­λο­γία. Θεωρώ ότι η βάση των Αμε­ρι­κα­νών στην Αλε­ξαν­δρού­πολη ακριβώς προ­οιω­νί­ζει αυτό. Η Θράκη γίνεται περιοχή “buffer”, θα υπάρχει αμε­ρι­κά­νι­κος στρατός κοινής απο­δο­χής λόγω ΝΑΤΟ, θα δημιουρ­γη­θεί μια πράσινη γραμμή και αν αυτό γίνει και σε άλλες περιο­χές φτά­νο­ντας μέχρι το Καστελ­λό­ριζο, τότε ο στόχος θα έχει επι­τευ­χθεί…» Μάλιστα, ο Δρ. Δημή­τρης Στα­θα­κό­που­λος ανα­φέ­ρει ότι είναι εσφαλ­μένη η εκτί­μηση ότι αν φύγει ο Ερντο­γάν θα αλλά­ξουν τα πράγ­ματα στο Αιγαίο και ίσως βελ­τιω­θούν οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. «Κακώς, πολύ κακώς θεω­ρούμε ότι φεύ­γο­ντας ο Ερντο­γάν θα αλλά­ξουν τα πράγ­ματα καθώς πρό­κει­ται για μια πάγια τακτική της Τουρ­κίας.

Ο Ερντο­γάν μόνο απρό­βλε­πτος δεν είναι, ξέρουμε τι πρε­σβεύει και ξέρουμε ότι είναι ένα σκυλί που γαβγί­ζει αλλά ακόμα δεν έχει δαγκώ­σει. Προ­ε­τοι­μά­ζει το έδαφος βεβαίως, όπως έκαναν οι πρό­γο­νοί του που πολιορ­κού­σαν τη Βυζα­ντινή Αυτο­κρα­το­ρία επί 400 χρόνια και έπεσε ως ώριμο φρούτο. Αυτό περι­μέ­νουν και από εμάς, να κου­ρα­στούμε και απο­δε­χτούμε ό,τι λένε», λέει χαρα­κτη­ρι­στικά.

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΩΝ ΙΜΙΩΝ

26 Ιανουα­ρίου 1996: Ο δήμαρ­χος Καλύ­μνου, Δημή­τρης Δια­κο­μι­χά­λης, θορυ­βη­μέ­νος από το γεγονός της αμφι­σβή­τη­σης της ελλη­νι­κό­τη­τας των Ιμίων, υψώνει την ελλη­νική σημαία σε ένα από τα δύο νησιά, συνο­δευό­με­νος από τον αστυ­νο­μικό διευ­θυ­ντή Καλύ­μνου, τον ιερέα και δύο κατοί­κους του νησιού. Θα κατη­γο­ρη­θεί αργό­τερα από τους συντρό­φους του στο ΠΑΣΟΚ ότι ήταν αυτός που έριξε λάδι στη φωτιά.

27 Ιανουα­ρίου 1996: Δύο δημο­σιο­γρά­φοι της εφη­με­ρί­δας «Χουριέτ» στη Σμύρνη μετα­βαί­νουν με ελι­κό­πτερο στη Μεγάλη Ίμια. Υπο­στέλ­λουν την ελλη­νική σημαία και υψώνουν την τουρ­κική. Η όλη επι­χεί­ρηση βιντε­ο­σκο­πεί­ται και προ­βάλ­λε­ται από το τηλε­ο­πτικό κανάλι της «Χουριέτ».

28 Ιανουα­ρίου 1996: Το περι­πο­λικό του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού «Αντω­νίου» κατε­βά­ζει την τουρ­κική σημαία και υψώνει την ελλη­νική. Το βράδυ Ελληνες βατρα­χάν­θρω­ποι απο­βι­βά­ζο­νται στη Μεγάλη Ίμια, χωρίς να γίνουν αντι­λη­πτοί από τα παρα­πλέ­ο­ντα εκεί τουρ­κικά πολε­μικά. Η πολι­τική εντολή προς τους Ελληνες στρα­τιω­τι­κούς είναι να απο­φευ­χθεί κάθε κλι­μά­κωση της έντασης.

29 Ιανουα­ρίου 1996: Ο νέος πρω­θυ­πουρ­γός Κώστας Σημίτης, στις προ­γραμ­μα­τι­κές του δηλώ­σεις στη Βουλή, στέλνει μήνυμα προς τη Τουρκία, ότι σε οποια­δή­ποτε πρό­κληση η Ελλάδα θα αντι­δρά­σει άμεσα και δυνα­μικά. Η πρω­θυ­πουρ­γός της Τουρ­κίας Τανσού Τσιλέρ ζητά δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για το καθε­στώς των βρα­χο­νη­σί­δων του Αιγαίου. Τουρ­κικά πολε­μικά παρα­βιά­ζουν τα ελλη­νικά χωρικά ύδατα και πλη­σιά­ζουν τα Ίμια. Γίνο­νται δια­βή­ματα από την Ελλάδα σε Ε.Ε. και ΗΠΑ.

30 Ιανουα­ρίου 1996: Ο πρω­θυ­πουρ­γός Κώστας Σημίτης έχει τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία με τον αμε­ρι­κανό πρόεδρο Μπιλ Κλίντον. Του εκφρά­ζει την ελλη­νική θέση ότι η χώρα μας δεν επι­θυ­μεί την ένταση, αλλά εφόσον προ­κλη­θεί θα αντι­δρά­σει δυνα­μικά. Η κυβέρ­νηση δηλώνει έτοιμη να απο­σύ­ρει το άγημα, όχι όμως και την ελλη­νική σημαία. Στα Ίμια σπεύ­δουν τα πολε­μικά πλοία «Ναυα­ρίνο» και «Θεμι­στο­κλής». Ο τούρκος Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών δηλώνει ότι υπάρ­χουν και άλλα νησιά του Αιγαίου με ασαφές νομικό καθε­στώς και δεν απο­δέ­χε­ται την ελλη­νική πρόταση (απο­χώ­ρηση του αγή­μα­τος, όχι και της σημαίας).

31 Ιανουα­ρίου 1996

00:00 Συγκα­λεί­ται σύσκεψη στο γραφείο του Πρω­θυ­πουρ­γού. Ο Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών, Θεό­δω­ρος Πάγκα­λος, φθάνει καθυ­στε­ρη­μένα, επειδή παίρνει μέρος σε τηλε­ο­πτική εκπομπή.

01:40 Στο ΓΕΕΘΑ κατα­φθά­νουν πλη­ρο­φο­ρίες ότι τούρκοι κομά­ντος απο­βι­βά­ζο­νται στη Μικρή Ίμια.

04:30 Ελι­κό­πτερο του Ελλη­νι­κού Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού απο­νηώ­νε­ται από τη φρεγάτα «Ναυα­ρίνο» για να επι­βε­βαιώ­σει την πλη­ρο­φο­ρία. Επι­κρα­τούν άσχημες και­ρι­κές συν­θή­κες.

04:50 Το πλήρωμα του ελι­κο­πτέ­ρου ανα­φέ­ρει ότι εντό­πισε περίπου 10 τούρ­κους κομά­ντος με τη σημαία τους. Δίνεται εντολή να επι­στρέ­ψει στη βάση του κι ενώ πετά μεταξύ των βρα­χο­νη­σί­δων Πίτα και Καλό­λι­μνος ανα­φέ­ρει βλάβη και χάνεται από τα ραντάρ. Αργό­τερα θα ανα­συρ­θούν νεκρά και τα τρία μέλη του πλη­ρώ­μα­τος, ο υπο­πλοί­αρ­χος Χρι­στό­δου­λος Καρα­θα­νά­σης, ο υπο­πλοί­αρ­χος Πανα­γιώ­της Βλα­χά­κος και ο αρχι­κε­λευ­στής Έκτορας Για­λο­ψός, σκο­τώ­θη­καν.

Σχετικά με τις αιτίες πτώσης του ελι­κο­πτέ­ρου έχουν δια­τυ­πω­θεί διά­φο­ρες απόψεις. Η επίσημη άποψη του ελλη­νι­κού κράτους ήταν ότι το σκάφος κατέ­πεσε λόγω κακο­και­ρίας και απώ­λειας προ­σα­να­το­λι­σμού του πιλότου.

Ωστόσο, στην Ελλάδα υπάρχει ευρέως δια­δε­δο­μένη η άποψη ότι το ελι­κό­πτερο καταρ­ρί­φθηκε είτε από το Τουρ­κικό Ναυτικό είτε από τους τούρ­κους κατα­δρο­μείς που υπήρχαν πάνω στο νησί και ότι το γεγονός απο­κρύ­φθηκε, προ­κει­μέ­νου να λήξει η κρίση και να μην οδη­γη­θούν οι δύο χώρες σε γενι­κευ­μένη σύρραξη ή ακόμα και σε πόλεμο.

06:00 Οι Αμε­ρι­κα­νοί διά του Υφυ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Ρίτσαρντ Χόλ­μπρουκ επι­βάλ­λουν και στις δύο πλευρές τη θέληση τους. «No ships, no troops, no table-flags» δια­μη­νύ­ουν ή σε πιο κομψή διπλω­μα­τική γλώσσα να ισχύσει το status quo ante. Μέχρι το μεση­μέρι της 31ης Ιανουα­ρίου 1996 τα πλοία, οι στρα­τιώ­τες και οι σημαίες είχαν απο­συρ­θεί από τα Ίμια.

Η Κρίση των Ιμίων δεν είχε συνέ­πειες ως προς το καθε­στώς των νησιών. Ωστόσο, έδωσε αφορμή στην Τουρκία να θέσει ζήτημα «Γκρίζων Ζωνών» στο Αιγαίο, αμφι­σβη­τώ­ντας την κυριαρ­χία της Ελλάδας σε αρκετά νησιά και να θέσει ένα ακόμη θέμα στην ατζέντα των ελλη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών. Παρόλα αυτά, η ελλη­νική πλευρά δεν απο­δέ­χτηκε ποτέ την ύπαρξη τέτοιου θέματος, επι­κα­λού­μενη τις διε­θνείς συν­θή­κες.