Η τουρκική απειλή, η συνθήκη του Μοντρέ και σύμμαχος ο ΟΗΕ για τη μη αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών στο Αιγαίο

Οι απα­τη­λοί ισχυ­ρι­σμοί της Άγκυρας και τα ατρά­ντα­χτα επι­χει­ρή­ματα της Αθήνας

Είναι πρόδηλο ότι η Τουρκία το τελευ­ταίο χρονικό διά­στημα θέτει όλο και πιο επίμονα ζήτημα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των ελλη­νι­κών νησιών του ανα­το­λι­κού Αιγαίου, απει­λώ­ντας πως εάν δεν το πρά­ξουμε, εάν δηλαδή δεν απο­σύ­ρουμε το στρατό μας από νησιά όπως π.χ. η Λήμνος και η Σαμο­θράκη, τότε η Άγκυρα θα αμφι­σβη­τή­σει την κυριό­τητά τους και… θα τα διεκ­δι­κή­σει! Μάλιστα κατα­θέ­τει επ’ αυτού και μια σειρά από νομικά επι­χει­ρή­ματα υπο­στη­ρί­ζο­ντας πως το να έχουμε πάνω σε αυτά τα νησιά άρματα μάχης, μαχη­τικά αερο­πλάνα, πολε­μικά πλοία, στρα­τό­πεδα και οπλίτες, παρα­βιά­ζει κατά­φωρα τη Συνθήκη και τη Σύμβαση της Λωζάνης που υπο­γρά­ψαμε από κοινού το 1923 αλλά και τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947.

Τι ακριβώς συμ­βαί­νει; Πού έγκει­ται η αλήθεια και τι ακριβώς προ­βλέ­πουν οι διε­θνείς συν­θή­κες που επι­κα­λεί­ται η γείτονα χώρα; Υπάρχει πράγ­ματι όρος με τον οποίο έχουμε συμ­φω­νή­σει προ­κει­μέ­νου τα νησιά μας να μην έχουν πάνω στρατό; Πάμε να τα πάρουμε με τη σειρά και να ξεμπλέ­ξουμε όσο γίνεται περισ­σό­τερο το κουβάρι της στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης ή μη των νησιών μας.

Δεν ισχύει το ίδιο καθε­στώς για όλα τα νησιά

Καταρ­χάς η αντι­με­τώ­πιση δεν είναι ομοιο­γε­νής για όλα τα νησιά, καθώς άλλα ανα­φέ­ρουν οι συν­θή­κες π.χ. για τη Μυτι­λήνη και άλλα για τη Σαμο­θράκη. Έτσι, για παρά­δειγμα:

το καθε­στώς των νήσων Λήμνου και Σαμο­θρά­κης διέ­πε­ται από τη Σύμβαση της Λωζάνης για τα Στενά του 1923 που προ­βλέ­πει την ολική απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ησή τους, ωστόσο αντι­κα­τα­στά­θηκε με τη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936,

το καθε­στώς των νήσων Λέσβου, Χίου, Σάμου και Ικαρίας διέ­πε­ται από τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάνης του 1923 που προ­βλέ­πει τη μερική απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ησή τους και

το καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων διέ­πε­ται από τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων του 1947 που προ­βλέ­πει την ολική απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση του νησιω­τι­κού συμπλέγ­μα­τος.

Ας δούμε λοιπόν τώρα τι ισχύει για κάθε συστάδα νησιών ξεχω­ρι­στά…

Τι ισχύει για Λήμνο, Σαμο­θράκη, Ίμβρο, Τένεδο και Λαγού­σες νήσους

Η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των ελλη­νι­κών νησιών Λήμνου και Σαμο­θρά­κης (μαζί με τα Δαρ­δα­νέ­λια, τη Θάλασσα του Μαρμαρά και του Βοσπό­ρου, καθώς επίσης και των νησιών Ίμβρου, Τενέδου και Λαγου­σών που ανήκουν στην Τουρκία), αρχικώς προ­ε­βλέ­πετο από τη Σύμβαση της Λωζάνης για τα Στενά, του 1923 (προσοχή, πρό­κει­ται για ξεχω­ρι­στή Σύμβαση, που δεν θα πρέπει να τη συγ­χέ­ουμε με τη Συνθήκη της Λωζάνης).

Όπως τονίζει και ο ομό­τι­μος καθη­γη­τής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών Χρήστος Ροζάκης με πρό­σφατο άρθρο του στην «Καθη­με­ρινή της Κυρια­κής» (12.6.2022), «η Σύμβαση αυτή, την προ­σπά­θεια των εμπνευ­στών της να δια­τη­ρή­σουν τα Στενά ανοικτά στην ναυ­σι­πλοΐα, απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ησε τα πλησίον στα Στενά τουρ­κικά (Ίμβρος, Τένεδος και Λαγού­σες νήσοι) και ελλη­νικά νησιά, προς απο­φυ­γήν ενόπλων ενερ­γειών που θα μπο­ρού­σαν να σταθούν εμπόδιο στην ελευ­θε­ρο­πλοΐα στα Στενά, λόγω της εγγύ­τη­τας των νησιών αυτόν με τα Δαρ­δα­νέ­λια».

Προ­βλέ­πε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά στο συγκε­κρι­μένο νομικό κείμενο:

«Άρθρο 4. Ουδε­τε­ρο­ποιού­νται αι κατω­τέρω ορι­ζό­με­νοι ζώναι και νήσοι: 1) Αι δύο ακταί του στενού του Ελλη­σπό­ντου και του Βοσπό­ρου. […] 3) Εν τω Αιγαίω, αι νήσοι Σαμο­θράκη, Λήμνος, Ίμβρος, Τένεδος και αι Λαγού­σαι νήσοι (Μαυρυαί)». Μάλιστα η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση ήταν πλήρης και υπήρχε παρα­κάτω εξα­ντλη­τική αναφορά στη σύμ­βα­σης. Ειδι­κό­τερα:

«Άρθρο 6.

[…] …Ουδὲν οχυ­ρω­μα­τι­κόν έργον, ουδεμία μόνιμος εγκα­τά­στα­σις πυρο­βο­λι­κού, ουδέν υπο­βρύ­χιον πολε­μι­κόν μηχά­νημα, εκτός των υπο­βρυ­χίων σκαφών, ως και ουδεμία εγκα­τά­στα­σις στρα­τιω­τι­κής αερο­ναυ­τι­κής, ή ναυτική βάσις δύνα­νται να υφί­στα­νται εν ταις ουδε­τε­ρο­ποιου­μέ­ναις ζώναις και νήσοις.

Ουδεμία ένοπλος δύναμις δύναται να σταθ­μεύση εν αυταίς, εκτός των προς δια­τή­ρη­σιν της τάξεως ανα­γκαιου­σών δυνά­μεων αστυ­νο­μίας και χωρο­φυ­λα­κής, των οποίων ο οπλι­σμός δέον να απο­τε­λή­ται μόνον εκ του περι­στρό­φου, της σπάθης, του όπλου και τεσ­σά­ρων οπλο­πο­λυ­βό­λων ανά εκατόν άνδρας, απο­κλει­σμέ­νου παντός πυρο­βο­λι­κού.

Εντός των χωρικών υδάτων των ουδε­τε­ρο­ποιου­μέ­νων ζωνών και νήσων, ουδέν υπο­βρύ­χιον πολε­μι­κὸν μηχά­νημα δέον να υφί­στα­ται, εκτός των υπο­βρυ­χίων σκαφών.

Η Τουρκία και η Ελλάς δύνα­νται ωσαύτως, εν ταις ουδε­τε­ρο­ποιου­μέ­νας ζώναις και νήσοις και εν τοις χωρι­κοίς αυτών ύδασι, να ενερ­γώσι τας μετα­κι­νή­σεις του προ­σω­πι­κού τας ανα­γκαίας διά την εκπαί­δευ­σιν, εκτός των ζωνών και νήσων τούτων, των εν αυταίς στρα­το­λο­γου­μέ­νων ανδρών.

Προς τούτοις, όσον αφορά τα Στενά, η Τουρ­κική Κυβέρ­νη­σις δικαιού­ται να επι­σκοπή, δι’ αερο­πλά­νων ή αερο­στά­των, την επι­φά­νειαν και τον πυθμένα της θαλάσ­σης. Τα τουρ­κικά αερό­πλοια δύνα­νται πάντοτε να υπε­ρί­πτα­νται των υδάτων των Στενών και των ουδε­τε­ρο­ποιου­μέ­νων ζωνών του τουρ­κι­κού εδάφους και να προ­σγειώ­νται ἡ προ­σθα­λασ­σώ­νται παντα­χού εν αυτοίς εν πλήρει ελευ­θε­ρία. Η Τουρκία και η Ελλάς θα ώσιν ελεύ­θε­ραι να διορ­γα­νώ­σω­σιν, εντός των ειρη­μέ­νων ζωνών και νήσων των οικείων αυτών εδαφών, παρα­τη­ρη­τή­ρια και τηλε­γρα­φι­κάς, τηλε­φω­νι­κάς και οπτικάς συγκοι­νω­νίας παντός συστή­μα­τος. Η Ελλάς δύναται να μετα­φέρη τον στόλον της εντός των χωρικών υδάτων των ουδε­τε­ρο­ποιου­μέ­νων ελλη­νι­κών νήσων, ουχί όμως και να χρη­σι­μο­ποιή τα ύδατα ταύτα ως βάσιν επι­χει­ρή­σεων κατά της Τουρ­κίας ή διά ναυ­τι­κήν ή στρα­τιω­τι­κήν συγκέ­ντρω­σιν προς τον σκοπόν τούτον».

Τι λέει δηλαδή η Σύμβαση της Λωζάνης; Πως όντως δεν έχουμε το δικαί­ωμα στη Λήμνο και τη Σαμο­θράκη να δημιουρ­γή­σουμε οχυ­ρω­μα­τικά έργα, να εγκα­τα­στή­σουμε μόνιμο πυρο­βο­λικό ή να έχουμε ναυτική βάση, ούτε να σταθ­μεύει σε αυτά τα νησιά ένοπλη στρα­τιω­τική δύναμη. Σε αυτό «πατάει» ο Ερντο­γάν και οι ρεβι­ζιο­νι­στές της Άγκυρας όταν μας ζητάνε να απο­μα­κρύ­νουμε τις Ένοπλες Δυνά­μεις που έχουμε σε αυτές τις περιο­χές.

Το καθε­στώς αυτό όμως δεν μακροη­μέ­ρευσε, καθώς οι πολι­τι­κές συν­θή­κες της εποχής μετα­βλή­θη­καν άρδην και ο επι­κεί­με­νος πόλεμος με τις δυνά­μεις του Άξονα, κατέ­στησε παρω­χη­μένη την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νήσων.

Το Μοντρέ αναιρεί τη Λωζάνη για το καθε­στώς των Στενών

Με πίεση της τουρ­κι­κής πλευράς, το καλο­καίρι του 1936 υπο­γρά­φηκε στην Ελβετία η Σύμβαση του Μοντρέ (ή αλλιώς «Σύμβαση για το καθε­στώς των Στενών») που μνη­μο­νεύει ρητώς στο προ­οί­μιό της, ότι αντι­κα­θι­στά στο σύνολό της, τη Σύμβαση της Λωζάνης.

Η Συνθήκη αυτή έδινε πίσω στην Τουρκία την κυριαρ­χία των Στενών του Βοσπό­ρου, δια­τη­ρώ­ντας την ελευ­θε­ρία ναυ­σι­πλο­ΐας και την ελευ­θέ­ρωνε από τις δεσμεύ­σεις απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σής τους καθώς δεν γινόταν καμία σχετική αναφορά. Η Αθήνα λοιπόν υπο­στη­ρί­ζει πως αντι­στοί­χως απο­δε­σμεύ­ο­νταν πλέον και οι περιο­ρι­σμοί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης και για τη Λήμνο και τη Σαμο­θράκη.

Η επι­στολή του Τούρκου πρέσβη στον Μεταξά το 1936

Μάλιστα η χώρα μας υπεν­θυ­μί­ζει πως το δικαί­ωμά μας να εξο­πλί­σουμε τα δύο αυτά νησιά ανα­γνω­ρί­σθηκε και από την Τουρκία, σύμφωνα και με την επι­στολή που απηύ­θυνε στον Έλληνα πρω­θυ­πουργό Ιωάννη Μεταξά στις 6 Μαΐου 1936 ο τότε Τούρκος πρέσβης στην Αθήνα Roussen Esref, κατόπιν βέβαια οδηγιών της κυβέρ­νη­σής του.

Η τουρ­κική κυβέρ­νηση επα­νέ­λαβε αυτή τη θέση και όταν ο τότε υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της γεί­το­νος, Rustu Aras, απευ­θυ­νό­με­νος προς την Τουρ­κική Εθνο­συ­νέ­λευση με την ευκαι­ρία της κύρωσης της Συμ­βά­σεως του Μοντρέ, ανα­γνώ­ρισε ανε­πι­φύ­λα­κτα το νόμιμο δικαί­ωμα της Ελλάδας να εγκα­τα­στή­σει στρα­τεύ­ματα στη Λήμνο και τη Σαμο­θράκη, με τις εξής δηλώ­σεις του: «Οι δια­τά­ξεις που αφορούν τις νήσους Λήμνο και Σαμο­θράκη, οι οποίες ανήκουν στη γει­το­νική μας και φιλική χώρα Ελλάδα και είχαν απο­στρα­τι­κο­ποι­η­θεί κατ’ εφαρ­μο­γήν της Σύμ­βα­σης της Λωζάνης του 1923, επίσης καταρ­γή­θη­καν με τη νέα Σύμβαση του Μοντρέ και αυτό μας ευχα­ρι­στεί ιδιαί­τερα» («Εφη­με­ρίδα των πρα­κτι­κών της Τουρ­κι­κής Εθνο­συ­νέ­λευ­σης», τεύχος 12, Ιούλιος 31/1936, σελ. 309).

Παρό­μοιες δια­βε­βαιώ­σεις εδό­θη­σαν σχε­τι­κώς, κατά την ίδια περίοδο, εκ μέρους της Τουρ­κίας και προς τις κυβερ­νή­σεις τρίτων ενδια­φε­ρο­μέ­νων χωρών.

Αλλαγή θέσης από την Άγκυρα μετά τις εξε­λί­ξεις στο Κυπριακό

Επ’ αυτού, ο Ιταλός Vincenzo Greco, διδά­κτο­ρας του πανε­πι­στη­μίου της Φλω­ρε­ντίας με ιδιαί­τερο γνω­στικό αντι­κεί­μενο τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις και το Κυπριακό, ανα­φέ­ρει ότι στο πλαίσιο του κλί­μα­τος φιλίας που χαρα­κτή­ριζε τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις στη δεκα­ε­τία του ’30, πράγ­ματι, η ηγεσία του τουρ­κι­κού Υπουρ­γείου των Εξω­τε­ρι­κών δεν φαί­νε­ται να είχε ενστά­σεις για την παράλ­ληλη στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των δύο ελλη­νι­κών νησιών.

«Ωστόσο, στο μετέ­πειτα κλίμα αντι­πα­λό­τη­τας που προ­έ­κυψε ως απο­τέ­λε­σμα των κυπρια­κών κρίσεων, η τουρ­κική πλευρά υπο­βαθ­μί­ζει τη σημασία της εν λόγω πολι­τι­κής δηλώ­σεως και υπο­στη­ρί­ζει ότι σε κανένα μέρος της Σύμ­βα­σης του Μοντρέ δεν ανα­φέ­ρο­νται ρητά τα ελλη­νικά νησιά και ότι η ανα­θε­ώ­ρηση που έγινε αφο­ρούσε μόνο την Τουρκία. Η Αθήνα αντι­κρού­ο­ντας, επι­κα­λεί­ται τις προ­πα­ρα­σκευα­στι­κές συζη­τή­σεις της Συμ­βά­σεως του 1936, οι οποίες – όπως υπο­στη­ρί­ζει – απο­δει­κνύ­ουν, χωρίς καμία αμφι­βο­λία, ότι η Σύμβαση αυτή απο­σκο­πούσε στο να αντι­κα­τα­στή­σει ολό­κληρη την Σύμβαση της Λωζάνης για τα Στενά».

Σύμφωνα με τα ορι­ζό­μενα στο άρθρο 13 της Συν­θή­κης της Λωζάνης του 1923, τα τέσσερα νησιά Λέσβος, Χίος, Σάμος και Ικαρία πρέπει να είναι μερικώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένα.

Όπως ανα­φέ­ρει ο καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου και Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής και νυν υφυ­πουρ­γός Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης Άγγελος Συρίγος στο ογκω­δέ­στατο βιβλίο του «Ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις» (εκδό­σεις Πατάκη), «απα­γο­ρεύ­θηκε να υπάρ­χουν στο έδαφος αυτών των νησιών ναυ­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις ή οχυ­ρω­μα­τικά έργα. Επίσης, οι στρα­τιω­τι­κές δυνά­μεις που βρί­σκο­νται σε αυτά περιο­ρί­σθη­καν στον αριθμό εκείνων που καλού­νται συνήθως να υπη­ρε­τή­σουν τη στρα­τιω­τική τους θητεία. Τέλος, οι αστυ­νο­μι­κές δυνά­μεις των νησιών θα πρέπει να είναι ανά­λο­γες σε αριθμό με αυτές που υπάρ­χουν και στις άλλες περιο­χές της χώρας».

Ας δούμε και το σχετικό άρθρο 13 της Συν­θή­κης της Λωζάνης: «Προς εξα­σφά­λι­σιν της ειρήνης, η Ελλη­νική Κυβέρ­νη­σις υπο­χρε­ού­ται να τηρή εν ταις νήσοις Μυτι­λήνη, Χίω, Σάμω και Ικαρία τα ακό­λουθα μέτρα:

Αι ειρη­μέ­ναι νήσοι δεν θα χρη­σι­μο­ποι­η­θώ­σιν εις εγκα­τά­στα­σιν ναυ­τι­κής βάσεως ή εις ανέ­γερ­σιν οχυ­ρω­μα­τι­κού τινός έργου.

Θα απα­γο­ρευθή εις την Ελλη­νι­κήν στρα­τιω­τι­κήν αερο­πλο­ΐαν να υπε­ρί­πτα­ται του εδάφους της ακτής της Ανα­το­λίας. Αντι­στοί­χως, η Οθω­μα­νική Κυβέρ­νη­σις θα απα­γο­ρεύση εις την στρα­τιω­τι­κήν αερο­πλο­ΐαν αυτής να υπε­ρί­πτα­ται των ρηθει­σών νήσων.

Αι ελλη­νι­καί στρα­τιω­τι­καί δυνά­μεις εν ταις ειρη­μέ­ναις νήσοις θα περιο­ρι­σθώσι εις τον συνήθη αριθμόν των διά την στρα­τιω­τι­κήν υπη­ρε­σίαν καλου­μέ­νων, οίτινες δύνα­νται να εκγυ­μνά­ζω­νται επί τόπου, ως και εις δύναμιν χωρο­φυ­λα­κής και αστυ­νο­μίας ανά­λο­γον προς την εφ’ ολο­κλή­ρου του ελλη­νι­κού εδάφους υπάρ­χου­σαν τοιαύ­την».

«Το άρθρο δεν ανα­φέ­ρε­ται σε πάσης φύσεως στρα­τιω­τικό έργο (π.χ. σταθμός παρα­κο­λου­θή­σεως, ραντάρ, κ.λπ.), ούτε και σε αερο­πο­ρι­κές βάσεις. Επίσης, δεν προ­βλέ­φθηκε κάποια ειδική δια­δι­κα­σία ελέγχου του αριθμού των στρα­τιω­τών ή των αστυ­νο­μι­κών δυνά­μεων» υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Συρίγος.

Όπως σημειώ­νε­ται στην ιστο­σε­λίδα του ελλη­νι­κού Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, «ενώ η Ελλάδα έχει μέχρι σήμερα εφαρ­μό­σει με συνέ­πεια τις παρα­πάνω δια­τά­ξεις, η Τουρκία, παρά το γεγονός ότι υπο­χρε­ού­ται σύμφωνα με το ίδιο άρθρο να μην επι­τρέ­πει στα στρα­τιω­τικά της αερο­σκάφη να υπε­ρί­πτα­νται του ενα­ε­ρίου χώρου των εν λόγω ελλη­νι­κών νησιών, έχει επα­νει­λημ­μέ­νως παρα­βιά­σει και συνε­χί­ζει να παρα­βιά­ζει τις σχε­τι­κές νομικές της υπο­χρε­ώ­σεις. Από την άλλη πλευρά, το ίδιο άρθρο επι­τρέ­πει στην Ελλάδα να δια­τη­ρεί συνήθη αριθμό καλου­μέ­νων για τη στρα­τιω­τική θητεία στρα­τιω­τών, οι οποίοι δύνα­νται να εκπαι­δεύ­ο­νται επί τόπου, καθώς επίσης και δυνά­μεων Χωρο­φυ­λα­κής και Αστυ­νο­μίας».

Επίσκεψη του Αρχηγού ΓΕΣ Γεώργιου Καμπά το 2019 στις ακρι­τικές νήσους της χώρας μας

Τι ισχύει για τα νησιά του Νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου (Δωδε­κά­νησα)

Τα Δωδε­κά­νησα παρα­χω­ρή­θη­καν στην Ελλάδα «κατά πλήρη κυριαρ­χία», με τη Σύμβαση Ειρήνης των Παρι­σίων που υπο­γρά­φηκε τον Απρίλιο του 1947 (μετά το τέλος δηλαδή του Β’ Παγκο­σμίου Πολέμου που έληξε το 1945), μεταξύ της Ιταλίας και Συμ­μα­χι­κών μας δυνά­μεων (κυρίως του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου, της Σοβιε­τι­κής Ένωσης, των ΗΠΑ και της Γαλλίας.

Οι δια­τά­ξεις της Σύμ­βα­σης αυτής προ­βλέ­πουν ρητά την απο­στρα­τιω­κο­ποί­ηση των νήσων αυτών. Ανα­φέ­ρε­ται επί λέξει στο δεύτερο εδάφιο του άρθρου 14: «Αι ανωτέρω νήσοι θα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­θώσι και θα παρα­μεί­νω­σιν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­ναι». Κατά το ελλη­νικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, «στα Δωδε­κά­νησα υφί­στα­νται ορι­σμέ­νες δυνά­μεις εθνο­φυ­λα­κής, οι οποίες έχουν δηλωθεί σύμφωνα με τα προ­βλε­πό­μενα από τις δια­τά­ξεις της συμ­φω­νίας CFE (σ.σ. πρό­κει­ται για τη Συνθήκη Μείωσης Συμ­βα­τι­κών Εξο­πλι­σμών στην Ευρώπη, Conventional Armed Forces in Europe, η τελική επι­κύ­ρωση της οποίας έγινε το 1990).

Όσον αφορά όμως τους τουρ­κι­κούς ισχυ­ρι­σμούς για απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των Δωδε­κα­νή­σων, σημειώ­νε­ται ότι:

Η Τουρκία δεν απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­μενο μέρος σε αυτήν τη Συνθήκη του 1947, η οποία, επο­μέ­νως, απο­τε­λεί «res inter alios acta» γι’ αυτήν, δηλαδή ζήτημα που αφορά άλλα κράτη. Σύμφωνα δε με το άρθρο 34 της Συν­θή­κης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συν­θη­κών, «μια συνθήκη δεν δημιουρ­γεί υπο­χρε­ώ­σεις ή δικαιώ­ματα για τρίτες χώρες» εκτός των συμ­βαλ­λο­μέ­νων.

Η πρό­βλεψη περί απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των Δωδε­κα­νή­σων έγινε μετά από απο­φα­σι­στική παρέμ­βαση της Σοβιε­τι­κής Ένωσης και απηχεί τις πολι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες της Μόσχας εκείνη τη χρονική περίοδο. Θα πρέπει ωστόσο να επι­ση­μαν­θεί ότι τα καθε­στώτα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης έχασαν το λόγο ύπαρξής τους με τη δημιουρ­γία των συνα­σπι­σμών του ΝΑΤΟ και του Συμ­φώ­νου της Βαρ­σο­βίας, ως ασύμ­βατα με τη συμ­με­τοχή χωρών σε στρα­τιω­τι­κούς συνα­σπι­σμούς. Στο πλαίσιο αυτό, το καθε­στώς της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης έπαψε να εφαρ­μό­ζε­ται για τα ιταλικά νησιά Panteleria, Lampedusa, Lampione και Linosa, καθώς και για τη Δ. Γερ­μα­νία από τη μια πλευρά, και τη Βουλ­γα­ρία, Ρου­μα­νία, Αν. Γερ­μα­νία, Ουγ­γα­ρία και Φιλαν­δία από την άλλη πλευρά.

Επίσκεψη του αρχηγού ΓΕΣ κ. Καμπά το 2019 στη Στρογγύλη

Το δικαί­ωμα στη νόμιμη άμυνα που επι­κα­λεί­ται η Ελλάδα

Πέραν των ανωτέρω, η εκά­στοτε ελλη­νική κυβέρ­νηση υπο­στη­ρί­ζει πως όπως και κάθε άλλο κυρί­αρχο κράτος στον κόσμο, δεν μπορεί να παραι­τη­θεί από το φυσικό και νόμιμο δικαί­ωμά της για άμυνα σε περί­πτωση απειλής στρε­φο­μέ­νης κατά των νησιών της ή οποιου­δή­ποτε άλλου μέρους της επι­κρά­τειάς της. Πόσο μάλλον, τη στιγμή που η Τουρκία, παρα­βιά­ζο­ντας κατά­φωρα τον Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, την απειλεί με πόλεμο σε περί­πτωση που ασκήσει ένα νόμιμο και κυριαρ­χικό δικαί­ωμα που της παρέχει το διεθνές δίκαιο.

Σύμφωνα με την ιστο­σε­λίδα του ελλη­νι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, «πέραν δε της απειλής πολέμου, η Τουρκία:

Εισέ­βαλε στην Κύπρο το 1974, κατά παρά­βαση των δια­τά­ξεων της Συν­θή­κης Εγγυ­ή­σεως για την Κύπρο, στην οποία η Ελλάδα απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­μενο μέρος, και, παρά τις πολυά­ριθ­μες αντί­θε­τες απο­φά­σεις του Συμ­βου­λίου Ασφα­λείας και της Γενικής Συνέ­λευ­σης των Ηνω­μέ­νων Εθνών, συνε­χί­ζει να δια­τη­ρεί μια σημα­ντική στρα­τιω­τική δύναμη στα κατε­χό­μενα εδάφη.

Παρα­βιά­ζει συστη­μα­τι­κώς τον ελλη­νικό εθνικό εναέριο χώρο και υπε­ρί­πτα­ται με στρα­τιω­τικά αερο­σκάφη, συχνά οπλι­σμένα, ελλη­νι­κών νησιών του Αιγαίου και μάλιστα κατοι­κη­μέ­νων, γεγονός που έχει ιδιαί­τερη σημασία όσον αφορά ζητή­ματα ασφά­λειας.

Κατά τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες, δια­τη­ρεί σημα­ντι­κές στρα­τιω­τι­κές μονάδες με εναέρια μέσα και απο­βα­τικά σκάφη σε περιο­χές της ακτής της Μικράς Ασίας, που ευρί­σκο­νται έναντι των ελλη­νι­κών νησιών, γεγονός που συνιστά σοβαρή απειλή κατά της Ελλάδας.

Τι ορίζει ο Κατα­στα­τι­κός Χάρτης του Ο.Η.Ε.

Η προ­α­να­φε­ρό­μενη κατά­σταση πραγ­μά­των, συν­δυα­ζό­μενη με την απειλή πολέμου (casus belli) και τη γενι­κό­τερη ανα­θε­ω­ρη­τική τάση της Τουρ­κίας ως προς το εδαφικό και νομικό καθε­στώς των ελλη­νι­κών νησιών που ορί­ζε­ται από διε­θνείς συν­θή­κες και το διεθνές δίκαιο γενι­κό­τερα, υπο­χρε­ώ­νει και νομι­μο­ποιεί την Ελλάδα να προβεί στην ανα­γκαία αμυ­ντική προ­πα­ρα­σκευή που θα της επι­τρέ­ψει να ασκήσει, εάν παρα­στεί ανάγκη, το δικαί­ωμα της άμυνας, το οποίο προ­βλέ­πε­ται από το άρθρο 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, και να προ­στα­τεύ­σει τα ελλη­νικά νησιά.

Το εν λόγω άρθρο του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του Ο.Η.Ε. ορίζει ότι: «Ουδέν εκ των δια­λαμ­βα­νο­μέ­νων εν τω παρόντι Χάρτη θα παρε­μπο­δίζη το φυσικόν δικαί­ωμα ατο­μι­κής ή συλ­λο­γι­κής νομίμου αμύνης εις περί­πτω­σιν καθ’ ήν Μέλος τι των Ηνω­μέ­νων Εθνών υπέστη επί­θε­σιν ένοπλον, μέχρις ότου το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας λάβη μέτρα προς δια­τή­ρη­σιν της διε­θνούς ειρήνης και ασφά­λειας». Είναι γεγονός ότι η χώρα μας «οχύρωσε» τα νησιά του ανα­το­λι­κού Αιγαίου, χωρίς να έχει δεχθεί ευθεία στρα­τιω­τική επίθεση από την Τουρκία. Ωστόσο, οι γεω­γρα­φι­κές συν­θή­κες της περιο­χής είναι τέτοιες (όπως π.χ. η εγγύ­τητα με τις απέ­να­ντι ακτές και η μεγάλη από­σταση από την ηπει­ρω­τική Ελλάδα) που εάν δεν οργα­νω­νό­ταν η νόμιμη άμυνα, η Τουρκία θα μπο­ρούσε να κατα­λά­βει τα νησιά μέσα σε λίγες ώρες.

Η απειλή χρήσης βίας απο­τε­λεί παρα­βί­αση του άρθρου 24 του Χάρτη του Oργανισμού Ηνω­μέ­νων Εθνών. Οι περισ­σό­τε­ροι διε­θνο­λό­γοι δέχο­νται ότι η απειλή, παρέχει το δικαί­ωμα προ­λη­πτι­κής άμυνας (anticipatory self defence), κάτι που σημαί­νει ότι τα κράτη μπορούν να προ­ε­τοι­μα­στούν αμυ­ντικά απέ­να­ντι σε μια επι­κεί­μενη επίθεση, ακόμα και αν αυτή δεν έχει εκδη­λω­θεί. Αλίμονο εάν περι­μέ­ναμε να υπο­στούμε πρώτα μια τυχόν στρα­τιω­τική κατά­ληψη νησιών από τον εχθρό και ύστερα να δούμε με ποιον τρόπο θα παρέμ­βαινε το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας του Ο.Η.Ε.

Πηγή newsbeast.gr

Κείμενο

Γεώρ­γιος Σαρρής