Κερκόπορτα τα social media για ηλεκτρονικές απάτες

Πε­ρισ­σό­τε­ρα από τρία στα τέσ­σε­ρα πε­ρι­στα­τι­κά απά­της (πάνω από το 77%) που κα­τα­γρά­φη­καν το 2023 ξε­κί­νη­σαν από πλατ­φόρ­μες κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης, με τις λε­γό­με­νες Meta πλατ­φόρ­μες, όπως το Facebook, το Instagram, το WhatsApp και το Messenger, να κυ­ριαρ­χούν ως μέσα για το 61% των πε­ρι­στα­τι­κών απά­της που προ­έρ­χο­νταν από τα social media και το 40% των συ­νο­λι­κών χρη­μά­των που εκλά­πη­σαν. Αυτό ανα­φέ­ρουν στοι­χεία της Revolut, βάσει των οποί­ων τα social media λει­τουρ­γούν ως «εστί­ες απά­της», καθώς οι απά­τες μέσω αγο­ρών και επεν­δύ­σε­ων απο­τε­λούν τους πιο συ­νη­θι­σμέ­νους τύ­πους εξα­πά­τη­σης, αντι­προ­σω­πεύ­ο­ντας το 70% και το 12% των πε­ρι­στα­τι­κών, αντι­στοί­χως, ση­μειώ­νει η Revolut.

Στην Ελ­λά­δα, τα στοι­χεία της Revolut απο­κα­λύ­πτουν μια πα­ρό­μοια ει­κό­να σε σύ­γκρι­ση με άλλες χώρες, καθώς κατά το δεύ­τε­ρο εξά­μη­νο του 2023 το 75% των πε­ρι­στα­τι­κών απά­της προ­ήλ­θε από πλατ­φόρ­μες κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης. Οι πλατ­φόρ­μες της Meta αντι­προ­σω­πεύ­ουν το 67% των πε­ρι­στα­τι­κών απά­της που προ­έρ­χο­νται από τα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης και το 40% των συ­νο­λι­κών χρη­μά­των που χά­θη­καν σε αυτά τα πε­ρι­στα­τι­κά.

Κα­λώ­ντας «τις κυ­βερ­νή­σεις της Ε.Ε. να ανα­λά­βουν δράση κατά μήκος της αλυ­σί­δας του φαι­νο­μέ­νου, βοη­θώ­ντας τις BigTech να εντο­πί­ζουν ενερ­γά με τα κα­τάλ­λη­λα ερ­γα­λεία και μη­χα­νι­σμούς και να αφαι­ρούν το ύπο­πτο πε­ριε­χό­με­νο στην πηγή», η ψη­φια­κή τρά­πε­ζα που δια­θέ­τει και στη χώρα μας πάνω από 1 εκατ. πε­λά­τες (40 εκατ. σε όλο τον κόσμο) σε ανα­κοί­νω­σή της κρού­ει τον κώ­δω­να του κιν­δύ­νου για τις προ­ω­θη­τι­κές ενέρ­γειες που λαν­σά­ρο­νται από τα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης και οδη­γούν σε υπο­κλο­πή δε­δο­μέ­νων και τρα­πε­ζι­κών στοι­χεί­ων με συ­νέ­πεια την εκτί­να­ξη των φαι­νο­μέ­νων απά­της. Πρό­κει­ται για πε­ρι­πτώ­σεις όπου μέσα από μη­νύ­μα­τα phishing, που δε­λε­ά­ζουν για μια σού­περ προ­σφο­ρά ενός προ­ϊ­ό­ντος, ανα­κα­τευ­θύ­νουν τον επι­σκέ­πτη σε μια ψεύ­τι­κη ιστο­σε­λί­δα και υπο­κλέ­πτουν τα στοι­χεία του τρα­πε­ζι­κού λο­γα­ρια­σμού του ή της χρε­ω­στι­κής/πι­στω­τι­κής κάρ­τας του όταν εκεί­νος επι­χει­ρή­σει να κάνει την αγορά ή να συμ­με­τά­σχει σε ένα δια­γω­νι­σμό που υπό­σχε­ται π.χ. ένα ελ­κυ­στι­κό τα­ξί­δι.

Οι επι­τή­δειοι δεν δι­στά­ζουν να προ­σεγ­γί­σουν μέσω των social media ευά­λω­τους αν­θρώ­πους με προ­βλή­μα­τα, όπως μια μό­νι­μη ανα­πη­ρία ή ασθέ­νεια, και αφού ανα­πτύ­ξουν μαζί του πο­λύ­μη­νη σχέση κα­τα­νό­η­σης και αλ­λη­λο­βο­ή­θειας, με στόχο να κερ­δί­σουν την εμπι­στο­σύ­νη του, περ­νούν στο επό­με­νο βήμα της επί­κλη­σης ενός έκτα­κτου πε­ρι­στα­τι­κού, ζη­τώ­ντας την αντα­πό­δο­ση της βο­ή­θειας. Στις με­θό­δους που χρη­σι­μο­ποιούν κυ­ριαρ­χούν επί­σης τα επεν­δυ­τι­κά προ­ϊ­ό­ντα και οι επεν­δύ­σεις σε κρυ­πτο­νο­μί­σμα­τα μέσα από πλατ­φόρ­μες που δεί­χνουν καθ’ όλα νό­μι­μες και σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις δεν δι­στά­ζουν να επι­στρέ­ψουν ένα μέρος της από­δο­σης των χρη­μά­των έτσι ώστε να πεί­σουν τον επεν­δυ­τή για την αξιο­πι­στία τους.

Η κλοπή χρη­μά­των μέσω αγο­ρών και επεν­δύ­σε­ων απο­τε­λεί τον πιο συ­νη­θι­σμέ­νο τύπο εξα­πά­τη­σης.

Σύμ­φω­να με τη Revolut, στον Ενιαίο Ευ­ρω­παϊ­κό Χώρο οι δύο κύ­ριοι τύποι απά­της που προ­έρ­χο­νται από τα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης το 2023 ήταν οι εξής:

Επεν­δυ­τι­κές απά­τες: Οι απα­τε­ώ­νες πα­ρου­σιά­ζουν στα θύ­μα­τα ευ­και­ρί­ες για «γρή­γο­ρο χρήμα», με αντάλ­λαγ­μα την «επέν­δυ­ση» με­γά­λων χρη­μα­τι­κών ποσών. Παρά το γε­γο­νός ότι απο­τε­λούν μόνο το 12% των πε­ρι­πτώ­σε­ων, οι επεν­δυ­τι­κές απά­τες αντι­προ­σω­πεύ­ουν το 61% των χρη­μά­των που χά­νο­νται.

Απά­τες μέσω αγο­ρών: Τα θύ­μα­τα εξα­πα­τώ­νται να αγο­ρά­σουν αντι­κεί­με­να που δεν υπάρ­χουν ή που δεν είναι όπως δια­φη­μί­ζο­νται. Τα πε­ρι­στα­τι­κά αυτού του τύπου αντι­προ­σω­πεύ­ουν το 18% των χρη­μά­των που χά­θη­καν. Ακόμη και αν δεν είναι ο πιο ση­μα­ντι­κός από την άποψη των ποσών που έχουν κλα­πεί, απο­τε­λεί τον πιο δια­δε­δο­μέ­νο τύπο απά­της. Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα πε­ρι­στα­τι­κά συμ­βαί­νουν σε αγο­ρές που εφαρ­μό­ζουν πε­ριο­ρι­σμέ­νους ελέγ­χους ή που δεν έχουν με­γά­λο κί­νη­τρο για τον έλεγ­χο του πι­θα­νού κιν­δύ­νου.

Τα πε­ρι­στα­τι­κά

Τα επί­ση­μα στοι­χεία για τη χώρα μας δεί­χνουν ότι το 2023 κα­τα­γρά­φη­κε ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση κατά 43% σε σχέση με το 2022 των πε­ρι­στα­τι­κών απά­της με κάρ­τες, με τις πε­ρισ­σό­τε­ρες απά­τες να εντο­πί­ζο­νται στο ηλε­κτρο­νι­κό εμπό­ριο. Συ­γκε­κρι­μέ­να, τα πε­ρι­στα­τι­κά απά­της με κάρ­τες αυ­ξή­θη­καν στις 410.300 ένα­ντι 287.300 το 2022, ενώ αυ­ξη­μέ­νη ήταν το ίδιο διά­στη­μα και η αξία των συ­ναλ­λα­γών απά­της, που από τα 16,2 εκατ. ανήλ­θε στα 23,8 εκατ. ευρώ. Οσον αφορά τις με­τα­φο­ρές πι­στώ­σε­ων, δη­λα­δή τις απά­τες μέσω λο­γα­ρια­σμών, τα στοι­χεία της ΤτΕ δεί­χνουν ότι το 2022 (χρο­νιά για την οποία υπάρ­χουν συ­γκε­ντρω­τι­κά στοι­χεία) κα­τα­γρά­φη­καν 16.339 πε­ρι­στα­τι­κά απά­της αξίας 79,5 εκατ. ευρώ ένα­ντι 8.365 πε­ρι­στα­τι­κών απά­της αξίας 26,3 εκατ. ευρώ το 2021.

Το ελ­λι­πές πλαί­σιο και οι ευ­θύ­νες των Big Tech

Το πρό­βλη­μα έγκει­ται στο γε­γο­νός ότι τα social media δεν διέ­πο­νται από το ρυθ­μι­στι­κό πλαί­σιο των χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών ορ­γα­νι­σμών και στην ανα­κοί­νω­σή της η Revolut καλεί και την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση να δρά­σει στο πλαί­σιο της συ­ζή­τη­σης που διε­ξά­γε­ται σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο για νέους πα­νευ­ρω­παϊ­κούς κα­νό­νες σχε­τι­κά με την πρό­λη­ψη και τον εντο­πι­σμό της απά­της. Η συ­ζή­τη­ση διε­ξά­γε­ται για τη νέα οδη­γία για τις πλη­ρω­μές και την ασφά­λεια των συ­ναλ­λα­γών, γνω­στή ως PSD3 και οι σχε­τι­κές συ­ζη­τή­σεις θα ορι­στι­κο­ποι­η­θούν έως τον Ιού­νιο.

Το φαι­νό­με­νο δεν είναι ελ­λη­νι­κό και είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ότι στην ετή­σια έκ­θε­ση για τις τρα­πε­ζι­κές απά­τες στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο το 2023, ανα­φέ­ρε­ται ότι το 76% των εξου­σιο­δο­τη­μέ­νων υπο­θέ­σε­ων απά­της πλη­ρω­μών –δη­λα­δή αυτές που έγι­ναν με την έγκρι­ση του κα­τό­χου του λο­γα­ρια­σμού ή της κάρ­τας– προ­ερ­χό­ταν από δια­δι­κτυα­κές πηγές και ένα επι­πλέ­ον 16% από τις τη­λε­πι­κοι­νω­νί­ες. Παρ’ όλα αυτά, όπως ση­μειώ­νει ο επι­κε­φα­λής για το οι­κο­νο­μι­κό έγκλη­μα Μπεν Ντό­ναλν­τσον, «αυτοί οι το­μείς δεν χρειά­ζε­ται να απο­ζη­μιώ­νουν τα θύ­μα­τα ούτε συμ­με­τέ­χουν μέσω της ει­σφο­ράς τους». «Ο κα­λύ­τε­ρος τρό­πος για την αντι­με­τώ­πι­ση της απά­της είναι να στα­μα­τή­σει να συμ­βαί­νει εξαρ­χής και οι συλ­λο­γι­κές μας προ­σπά­θειες θα πρέ­πει να επι­κε­ντρω­θούν σε αυτό», ση­μειώ­νει ο Ντό­ναλν­τσον, εξη­γώ­ντας ότι «είναι άδικο για τον τομέα των χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών υπη­ρε­σιών να επω­μί­ζε­ται το κό­στος που απορ­ρέ­ει από την αδυ­να­μία άλλων το­μέ­ων να αντι­με­τω­πί­σουν επαρ­κώς τους κιν­δύ­νους απά­της ή κα­τα­πο­λέ­μη­σης της νο­μι­μο­ποί­η­σης εσό­δων από πα­ρά­νο­μες δρα­στη­ριό­τη­τες».

Σε δή­λω­σή του ο επι­κε­φα­λής Οι­κο­νο­μι­κού Εγκλή­μα­τος της Revolut, Γού­ντι Μα­λούφ, εκ­φρά­ζει την υπο­στή­ρι­ξή του στην πρό­τα­ση της Κο­μι­σιόν για τη βελ­τί­ω­ση των μέ­τρων πρό­λη­ψης της απά­της που εφαρ­μό­ζουν οι τρά­πε­ζες. H Revolut, όπως ση­μειώ­νει, «δια­θέ­τει ήδη ισχυ­ρή προ­στα­σία για εκα­τομ­μύ­ρια πε­λά­τες της. Οι εξε­λιγ­μέ­νοι έλεγ­χοι πρό­λη­ψης της απά­της που εφαρ­μό­ζου­με ανα­λύ­ουν πάνω από μισό δι­σε­κα­τομ­μύ­ριο συ­ναλ­λα­γές κάθε μήνα, πράγ­μα που μας επι­τρέ­πει να ει­δο­ποιού­με τους πε­λά­τες μας εάν πι­στεύ­ου­με ότι η συ­ναλ­λα­γή τους εν­δέ­χε­ται να είναι απάτη. Ωστό­σο, οι τρά­πε­ζες δεν μπο­ρούν να απο­τε­λούν τη μο­να­δι­κή γραμ­μή άμυ­νας κατά των πε­ρι­στα­τι­κών απά­της προ­ώ­θη­σης πλη­ρω­μής. Τα δε­δο­μέ­να μας δεί­χνουν ότι πρέ­πει να γί­νουν πολλά πε­ρισ­σό­τε­ρα, καθώς οι πλατ­φόρ­μες κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης, και κυ­ρί­ως η Meta, συ­νε­χί­ζουν να απο­τε­λούν εστί­ες απά­της. Για να αντι­με­τω­πί­σου­με τέ­τοιου εί­δους πε­ρι­στα­τι­κά συ­νο­λι­κά, θα πρέ­πει να ανα­λά­βου­με δράση κατά μήκος της αλυ­σί­δας του φαι­νο­μέ­νου. Επο­μέ­νως, κα­λού­με την Ε.Ε. και τα κράτη-μέλη να βοη­θή­σουν τις Big Tech να εντο­πί­ζουν ενερ­γά και να αφαι­ρούν το ύπο­πτο πε­ριε­χό­με­νο στην πηγή, με τα κα­τάλ­λη­λα ερ­γα­λεία και μη­χα­νι­σμούς».

Πηγή kathimerini.gr