Καταρρέει το Κάστρο της Κρεμαστής

• Εγκε­κρι­μέ­νες με­λέ­τες, ανεκ­πλή­ρω­τες υπο­σχέ­σεις και ένα έργο του 14ου αιώνα σε αργή φθορά

Κα­ταρ­ρέ­ει το Κά­στρο της Κρε­μα­στής, το με­σαιω­νι­κό το­πό­ση­μο της δη­μο­τι­κής κοι­νό­τη­τας, ένα μνη­μείο μο­να­δι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής αξίας που ανά­γε­ται στον 14ο αιώνα και το οποίο, σύμ­φω­να με ιστο­ρι­κές πηγές, χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε ακόμη και ως θε­ρι­νή κα­τοι­κία των Με­γά­λων Μα­γί­στρων του Τάγ­μα­τος των Ιπ­πο­τών. Παρά τη ση­μα­σία του και τη βα­ρύ­τη­τα που φέρει για την ιστο­ρι­κή ταυ­τό­τη­τα της πε­ριο­χής, το κά­στρο φθί­νει αργά αλλά στα­θε­ρά στο πέ­ρα­σμα του χρό­νου, καθώς όλες οι προ­σπά­θειες που κατά και­ρούς έγι­ναν για την απο­κα­τά­στα­ση και την ανά­δει­ξή του απο­δεί­χθη­καν, μέχρι σή­με­ρα, ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κές.

Προσ­δο­κί­ες  οι­κο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης

Ση­μα­ντι­κή κι­νη­τι­κό­τη­τα κα­τα­γρά­φη­κε το 2013, όταν ο τότε πρό­ε­δρος της Κρε­μα­στής, Νίκος Κε­φα­λά­κης, σε συ­νερ­γα­σία με τον αντι­δή­μαρ­χο Μι­χά­λη Χρι­στο­δού­λου, ανέ­λα­βαν την πρω­το­βου­λία να «τρέ­ξουν» τον φά­κε­λο του Κά­στρου στο Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού. Οι ενέρ­γειες εκεί­νης της πε­ριό­δου οδή­γη­σαν σε ένα ου­σια­στι­κό απο­τέ­λε­σμα: την έγκρι­ση από το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο (ΚΑΣ) της με­λέ­της απο­κα­τά­στα­σης του μνη­μεί­ου, την από­δο­ση σε αυτό νέας χρή­σης πο­λι­τι­στι­κού χα­ρα­κτή­ρα, καθώς και την ανά­δει­ξη του πε­ρι­βάλ­λο­ντος χώρου. Η ίδια η Κρε­μα­στή, άλ­λω­στε, οφεί­λει το όνομά της στο κά­στρο και στην εκ­κλη­σία που «κρε­μό­ταν» από τον μικρό λόφο. Η ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή που πε­ρι­κλεί­ε­ται από τη λε­ω­φό­ρο Ελευ­θε­ρί­ας και τις οδούς Πα­πα­γιάν­νη και Σω­κρά­τους θα μπο­ρού­σε, μέσω μιας συ­νο­λι­κής ανά­πλα­σης, να με­τα­μορ­φώ­σει ρι­ζι­κά την καρ­διά του οι­κι­σμού. Σε συν­δυα­σμό με μια μελ­λο­ντι­κή κα­τε­δά­φι­ση πα­λαιών κα­τοι­κιών στο στενό του ιστο­ρι­κού πυ­ρή­να, το κά­στρο θα μπο­ρού­σε να απο­τε­λέ­σει το «στε­φά­νι» της πόλης, επα­να­προσ­διο­ρί­ζο­ντας τη φυ­σιο­γνω­μία και τη δυ­να­μι­κή της Κρε­μα­στής. «Η Κρε­μα­στή είναι μια όμορ­φη κω­μό­πο­λη με μο­να­δι­κή ρυ­μο­το­μία και εμ­βλη­μα­τι­κά κτή­ρια, αδι­κη­μέ­νη όμως από την οχλού­σα δρα­στη­ριό­τη­τα του αε­ρο­δρο­μί­ου και εκτός του κύ­ριου του­ρι­στι­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος.

Στο κέ­ντρο της δε­σπό­ζει ο λόφος του Με­σαιω­νι­κού Κά­στρου, ο οποί­ος μπο­ρεί να αλ­λά­ξει ρι­ζι­κά την επι­σκε­ψι­μό­τη­τα της πε­ριο­χής και να φέρει οι­κο­νο­μι­κή ανά­πτυ­ξη», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ο πρώην πρό­ε­δρος Νίκος Κε­φα­λά­κης. Όπως ση­μεί­ω­σε, μετά από από­φα­ση του Το­πι­κού Συμ­βου­λί­ου, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν συ­σκέ­ψεις στην Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου, στις Τε­χνι­κές Υπη­ρε­σί­ες του Δήμου Ρόδου, καθώς και αυ­το­ψία στον λόφο του Κά­στρου, με στόχο τη σύ­να­ψη Προ­γραμ­μα­τι­κής Σύμ­βα­σης.

Το απο­τέ­λε­σμα ήταν η επί­ση­μη έγκρι­ση από το ΚΑΣ: α) της Με­λέ­της Απο­κα­τά­στα­σης του Με­σαιω­νι­κού Κά­στρου Κρε­μα­στής, β)της από­δο­σης νέας χρή­σης πο­λι­τι­στι­κού χα­ρα­κτή­ρα, και γ)της ανά­δει­ξης του πε­ρι­βάλ­λο­ντος χώρου, με αριθ­μό πρω­το­κόλ­λου ΥΠΑΙΘ­ΠΑ/ΓΔΑΜ­ΤΕ/ΒΜΜ/6710/868/135, στις 16/01/2013. Πα­ράλ­λη­λα, στη διά­θε­ση του Δήμου Ρόδου πα­ρα­χω­ρή­θη­κε και η με­τα­πτυ­χια­κή με­λέ­τη του Θε­ο­δό­ση Κο­λιά­δη για το Κά­στρο της Κρε­μα­στής, ενι­σχύ­ο­ντας πε­ραι­τέ­ρω την επι­στη­μο­νι­κή τεκ­μη­ρί­ω­ση του έργου. Την ίδια αγω­νία για την τύχη του μνη­μεί­ου μοι­ρά­στη­καν και οι διά­δο­χοι της τότε δη­μο­τι­κής αρχής, Τσα­μπί­κος Πο­διώ­της και Μι­χά­λης Δρά­κος. Η Τε­χνι­κή Με­λέ­τη του έργου «Ανα­στή­λω­ση του Κά­στρου Κρε­μα­στής» ολο­κλη­ρώ­θη­κε το 2014. Ωστό­σο, η από­φα­ση του ΚΑΣ και ο πλή­ρης φά­κε­λος της με­λέ­της πα­ρα­μέ­νουν αδρα­νείς στα ράφια του Δήμου. Δέκα και πλέον χρό­νια μετά, κα­θί­στα­ται πλέον επι­τα­κτι­κή η ανά­γκη επι­και­ρο­ποί­η­σης της με­λέ­της, προ­κει­μέ­νου το έργο να μπο­ρέ­σει να προ­χω­ρή­σει σε επό­με­νο στά­διο.

Μνη­μείο με ιστο­ρι­κό απο­τύ­πω­μα

Η ιστο­ρι­κή αξία του Κά­στρου είναι αδιαμ­φι­σβή­τη­τη. Το 1914 εντο­πί­στη­κε στο εσω­τε­ρι­κό του οι­κό­ση­μο του Με­γά­λου Μα­γί­στρου Fabrizio del Carretto (1513–1521) και του Τάγ­μα­τος. Αν και το κά­στρο φαί­νε­ται να υπήρ­χε ήδη από τον 14ο αιώνα, υπέ­στη ση­μα­ντι­κές επι­σκευ­ές κατά τη δε­κα­ε­τία 1510–1520, επί ηγε­μο­νί­ας ντελ Κα­ρέ­το. Σχε­διά­στη­κε ως θέση ελέγ­χου και βρι­σκό­ταν σε άμεση επαφή με την οχύ­ρω­ση της Φι­λε­ρή­μου, ενώ φαί­νε­ται ότι χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε και ως θε­ρι­νή κα­τοι­κία των εκά­στο­τε Με­γά­λων Μα­γί­στρων. Σε διά­ταγ­μα του 1479 ανα­φέ­ρε­ται ότι οι κά­τοι­κοι των οι­κι­σμών Τριά­ντα και Κρε­μα­στή όφει­λαν, σε πε­ρί­πτω­ση τουρ­κι­κής επι­δρο­μής, να κα­τα­φεύ­γουν στα αντί­στοι­χα κά­στρα τους. Έγ­γρα­φα της Ιπ­πο­το­κρα­τί­ας μαρ­τυ­ρούν ότι η Κρε­μα­στή απο­τε­λού­σε Κα­στε­λα­νία, ενώ τόσο κατά την πε­ρί­ο­δο της Ιπ­πο­το­κρα­τί­ας όσο και αρ­γό­τε­ρα, επί Τουρ­κο­κρα­τί­ας, το Κά­στρο λει­τούρ­γη­σε ως κα­τα­φύ­γιο για τους κα­τοί­κους και τις οι­κο­γέ­νειές τους. Το Κά­στρο της Κρε­μα­στής έχει ορ­θο­γώ­νια κά­το­ψη, έκτα­ση πε­ρί­που 400 τε­τρα­γω­νι­κών μέ­τρων και πε­ρί­με­τρο τει­χών 80 μέ­τρων. Η μο­να­δι­κή εί­σο­δος βρι­σκό­ταν στο βό­ρειο τεί­χος. Σή­με­ρα σώ­ζο­νται δύο θο­λω­τά δω­μά­τια στην πύλη του φρου­ρί­ου, τμή­μα­τα των εξω­τε­ρι­κών τει­χών, καθώς και η Μονή του Αγίου Νι­κο­λά­ου, η οποία ανε­γέρ­θη­κε σε με­τα­γε­νέ­στε­ρη πε­ρί­ο­δο. Ένα μνη­μείο με τόσο βαρύ ιστο­ρι­κό απο­τύ­πω­μα πα­ρα­μέ­νει, μέχρι σή­με­ρα, έρ­μαιο της εγκα­τά­λει­ψης, την ώρα που θα μπο­ρού­σε να απο­τε­λέ­σει μοχλό πο­λι­τι­στι­κής και ανα­πτυ­ξια­κής ανα­γέν­νη­σης για ολό­κλη­ρη την Κρε­μα­στή.