Επιβάλλεται αλλαγή ταχύτητας στους δήμους για το ΕΣΠΑ 2021-2027

Στις πρώ­τες θέ­σεις το πρό­γραμ­μα του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου με πο­σο­στό 15,9% • Μόλις σε 4% (3,6%) ο συ­νο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός των εντά­ξε­ων των έργων με Δι­καιού­χους τους Δή­μους που ανέρ­χε­ται σε 932,9 εκ. ευρώ

«Οι δήμοι δεν υστε­ρούν από δυ­να­τό­τη­τες επάρ­κειας και υλο­ποί­η­σης. Ελ­πί­ζου­με με την αύ­ξη­ση του αριθ­μού των προ­σκλή­σε­ων οι δήμοι να αντλή­σουν πα­ρα­πά­νω πό­ρους και να λει­τουρ­γή­σουν με ένα τρόπο εποι­κο­δο­μη­τι­κό για τους πο­λί­τες» δη­λώ­νει στην «δ» ο Προ­έ­δρος του Επι­στη­μο­νι­κού Συμ­βου­λί­ου του Ιν­στι­τού­του Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης (Ι.Τ.Α.), Μι­χά­λης Αγ­γε­λό­που­λος.

«Δεύ­τε­ρο συ­μπέ­ρα­σμα είναι ότι χρεια­ζό­μα­στε επι­πλέ­ον θε­μα­τι­κές προ­σκλή­σεις από τις υπάρ­χου­σες για να κα­τα­φέ­ρου­με να στα­θού­με στο ύψος μας και το τρίτο συ­μπέ­ρα­σμα -ιδιαί­τε­ρα ανη­συ­χη­τι­κό- ότι στα Το­με­α­κά Προ­γράμ­μα­τα, έχου­με με­γά­λη υστέ­ρη­ση, καθώς έχει αξιο­ποι­η­θεί μόλις το 0,9 % του προ­γράμ­μα­τος. Δεν μι­λά­με για την απορ­ρο­φη­τι­κό­τη­τα που πάει καλά, ανα­φε­ρό­μα­στε στην στρα­τη­γι­κή εξέ­λι­ξη» το­νί­ζει ο κ. Αγ­γε­λό­που­λος. Ο πρώην δή­μαρ­χος Σάμου και πρώην πε­ρι­φε­ρειάρ­χης κ. Αγ­γε­λό­που­λος από το βήμα του ετή­σιου συ­νε­δρί­ου της ΚΕΔΕ στη Ρόδο, πα­ρου­σί­α­σε τα στοι­χεία της με­λέ­της του Iνστι­τού­του για την πο­ρεία του ΕΣΠΑ 2021-2027 που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε, προ­κει­μέ­νου να απο­τι­μη­θεί μέσω της εξέ­τα­σης των στοι­χεί­ων ΟΠΣ των δη­μο­σιευ­μέ­νων προ­σκλή­σε­ων και των απο­φά­σε­ων έντα­ξης, κατά πόσο οι Δήμοι κα­λού­νται να συμ­με­τέ­χουν σε ικα­νο­ποι­η­τι­κό βαθμό σε προ­σκλή­σεις του ΕΣΠΑ 2021-2027. Στο πλαί­σιο της με­λέ­της το Ι.Τ.Α. προ­χώ­ρη­σε στη σύ­ντα­ξη και την απο­στο­λή ενη­με­ρω­τι­κών επι­στο­λών προς τις Δια­χει­ρι­στι­κές Αρχές των Προ­γραμ­μά­των του ΕΣΠΑ 2021-2027 για τη συλ­λο­γή των στοι­χεί­ων υλο­ποί­η­σης των Προ­γραμ­μά­των ΕΣΠΑ της προ­γραμ­μα­τι­κής πε­ριό­δου 2021-2027 έως και τις 30/06/2024.

Προ­σκλή­σεις από τις Δια­χει­ρι­στι­κές Αρχές

Το συ­νο­λι­κό ποσό των Προ­σκλή­σε­ων που έχουν εκ­δο­θεί από τις Δια­χει­ρι­στι­κές Αρχές των Προ­γραμ­μά­των ΕΣΠΑ 2021-2027 με δυ­νη­τι­κούς Δι­καιού­χους τους Δή­μους, Δη­μο­τι­κές Δομές και Επο­πτευό­με­νους Φο­ρείς έως το διά­στη­μα ανα­φο­ράς, ανέρ­χε­ται σε 3,4 δις ευρώ ή πο­σο­στό 13% επί της Συ­νο­λι­κής Δη­μό­σιας Δα­πά­νης (ΣΔΔ) των Προ­γραμ­μά­των ΕΣΠΑ 2021- 2027 (η οποία ανέρ­χε­ται σε 26,3 δις ευρώ). Στο σύ­νο­λο των 3,4 δις ευρώ, ο συ­νο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός των προ­σκλή­σε­ων που έχουν εκ­δο­θεί από τα Πε­ρι­φε­ρεια­κά Προ­γράμ­μα­τα του ΕΣΠΑ 2021-2027 ανέρ­χε­ται σε 2,5 δις, ενώ η συ­νο­λι­κή αξία των Προ­σκλή­σε­ων των το­με­α­κών προ­γραμ­μά­των ανέρ­χε­ται μόλις σε 850 εκ. ευρώ. Την πρώτη θέση με πο­σο­στό 26%, επί του συ­νο­λι­κού π/υ των Προ­σκλή­σε­ων (3,4 δις ευρώ), κα­τα­λαμ­βά­νει ο π/υ των Προ­σκλή­σε­ων που στο­χεύ­ουν στην χρη­μα­το­δό­τη­ση μίας ολο­κλη­ρω­μέ­νης χω­ρι­κής και βιώ­σι­μης αστι­κής ανά­πτυ­ξης. Ακο­λου­θεί με πο­σο­στό 15%, ο π/υ των Προ­σκλή­σε­ων που χρη­μα­το­δο­τούν δρά­σεις για την προ­α­γω­γή της πρό­σβα­σης στην ύδρευ­ση και τη βιώ­σι­μη δια­χεί­ρι­ση του νερού. Την τρίτη θέση με πο­σο­στό 11% κα­τα­λαμ­βά­νει ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός των Προ­σκλή­σε­ων που χρη­μα­το­δο­τούν δρά­σεις στον τομέα της εξοι­κο­νό­μη­σης ενέρ­γειας και της μεί­ω­σης των εκ­πο­μπών αε­ρί­ων του θερ­μο­κη­πί­ου, όπως είναι οι ενερ­γεια­κές ανα­βαθ­μί­σεις δη­μό­σιων κτι­ρί­ων ή οι πα­ρεμ­βά­σεις εξοι­κο­νό­μη­σης ενέρ­γειας στον δη­μό­σιο χώρο. Ακο­λου­θούν αλλά με πο­σο­στά χα­μη­λό­τε­ρα του 10%, οι π/υ Προ­σκλή­σε­ων που στο­χεύ­ουν στην χρη­μα­το­δό­τη­ση δρά­σε­ων για την ενί­σχυ­ση της ισό­τι­μης και έγκαι­ρης πρό­σβα­σης σε ποιο­τι­κές, βιώ­σι­μες και οι­κο­νο­μι­κά προ­σι­τές υπη­ρε­σί­ες 8,4%, για την αξιο­ποί­η­ση των οφε­λών της ψη­φιο­ποί­η­σης 7,4% και την προ­σαρ­μο­γή στην κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή 6%.

Αρ­κε­τά χα­μη­λό το πο­σο­στό στις εντά­ξεις

Με βάση τα πρό­σφα­τα στοι­χεία του Ολο­κλη­ρω­μέ­νου Πλη­ρο­φο­ρια­κού Συ­στή­μα­τος (ΟΠΣ, στοι­χεία 30/06/2024), η συμ­με­το­χή των Δήμων στο ΕΣΠΑ 2021-2027 στα πρώτα 4 χρό­νια υλο­ποί­η­σης ανέρ­χε­ται μόλις σε 4% (3,6%), ήτοι στο σύ­νο­λο των 26,3 δις ευρώ σε όρους δη­μό­σιας δα­πά­νης (το­με­α­κά και πε­ρι­φε­ρεια­κά Προ­γράμ­μα­τα ΕΣΠΑ 2021-2027) ο συ­νο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός των εντά­ξε­ων των έργων με Δι­καιού­χους τους Δή­μους ή/και Επο­πτευό­με­νους Φο­ρείς των Δήμων ανέρ­χε­ται σε b εκ. ευρώ. Το πο­σο­στό αυτό είναι αρ­κε­τά χα­μη­λό ακόμη και σε σύ­γκρι­ση με τη συμ­με­το­χή των Δήμων και Δη­μο­τι­κών Δομών στα Προ­γράμ­μα­τα του ΕΣΠΑ της προη­γού­με­νης Προ­γραμ­μα­τι­κής Πε­ριό­δου 2014-2020 κατά την οποία το πο­σο­στό εντά­ξε­ων με Δι­καιού­χους Δή­μους ή/και Επο­πτευό­με­νους Φο­ρείς κατά τον 7ο χρόνο υλο­ποί­η­σης ανερ­χό­ταν σε 12,5% επί της ΣΔΔ ή σε 3,5 δις ευρώ (ΙΤΑ, 2021).Η συμ­με­το­χή των δήμων στα το­με­α­κά Επι­χει­ρη­σια­κά Προ­γράμ­μα­τα της Προ­γραμ­μα­τι­κής Πε­ριό­δου 2021-2027 υπο­λεί­πε­ται σε σύ­γκρι­ση με τη συμ­με­το­χή τους στα αντί­στοι­χα Πε­ρι­φε­ρεια­κά. Το πο­σο­στό εντά­ξε­ων έργων με Δι­καιού­χους τους Δή­μους στα Πε­ρι­φε­ρεια­κά Επι­χει­ρη­σια­κά Προ­γράμ­μα (ΠΕΠ) ανέρ­χε­ται σε 9,7% επί της ΣΔΔ των ΠΕΠ ή σε 780,9 εκ. ευρώ σε σύ­νο­λο 8,06 δις ευρώ ενώ την ίδια στιγ­μή η συμ­με­το­χή των Δήμων στα το­με­α­κά Επι­χει­ρη­σια­κά Προ­γράμ­μα­τα του ΕΣΠΑ 2021-2027, ήτοι το πο­σο­στό εντά­ξε­ων, ανέρ­χε­ται μόλις σε 0,9 % επί της ΣΔΔ των Το­με­α­κών Προ­γραμ­μά­των ή σε 160 εκ. ευρώ σε σύ­νο­λο 18,2 δις ευρώ.

Πε­ρι­φε­ρεια­κά Προ­γράμ­μα­τα ΕΣΠΑ 2021-2027

Το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό εντά­ξε­ων επί της ΣΔΔ του Προ­γράμ­μα­τος με Δι­καιού­χους Δή­μους ή/και επο­πτευό­με­νους φο­ρείς εμ­φα­νί­ζει το Πρό­γραμ­μα «Ανα­το­λι­κή Μα­κε­δο­νία, Θράκη» με πο­σο­στό 19,02% και ακο­λου­θούν η Δυ­τι­κή Ελ­λά­δα, με πο­σο­στό 16%, το Νότιο Αι­γαίο, με πο­σο­στό 15,9%, και η Ήπει­ρος, με πο­σο­στό 13,6%. Αντί­θε­τα το χα­μη­λό­τε­ρο πο­σο­στό εντά­ξε­ων με Δι­καιού­χους τους Δή­μους εμ­φα­νί­ζει το Πε­ρι­φε­ρεια­κό Πρό­γραμ­μα «Ατ­τι­κή», με πο­σο­στό που ανέρ­χε­ται στο 5%. Κατά μέσο όρο με βάση τα στοι­χεία ΟΠΣ 30/6/2024, πε­ρί­που 1 στις 4 εντά­ξεις αφορά έργα με δι­καιού­χους τους Δή­μους. Συ­γκε­κρι­μέ­να, το πο­σο­στό των ενταγ­μέ­νων έργων με Δι­καιού­χους τους Δή­μους, στις συ­νο­λι­κές εντά­ξεις των Πε­ρι­φε­ρεια­κών Προ­γραμ­μά­των ανέρ­χε­ται σε 28,6% (στοι­χεία 30/06/2024). Όσον αφορά τον ρυθμό συμ­βα­σιο­ποί­η­σης στα Πε­ρι­φε­ρεια­κά Προ­γράμ­μα­τα του ΕΣΠΑ σε σύ­γκρι­ση με αυτόν των Δήμων, πα­ρα­τη­ρεί­ται ότι στα πε­ρισ­σό­τε­ρα ΠεΠ τα πο­σο­στά συμ­βα­σιο­ποί­η­σης επί των εντά­ξε­ων σε έργα με Δι­καιού­χους τους Δή­μους δεν υπο­λεί­πο­νται ση­μα­ντι­κά από τα αντί­στοι­χα πο­σο­στά για το σύ­νο­λο του Προ­γράμ­μα­τος γε­γο­νός που υπο­δει­κνύ­ει την διοι­κη­τι­κή επάρ­κεια των Δήμων στις δια­δι­κα­σί­ες συμ­βα­σιο­ποί­η­σης των έργων τους. Αντί­στοι­χα είναι τα συ­μπε­ρά­σμα­τα και όσον αφορά τα πο­σο­στά απορ­ρό­φη­σης των δα­πα­νών σε έργα με Δι­καιού­χους τους Δή­μους σε σύ­γκρι­ση με τα αντί­στοι­χα πο­σο­στά στο σύ­νο­λο κάθε Προ­γράμ­μα­τος, δη­λα­δή δεν ση­μειώ­νε­ται ση­μα­ντι­κή υστέ­ρη­ση στα πο­σο­στά απορ­ρό­φη­σης δα­πα­νών των έργων με Δι­καιού­χους τους Δή­μους.

Κυ­ριαρ­χούν 5 ει­δι­κοί στό­χοι στα ΠΕΠ

Όσον αφορά τις εντά­ξεις των έργων στα Πε­ρι­φε­ρεια­κά Πρό­γραμ­μα ΕΣΠΑ 2021-2027 με Δι­καιού­χους τους Δή­μους πα­ρα­τη­ρεί­ται ότι πο­σο­στό άνω του 80% του συ­νο­λι­κού π/υ κα­τα­νέ­με­ται σε πέντε (5) μόνο Ει­δι­κούς Στό­χους:

-Το 25,7% των συ­νο­λι­κών εντά­ξε­ων των Δήμων συ­νει­σφέ­ρει στον Ει­δι­κό Στόχο ESO4.11, ο οποί­ος ενι­σχύ­ει την ισό­τι­μη πρό­σβα­ση σε ποιο­τι­κές κοι­νω­νι­κές και υγειο­νο­μι­κές υπη­ρε­σί­ες.

-Το 18,8% των συ­νο­λι­κών εντά­ξε­ων των Δήμων συ­νει­σφέ­ρει στον Ει­δι­κό Στόχο ESO5.1, ο οποί­ος ενι­σχύ­ει την ολο­κλη­ρω­μέ­νη και χωρίς απο­κλει­σμούς κοι­νω­νι­κή, οι­κο­νο­μι­κή και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή ανά­πτυ­ξη, του πο­λι­τι­σμού, της φυ­σι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, του βιώ­σι­μου του­ρι­σμού και της ασφά­λειας στις αστι­κές πε­ριο­χές.

-Το 14,1% των συ­νο­λι­κών εντά­ξε­ων των Δήμων συ­νει­σφέ­ρει στον Ει­δι­κό Στόχο RSO2.5, ο οποί­ος στο­χεύ­ει στην προ­α­γω­γή της πρό­σβα­σης στην ύδρευ­ση και της βιώ­σι­μης δια­χεί­ρι­σης του νερού.

-To 11,6% των συ­νο­λι­κών εντά­ξε­ων των Δήμων συ­νει­σφέ­ρει στον Ει­δι­κό Στόχο RSO2.1. για την προ­ώ­θη­ση μέ­τρων ενερ­γεια­κής από­δο­σης και την μεί­ω­ση των εκ­πο­μπών αε­ρί­ων του θερ­μο­κη­πί­ου.

-To 10,2% των συ­νο­λι­κών εντά­ξε­ων των Δήμων συ­νει­σφέ­ρει στον Ει­δι­κό Στόχο RSO4.2. ο οποί­ος ενι­σχύ­ει τις δρά­σεις που αφο­ρούν τις Υπο­δο­μές εκ­παί­δευ­σης και κα­τάρ­τι­σης.

Το­με­α­κά Προ­γράμ­μα­τα ΕΣΠΑ 2021 -2027

Η συ­νο­λι­κή αξία των ενταγ­μέ­νων έργων με Δι­καιού­χους τους Δή­μους στο σύ­νο­λο των Το­με­α­κών Προ­γραμ­μά­των της ΠΠ 2021-2027 ανέρ­χε­ται σε μόλις 160 εκ. ευρώ (ή πο­σο­στό 0,9% επί της Συ­νο­λι­κής Δη­μό­σιας Δα­πά­νης των το­με­α­κών Προ­γραμ­μά­των, η οποία ανέρ­χε­ται σε 18,1 δις ευρώ). Παρά το γε­γο­νός ότι προ­βλέ­πε­ται η υλο­ποί­η­ση τεσ­σά­ρων με­γά­λων δρά­σε­ων με Δι­καιού­χους τους Δή­μους εκτι­μώ­με­νου συ­νο­λι­κού π/υ 600 εκ. ευρώ (SMART CITIES, Ηλε­κτρι­κά Οχή­μα­τα, Ανά­πτυ­ξη λι­με­νι­κών Υπο­δο­μών, Ολι­στι­κή δια­χεί­ρι­ση υδά­των και λυ­μά­των) το πο­σο­στό συμ­με­το­χής των Δήμων στα το­με­α­κά Προ­γράμ­μα­τα του ΕΣΠΑ δεν ανα­μέ­νε­ται να ξε­πε­ρά­σει το 3% έως 4% επί της ΣΔΔ με βάση τόσο την έως τώρα υλο­ποί­η­ση, ήτοι το πο­σο­στό ενταγ­μέ­νων έργων με δι­καιού­χους Δή­μους, όσο και των προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νων εν­δει­κτι­κών δρά­σε­ων με δυ­νη­τι­κούς Δι­καιού­χους τους Δή­μους των Το­με­α­κών Προ­γραμ­μά­των βάσει εξει­δί­κευ­σης.