ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Γ. Xαρίτος: Διπλωματικός διάλογος μεταξύ Ελλάδας, Ισραήλ και Αιγύπτου – Οι επιδιώξεις της Αθήνας, της Ιερουσαλήμ και του Καΐρου

news room 9 λεπτά ανάγνωση
γαβριηλ χαριτος
Διπλωματικός διάλογος μεταξύ Ελλάδας, Ισραήλ και Αιγύπτου – Οι επιδιώξεις της Αθήνας, της Ιερουσαλήμ και του Καΐρου

Γ. XΑΡΙΤΟΣ

Οι αλλε­πάλ­λη­λες επαφές του Έλληνα Υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών και η κινη­τι­κό­τητα της ελλη­νι­κής διπλω­μα­τίας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο βρί­σκο­νται στο επί­κε­ντρο της επι­και­ρό­τη­τας τις τελευ­ταίες δύο εβδο­μά­δες.

Η επί­σκεψη του Πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη στο Ισραήλ στις 16 και 17 Ιουνίου με συνο­δεία οκτώ μελών της κυβέρ­νη­σης, η επί­σκεψη του Νίκου Δένδια στο Κάιρο που επα­κο­λού­θησε, αλλά και η πρό­σφατη υπο­γραφή της συμ­φω­νίας με την Ιταλία για τον αμοι­βαίο καθο­ρι­σμό ορίων ΑΟΖ απο­τε­λούν κάποια από τα πολλά άλλα δείγ­ματα γραφής της ελλη­νι­κής περι­φε­ρεια­κής πολι­τι­κής.

Η «δ» είχε την ευκαι­ρία να συνο­μι­λή­σει για τις πρό­σφα­τες εξε­λί­ξεις με τον συμπο­λίτη μας, δικη­γόρο και διδά­κτορα διεθνών σχέσεων, ερευ­νητή στο Ινστι­τούτο Έρευνας Δαυίδ Μπεν-Γκουριόν του ομώ­νυ­μου ισραη­λι­νού πανε­πι­στη­μίου, κ. Γαβριήλ Χαρίτο, που ειδι­κεύ­ε­ται στις σχέσεις Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και δια­τη­ρεί σημα­ντική παρου­σία στα ΜΜΕ των τριών χωρών.

Κύριε Χαρίτο, πώς απο­τι­μάτε την πρό­σφατη επί­σκεψη Μητσο­τάκη στο Ισραήλ;

Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο του­ρι­σμός, η ανα­νέ­ωση των πτήσεων και η αντι­με­τώ­πιση της παν­δη­μίας θα μπο­ρού­σαν κάλ­λι­στα να συζη­τη­θούν από μία απλή τηλε­διά­σκεψη. Η μετά­βαση στο Ισραήλ του Πρω­θυ­πουρ­γού κ. Μητσο­τάκη και των επι­κε­φα­λής των σημα­ντι­κό­τε­ρων υπουρ­γείων της κυβέρ­νη­σης κατα­δει­κνύει ότι τα ζητή­ματα που συζη­τή­θη­καν ήταν πολύ σοβα­ρό­τερα – κάτι που απο­δεί­χθηκε από τις επί­ση­μες ανα­κοι­νώ­σεις. Οι κατ’ ιδίαν συνα­ντή­σεις του κ. Μητσο­τάκη με τον ομόλογό του, κ. Νετα­νιά­χου, ως επίσης και με τον κυβερ­νη­τικό εταίρο του δευ­τέ­ρου, νυν Υπουργό Άμυνας και μέλ­λο­ντα εκ περι­τρο­πής Πρω­θυ­πουργό, κ. Μπένι Γκαντς, ήταν απα­ραί­τητο να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν δεδο­μέ­νου ότι ύστερα από ενάμισι χρόνο πολι­τι­κής αβε­βαιό­τη­τας στο Ισραήλ, επι­τέ­λους σχη­μα­τί­σθηκε κυβέρ­νηση συνα­σπι­σμού στην γει­το­νική χώρα και ήταν ανάγκη οι δύο χώρες «να πιάσουν ξανά το νήμα» στις διμε­ρείς τους σχέσεις. Τελευ­ταία φορά που συνα­ντή­θη­καν οι Μητσο­τά­κης και Νετα­νιά­χου ήταν στις 2 Ιανουα­ρίου 2020 στην Αθήνα, όταν υπέ­γρα­ψαν , μαζί με τον Πρόεδρο της Κύπρου, κ. Ανα­στα­σιάδη, την τριμερή συμ­φω­νία περί περαι­τέρω προ­ώ­θη­σης του εγχει­ρή­μα­τος του EastMed. Ωστόσο από τότε έως σήμερα, η κατά­σταση άλλαξε άρδην, όχι μόνο λόγω της παν­δη­μίας, αλλά κυρίως εξ αιτίας της αυξη­μέ­νης τουρ­κι­κής κινη­τι­κό­τη­τας στην Μεσό­γειο, την ενεργό πλέον εμπλοκή της στο μέτωπο της Λιβύης και την επίμονη αμφι­σβή­τηση των κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των της χώρας μας στην θαλάσ­σια ζώνη που εκτεί­νε­ται από την Δωδε­κά­νησο έως και νοτιό­τερα της Κρήτης.

Ένα βασικό συμπέ­ρα­σμα που απορ­ρέει από τις συνα­ντή­σεις Μητσοτάκη-Νετανιάχου-Γκαντς, ως επίσης και με τον αρχηγό της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης, Γιαΐρ Λαπίντ, είναι ότι το Ισραήλ έχει συνει­δη­το­ποι­ή­σει ότι δεν έχει να ανα­μέ­νει κάτι αξιό­λογο από την τουρ­κική πλευρά σε πολι­τικό επίπεδο και ότι η στρα­τη­γική συνερ­γα­σία που ανα­πτύ­χθηκε την τελευ­ταία δεκα­ε­τία με την Αθήνα και τη Λευ­κω­σία καλύ­πτει τα ισραη­λινά ζωτικά συμ­φέ­ρο­ντα στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Αξίζει να τονι­σθεί ότι, κατά τη διάρ­κεια της μακράς πολι­τι­κής κρίσης στο Ισραήλ, είχαν κατά καιρούς εκφρα­σθεί διά­φο­ρες θεω­ρή­σεις που έφεραν την «διάδοχη κατά­σταση» που θα αντι­κα­θι­στούσε τον Νετα­νιά­χου να κατα­βά­λει ακόμα μία προ­σπά­θεια εξευ­με­νι­σμού της Άγκυρας – πλη­ρο­φο­ρίες που, έως ενός σημείου, ήταν σε θέση να προ­βλη­μα­τί­σουν την Ελλάδα και την Κύπρο. Οι πλη­ρο­φο­ρίες δια­ψεύ­σθη­καν, όχι μόνο επειδή ο Βενια­μίν Νετα­νιά­χου δια­τή­ρησε την θέση του στην πρω­θυ­πουρ­γία, αλλά και επειδή έχει ορίσει έμπι­στους συνερ­γά­τες του σε θέσεις-κλειδιά στο Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, στην Πρε­σβεία του Ισραήλ στην Ουά­σιγ­κτον, στην Μόνιμη Αντι­προ­σω­πεία στον ΟΗΕ, στο Υπουρ­γείο Ενέρ­γειας και στο Υπουρ­γείο Περι­φε­ρεια­κής Συνερ­γα­σίας. Εν τέλει, και ο κ. Μπένι Γκαντς απο­δει­κνύ­ε­ται ότι αντι­λαμ­βά­νε­ται πλέον ότι η απο­μά­κρυνση από την Τουρκία, δίνει την ευκαι­ρία στο Ισραήλ να εντα­χθεί ομα­λό­τερα στο φυσικό του περι­βάλ­λον – δηλαδή στην Μέση Ανατολή – καλ­λιερ­γώ­ντας συνέρ­γειες με τη Σαου­δική Αραβία και τις υπό­λοι­πες χώρες του Κόλπου. Πέραν αυτού, η διακοπή της στρα­τη­γι­κής εξάρ­τη­σης του Ισραήλ από την Τουρκία, επέ­τρεψε στους Ισραη­λι­νούς να ανοί­ξουν ένα σταθερό κανάλι επι­κοι­νω­νίας με τη Ρωσία σε ό,τι αφορά τα τεκται­νό­μενα στη Συρία, και μάλιστα χωρίς αυτό να βλάψει με κανέναν τρόπο τους παρα­δο­σια­κούς δεσμούς της Ιερου­σα­λήμ με την Ουά­σιγ­κτον. Δεν θα ήταν υπερ­βολή να ειπωθεί ότι, σε βάθος χρόνου, το Ισραήλ θα ευγνω­μο­νεί τον Πρόεδρο Ερντο­γάν, υπό την εξής έννοια: Η ανα­θε­ω­ρη­τική πολι­τική της Τουρ­κίας απο­τέ­λεσε αφορμή, ώστε το Ισραήλ να βρουν απο­τε­λε­σμα­τι­κές εναλ­λα­κτι­κές, ενι­σχύ­ο­ντας σχέσεις με πολύ περισ­σό­τε­ρους παίκτες της περιο­χής στην Μέση Ανατολή, στην Μεσό­γειο και στην Ευρω­παϊκή Ένωση. Αυτή η συνει­δη­το­ποί­ηση δεν έρχεται μονο­μιάς, αλλά στα­διακά. Είναι ζήτημα χρόνου η νέα θεώρηση της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας να απο­τε­λέ­σει ‘κτήμα’ στα ισραη­λινά κέντρα απο­φά­σεων και τα τελευ­ταία χρόνια, οι ενθαρ­ρυ­ντι­κές ενδεί­ξεις είναι ολοένα και περισ­σό­τε­ρες. Αρκεί να επι­ση­μαν­θεί ότι στο Ισραήλ σήμερα δεν υπάρχει καμία υπο­λο­γί­σιμη πολι­τική παρά­ταξη που να στη­ρί­ζει μία τουρ­κοϊσ­ραη­λινή επα­να­προ­σέγ­γιση. Οι παρα­δο­σιακά φιλικές προς την Τουρκία δεξα­με­νές σκέψης μετρούν περισ­σό­τερο τα λόγια τους, σε σύγκριση με παλαιό­τερα. Επίσης, η ανοικτή πληγή της τουρ­κι­κής κατοχής της Κύπρου, είναι κάτι που ανα­φέ­ρε­ται συχνά στον ισραη­λινό δημόσιο πολι­τικό λόγο και η κοινή γνώμη επι­δει­κνύει μια σαφώς φιλική στάση έναντι των θέσεων της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας. Αυτό δεν ήταν καθόλου αυτο­νό­ητο μία δεκα­ε­τία πριν.

Η Ελλάδα προ­σπα­θεί να δια­σφα­λί­σει τις θαλάσ­σιες ζώνες της σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Ποια βοήθεια ανα­μέ­νει από το Ισραήλ;

Η στρα­τιω­τική συνερ­γα­σία μεταξύ των δύο χωρών είναι δεδο­μένη. Θα ήταν όμως λάθος να δημιουρ­γη­θεί η εντύ­πωση ότι το Ισραήλ θα στείλει τον στόλο του για να προ­στα­τεύ­σει τα ελλη­νικά ζωτικά συμ­φέ­ρο­ντα. Αντι­στοί­χως, ούτε η Ελλάδα δεν θα πολε­μούσε για τα ζωτικά συμ­φέ­ρο­ντα του Ισραήλ ή κανενός άλλου ανε­ξάρ­τη­του κράτους – πλην της Κύπρου, φυσικά.

Η Ελλάδα ανα­μέ­νει από το Ισραήλ να παρα­μεί­νει προ­ση­λω­μένο στην κοινή θεώρηση Αθήνας και Λευ­κω­σίας περί παντός ζητή­μα­τος που άπτεται των θαλασ­σίων ζωνών μας. Αυτή η προ­σή­λωση επι­βε­βαιώ­θηκε πολ­λά­κις από την ισραη­λινή πλευρά, όχι μόνο εκ μέρους του Βενια­μίν Νετα­νιά­χου, αλλά και του πολι­τι­κού του εταίρου, Μπένι Γκαντς. Αξίζει μάλιστα να σημειω­θεί ότι το Ισραήλ, παρότι δεν έχει υπο­γρά­ψει την Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασ­σας (όπως ακριβώς και η Τουρκία), στην πράξη την σέβεται κατά περιε­χό­μενο. Αυτό απο­δει­κνύ­ε­ται από το πλέγμα των συμ­φω­νιών που σύναψε με την Κυπριακή Δημο­κρα­τία για τον αμοι­βαίο καθο­ρι­σμό ΑΟΖ, αλλά και από τις κατά καιρούς επί­ση­μες δηλώ­σεις του, που δικαιώ­νουν απόλυτα τις ελλη­νι­κές θέσεις. Αυτό είναι μία ενδια­φέ­ρουσα λεπτο­μέ­ρεια που ίσως θα έπρεπε να τονί­ζε­ται περισ­σό­τερο εκ μέρους της ελλη­νι­κής πλευράς – ειδι­κό­τερα όταν καλεί­ται να εξη­γή­σει τα αυτο­νό­ητα σε λιγό­τερο ενη­με­ρω­μέ­νους συνο­μι­λη­τές.

Ποια θα πρέπει να είναι η στάση της χώρας μας ως προς το ενδε­χό­μενο μίας μονο­με­ρούς προ­σάρ­τη­σης εδαφών της Δυτικής Όχθης εκ μέρους του Ισραήλ;

Η Ελλάδα συντάσ­σε­ται με τη θέση της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας, η οποία πιστεύει ότι η επίλυση της διέ­νε­ξης θα πρέπει να βασί­ζε­ται στην αρχή «Δύο Έθνη – Δύο Κράτη». Στον χώρο του διε­θνούς δικαίου και της διε­θνούς πραγ­μα­τι­κό­τη­τας, το μονα­δικό υφι­στά­μενο πλαίσιο ειρή­νευ­σης της διέ­νε­ξης Ισραήλ-Παλαιστινίων είναι οι Συμ­φω­νίες του Όσλο. Το ειρη­νευ­τικό σχέδιο του Προ­έ­δρου Ντό­ναλντ Τραμπ δεν απο­τε­λεί «σύμβαση». Απο­τε­λεί μία πρόταση που οι ΗΠΑ επι­θυ­μούν να απο­τε­λέ­σει βάση δια­πραγ­μά­τευ­σης. Η πρόταση αυτή έγινε απο­δε­κτή από το Ισραήλ, όχι όμως και από τους Παλαι­στι­νί­ους. Με δεδο­μένο μάλιστα ότι ούτε οι ΗΠΑ δεν έχουν δώσει ένα ξεκά­θαρο «πράσινο φως» για μία τέτοια μονο­μερή ενέρ­γεια, γιατί θα έπρεπε να ανα­μέ­νε­ται από την Ελλάδα να στη­ρί­ξει μία τέτοια ενέρ­γεια; Η Ελλάδα είναι ένα κράτος-μέλος της ΕΕ και δεσμεύ­ε­ται από τη στάση των Βρυ­ξελ­λών, που επα­νει­λημ­μέ­νως δήλωσαν ότι αντι­τάσ­σο­νται σε οποια­δή­ποτε μονο­μερή ενέρ­γεια. Από την άλλη πλευρά πρέπει να σημειω­θεί ότι το Ισραήλ αντι­λαμ­βά­νε­ται τις δεσμεύ­σεις της Ελλάδας, ως επίσης και της Κύπρου. Ειδι­κό­τερα μάλιστα, Αθήνα και Λευ­κω­σία απεύ­χο­νται ένα δυσά­ρε­στο τετε­λε­σμένο, που θα προ­έ­κυ­πτε από μία τυχόν μονο­μερή προ­σάρ­τηση του βόρειου τμή­μα­τος της Κύπρου εκ μέρους της Τουρ­κίας. Για αυτόν τον λόγο, οι απαι­τή­σεις του Ισραήλ προς την Ελλάδα και την Κύπρο είναι εκ των πραγ­μά­των περιο­ρι­σμέ­νες.

Αυτό που ζητάει το Ισραήλ από Αθήνα και Λευ­κω­σία είναι, σε περί­πτωση που η ΕΕ απο­φα­σί­σει να επι­βά­λει κυρώ­σεις εξ αιτίας μίας ενδε­χό­με­νης προ­σάρ­τη­σης εδαφών στην Δυτική Όχθη, να προ­σπα­θή­σουν να μειώ­σουν τις αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στις σχέσεις του Ισραήλ με την Ευρώπη. Εάν τελικά το Ισραήλ προ­χω­ρή­σει σε αυτό το βήμα – κάτι που η διεθνής κοι­νό­τητα απεύ­χε­ται – η ισραη­λινή διπλω­μα­τία ελπίζει ότι η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αυστρία, η Ουγ­γα­ρία, η Σλο­βα­κία, η Ρου­μα­νία, η Βουλ­γα­ρία και πιθανώς η Πολωνία θα κατα­φέ­ρουν να μειώ­σουν τους διπλω­μα­τι­κούς κρα­δα­σμούς.

Εκτιμώ ότι η μονο­με­ρής προ­σάρ­τηση εδαφών της Δυτικής Όχθης δεν θα απο­τε­λέ­σει μία εξέλιξη ενθαρ­ρυ­ντική για την ομαλή ένταξη του Ισραήλ στον φυσικό του χώρο, δηλαδή στην Μέση Ανατολή και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Προ­φα­νώς η δια­κυ­βέρ­νηση Νετα­νιά­χου το αντι­λαμ­βά­νε­ται, αλλά για την ώρα παρα­μέ­νει δέσμια προ­ε­κλο­γι­κών δεσμεύ­σεων, τις οποίες ίσως θα έπρεπε να δια­χει­ρι­στεί δια­φο­ρε­τικά.

Η Ελλάδα, εάν το απο­φα­σί­σει, είναι σε θέση να βοη­θή­σει ποι­κι­λο­τρό­πως Ισραη­λι­νούς και Παλαι­στι­νί­ους να αρχί­σουν ξανά να συνο­μι­λούν. Η Αθήνα, έστω καθυ­στε­ρη­μένα, κατά­φερε να καλ­λιερ­γή­σει ισό­τι­μες σχέσεις με τις δύο πλευρές – κάτι που δεν συνέ­βαινε πριν το 2010. Πέραν των παρα­δο­σια­κών μας σχέσεων, η Παλαι­στι­νιακή Αρχή είναι ενερ­γεια­κός εταίρος της Ελλάδας και της Κύπρου, καθότι συμ­με­τέ­χει στο Περι­φε­ρειακό Ενερ­γειακό Φόρουμ. Ήταν εξαι­ρε­τική η πρω­το­βου­λία του κ. Μητσο­τάκη να έρθει σε επαφή με τον Παλαι­στί­νιο ομόλογό του, κ. Μοχά­μαντ Στάγιε, μόλις επέ­στρεψε στην Αθήνα στις 17 Ιουνίου – γεγονός που είχε δηλώσει ότι θα έπραττε, σε συνέ­ντευξη που παρα­χώ­ρησε σε ισραη­λινή εφη­με­ρίδα και που δημο­σιεύ­θηκε ανήμερα της άφιξής του στο Ισραήλ. Αυτό που η Ελλάδα είναι σε θέση να κάνει υπέρ του Ισραήλ, με απο­τε­λέ­σματα σωτήρια τόσο για τον απλό Ισραη­λινό αλλά και για τον απλό Παλαι­στί­νιο πολίτη, είναι να ενθαρ­ρύ­νει τις δύο πολι­τι­κές ηγεσίες να αρχί­σουν ξανά να συνο­μι­λούν με σκοπό την ειρήνη.

Εν τέλει, η επί­σκεψη Δένδια στο Κάιρο δεν έφερε αυτό που ίσως θα περι­μέ­ναμε, δηλαδή τον καθο­ρι­σμό της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύ­πτου.

Η Αίγυ­πτος είναι μία φιλική χώρα και οι σχέσεις της με την Τουρκία είναι τετα­μέ­νες. Ωστόσο, δια­πι­στώ­νε­ται ότι ο «εχθρός του εχθρού μας» δεν είναι πάντα δια­τε­θει­μέ­νος να συμ­φω­νή­σει μαζί μας σε όλα. Το γεγονός ότι ύστερα από 17 γύρους συνο­μι­λιών για τον καθο­ρι­σμό θαλασ­σίων ζωνών, οι δύο πλευρές «έπιασαν το νήμα» για ακόμα μία φορά προ­κει­μέ­νου να υπο­γρά­ψουν μία συμ­φω­νία περί ΑΟΖ κάποτε στο μέλλον, δυστυ­χώς δείχνει πολλά. Η αλήθεια είναι ότι η Αίγυ­πτος είναι αντι­μέ­τωπη με ζητή­ματα δυσε­πί­λυτα: Ο αιγυ­πτια­κός στρατός βρί­σκε­ται ακόμα αντι­μέ­τω­πος με ένοπλες ισλα­μι­στι­κές ομάδες στο Σινά, βρί­σκε­ται με το χέρι στη σκαν­δάλη στη Λιβύη και η δια­κυ­βέρ­νηση Αλ-Σίσι παρα­κο­λου­θεί στενά τη δράση των Αδελφών Μου­σουλ­μά­νων στο εσω­τε­ρικό της χώρας. Ίσως πράγ­ματι δεν είναι σώφρον για το Κάιρο να ανοίξει μία ακόμα πληγή στην Μεσό­γειο, παρά την εκπε­φρα­σμένη του αντι­πά­θεια προς την Άγκυρα. Από την άλλη, ίσως είναι άκαιρο να εκπλησ­σό­μεθα: Με τις ευχές της Αθήνας, της Λευ­κω­σίας και της Ιερου­σα­λήμ, η Αίγυ­πτος έχει ήδη κατα­στεί σήμερα ο σημα­ντι­κό­τε­ρος ενερ­γεια­κός κόμβος στην περιοχή. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα η δια­κυ­βέρ­νηση Αλ-Σίσι να μπορεί να απαιτεί και όχι να συζητά. Είναι κάτι που θα έπρεπε να έχει προ­βλη­μα­τί­σει προ πολλού. Τώρα, είναι μάλλον αργά – και η Ελλάδα θα ήταν καλό να αξιο­ποι­ή­σει όσα κοινά σημεία υπάρ­χουν με τη σημε­ρινή αξιό­πι­στη Αίγυπτο.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.