Δημήτρης Η. Βασιλείου, BSC, MSC – Δρ. Μιχαήλ Τοανόγλου: Ο επανασχεδιασμός της τουριστικής οικονομίας είναι επιλογή επιβίωσης των προορισμών

Το με­γά­λο κε­φά­λαιο της Αει­φο­ρί­ας στον του­ρι­σμό πα­ρό­τι έχει έρθει στο προ­σκή­νιο στα τε­λευ­ταία χρό­νια, η παν­δη­μία του κο­ρω­νοϊ­ού είχε ως απο­τέ­λε­σμα να το ανα­δεί­ξει σε μεί­ζον ζή­τη­μα πα­ραλ­λή­λως με τις σο­βα­ρές επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής κρί­σης, επη­ρε­ά­ζο­ντας τους προ­ο­ρι­σμούς αλλά και τους τα­ξι­διώ­τες.

Το πώς επη­ρε­ά­ζο­νται οι το­πι­κές κοι­νω­νί­ες από τις νέες τά­σεις και τις προ­κλή­σεις στον του­ρι­σμό θα απο­τε­λέ­σει το αντι­κεί­με­νο μιας εξαι­ρε­τι­κά εν­δια­φέ­ρου­σας εκ­δή­λω­σης που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στη Ρόδο την 1η Απρι­λί­ου με θέμα «Οι­κο­δο­μώ­ντας το μέλ­λον των Προ­ο­ρι­σμών στην νέα εποχή: Αυ­θε­ντι­κό­τη­τα, Εμπει­ρί­ες, Γα­στρο­νο­μία και Συ­νέρ­γειες». Την εκ­δή­λω­ση διορ­γα­νώ­νει ο ΠΡΟ­ΤΟΥΡ με την υπο­στή­ρι­ξη της Ενω­σης Ξε­νο­δό­χων Ρόδου, της Ενω­σης Του­ρι­στι­κών Γρα­φεί­ων Δω­δε­κα­νή­σου, της Λέ­σχης Αρ­χι­μα­γεί­ρων και την με την υπο­στή­ρι­ξη του Δι­κτύ­ου «Αυ­θε­ντι­κή Ελ­λά­δα – Authentic Greece».

Με αφορ­μή την εκ­δή­λω­ση, δύο από τους ομι­λη­τές, οι κ.κ. Δη­μή­τρης Η. Βα­σι­λεί­ου, BSc, MSc, ιδρυ­τής “Authentic Greece – Το­πι­κά Προ­ϊ­ό­ντα & Σήμα Γα­στρο­του­ρι­σμού” και Project Manager έργου “ΤΟ­ΠΙ­ΚΑ & ΕΠΩ­ΝΥ­ΜΑ” και Δρ. Μι­χα­ήλ Το­α­νό­γλου Κα­θη­γη­τής Του­ρι­στι­κών – Ξε­νο­δο­χεια­κών Σπου­δών, Jeonju University, South Korea Ιδρυ­τι­κό Μέλος ΕΠΟΤ – Tourism Think Tank, πα­ρα­χώ­ρη­σαν συ­νέ­ντευ­ξη στη «δη­μο­κρα­τι­κή» για τις προ­κλή­σεις και τους στό­χους των του­ρι­στι­κών προ­ο­ρι­σμών, στο νέο τοπίο που δια­μορ­φώ­νε­ται.

• Πώς το ζή­τη­μα της Αει­φο­ρί­ας έχει έρθει στο προ­σκή­νιο τα τε­λευ­ταία χρό­νια. Συν­δέ­ε­ται με την παν­δη­μία και πώς;

Δ.Β.: Η Αει­φο­ρία του πλα­νή­τη, δη­λα­δή η συ­νέ­χι­ση της λει­τουρ­γί­ας του σπι­τιού που μας “φι­λο­ξε­νεί”, έχει έρθει στο προ­σκή­νιο στα τε­λευ­ταία χρό­νια γιατί έχου­με κα­τα­λά­βει ότι απει­λεί­ται όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο. Και μά­λι­στα αυτό που απει­λεί­ται ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο δεν είναι ακρι­βώς το “σπίτι”, αλλά οι “ένοι­κοι”, δη­λα­δή εμείς, το αν­θρώ­πι­νο είδος. Ει­δι­κά για τον του­ρι­σμό, που είναι και στο επί­κε­ντρο του εν­δια­φέ­ρο­ντός μας, η έν­νοια της Aει­φο­ρί­ας (Sustainability) δεν είναι και­νούρ­για, αλλά έχει έρθει στο προ­σκή­νιο με τρόπο μάλ­λον θε­ω­ρη­τι­κό παρά πρα­κτι­κό.

Μ.Τ.: Οι πρω­το­βου­λί­ες που ανα­λή­φθη­καν για τη δη­μιουρ­γία “πρά­σι­νης” του­ρι­στι­κής πο­λι­τι­κής σε ιδιω­τι­κό και δη­μό­σιο τομέα στον κλάδο, δεν είχαν “βάθος” και έμει­ναν σε με­γά­λο βαθμό στα επι­κοι­νω­νια­κά οφέλη που πρό­σφε­ραν επι­δερ­μι­κές σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις “πρά­σι­νες” πο­λι­τι­κές ή και πι­στο­ποι­ή­σεις. Η με­γά­λη αλ­λα­γή που ανέ­βα­σε με ου­σια­στι­κό τρόπο την ατζέ­ντα της Aει­φο­ρί­ας του Tου­ρι­σμού σε τόσο υψηλό επί­πε­δο εν­δια­φέ­ρο­ντος, προ­ήλ­θε κυ­ρί­ως από την ση­μα­ντι­κή ευαι­σθη­το­ποί­η­ση των πο­λι­τών-πε­λα­τών σε θέ­μα­τα κοι­νω­νι­κο-πο­λι­τι­σμι­κά και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά. Μια ευαι­σθη­το­ποί­η­ση που ήρθε σχε­τι­κά από­το­μα μέσα από τα βιώ­μα­τα της απροσ­δό­κη­της κρί­σης της παν­δη­μί­ας, αλλά και της επερ­χό­με­νης και ακόμα σο­βα­ρό­τε­ρης Κλι­μα­τι­κής Κρί­σης. Θα λέ­γα­με ότι η παν­δη­μία που προ­κά­λε­σε ο Covid ήρθε να λει­τουρ­γή­σει σαν ένα “σοκ Αει­φο­ρί­ας”.

• Πώς επη­ρε­ά­ζο­νται οι του­ρι­στι­κοί προ­ο­ρι­σμοί από τις προ­κλή­σεις αυτές;

Δ.Β.: Είναι σαφές ότι οι προ­ο­ρι­σμοί επη­ρε­ά­ζο­νται πολύ και μά­λι­στα με πολ­λούς τρό­πους. Ο Του­ρι­σμός, τόσο λόγω των με­τα­κι­νή­σε­ων που εμπλέ­κο­νται σε αυτόν, όσο και λόγω της θε­τι­κής ψυ­χο­λο­γί­ας που είναι απα­ραί­τη­τη για να κάνει κά­ποιος δια­κο­πές, είναι ίσως ο κλά­δος που επη­ρε­ά­στη­κε από την παν­δη­μία του κο­ρω­νοϊ­ού ίσως πε­ρισ­σό­τε­ρο από κάθε άλλον.

Ενας κλά­δος «ανε­με­λιάς», όπως ο του­ρι­σμός αλλά και η ψυ­χα­γω­γία, έχου­με συ­νη­θί­σει να μην υπό­κει­νται σε «έγνοιες». Σε σχέση με το μο­ντέ­λο που επι­κρα­τεί πα­γκό­σμια, και την ήδη πολύ με­γά­λη εξάρ­τη­ση πολ­λών τόπων από τον του­ρι­σμό, αυτή η προ­σέγ­γι­ση έχει οδη­γή­σει ήδη σε με­γά­λες οι­κο­νο­μι­κές απώ­λειες – ει­δι­κά σε προ­ο­ρι­σμούς που δεν ήταν προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι για τη “νέα εποχή”.

Μ.Τ.: Αν και η παν­δη­μία οδή­γη­σε κά­ποιους προ­ο­ρι­σμούς σε ολική κα­τάρ­ρευ­ση, τα μη­νύ­μα­τα για την ανά­γκη μια νέας προ­σέγ­γι­σης είχαν έρθει πολύ νω­ρί­τε­ρα. Ήδη από το 2018-19, που θε­ω­ρού­νται οι “χρυ­σές χρο­νιές” του ελ­λη­νι­κού του­ρι­σμού, παρά τις υψη­λές αφί­ξεις επι­σκε­πτών, η μέση κατά κε­φα­λή δα­πά­νη των του­ρι­στών είχε φτά­σει σε ιστο­ρι­κά χα­μη­λά.

Αυτό είναι κοινό για πολ­λούς του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς και με τη σειρά του οδη­γεί σε προ­σφε­ρό­με­νες υπη­ρε­σί­ες χα­μη­λό­τε­ρης ποιό­τη­τας και συχνά σε προ­μή­θειες υλι­κών και υπη­ρε­σιών χα­μη­λό­τε­ρου κό­στους, συ­νή­θως ει­σα­γό­με­να στον προ­ο­ρι­σμό, από προ­μη­θευ­τές χα­μη­λό­τε­ρης ποιό­τη­τας ή πολύ με­γα­λύ­τε­ρου με­γέ­θους που επι­τυγ­χά­νουν οι­κο­νο­μί­ες κλί­μα­κας. Συ­νέ­πεια αυτού είναι το φαι­νό­με­νο που είναι πλέον γνω­στό ως “Του­ρι­στι­κή Διαρ­ροή”, δη­λα­δή όταν η πλη­ρω­μή του πε­λά­τη δεν με­τα­φρά­ζε­ται σε αντί­στοι­χα έσοδα για τον προ­ο­ρι­σμό, και έτσι δεν ενι­σχύ­ο­νται οι το­πι­κές οι­κο­νο­μί­ες. Έτσι συχνά έχου­με το φαι­νό­με­νο οι το­πι­κές κοι­νω­νί­ες να πρέ­πει να δια­χει­ρι­στούν τα πολύ αυ­ξη­μέ­να “βάρη” των του­ρι­στι­κών ροών (από κα­τά­λη­ψη δη­μό­σιων χώρων έως απορ­ρίμ­μα­τα), χωρίς να έχουν ικανά οφέλη από αυτή την πίεση.

• Υπάρ­χουν άλλες προ­κλή­σεις που συν­δέ­ο­νται με τον του­ρι­σμό;

Μ.Τ.: Βε­βαί­ως. Για πα­ρά­δειγ­μα η μεί­ω­ση των κο­στο­λο­γί­ων στον του­ρι­σμό έχει κάνει τους πε­ρισ­σό­τε­ρους προ­ο­ρι­σμούς πιο προ­σβά­σι­μους για τους πολ­λούς του­ρί­στες, οι οποί­οι ψά­χνουν νέα ερε­θί­σμα­τα και τό­πους να επι­σκε­φθούν – ει­δι­κά τους πολύ γνω­στούς. Αυτό έχει οδη­γή­σει σε πολλά μέρη να ξε­πε­ρά­σουν κατά πολύ το όριο που κα­λού­με “Φέ­ρου­σα Ικα­νό­τη­τα” του προ­ο­ρι­σμού, δη­μιουρ­γώ­ντας το φαι­νό­με­νο που ονο­μά­ζου­με “Υπερ­του­ρι­σμό”, δη­λα­δή την υπερ­βο­λι­κή συ­γκέ­ντρω­ση επι­σκε­πτών σε δη­μο­φι­λή μέρη, που δη­μιουρ­γούν όχι απλώς “υπερ­συ­γκέ­ντρω­ση” αν­θρώ­πων αλλά και ση­μα­ντι­κές πα­ρε­νέρ­γειες, όπως η υπερ-κα­τα­νά­λω­ση το­πι­κών πόρων (όπως πχ το νερό) ή η δη­μιουρ­γία απορ­ριμ­μά­των και απο­βλή­των πέρα από την χω­ρη­τι­κό­τη­τα των το­πι­κών υπο­δο­μών. Τα σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα που δη­μιουρ­γεί ο ανε­ξέ­λεγ­κτος του­ρι­σμός στην Βιο­ποι­κι­λό­τη­τα είναι ένα ση­μα­ντι­κό θέμα, καθώς η επο­χι­κή υπερ­συ­γκέ­ντρω­ση επι­σκε­πτών σε ένα χώρο δη­μιουρ­γεί όχι μόνο κα­τα­στρο­φές σε πολλά είδη ή απλώς στα εν­διαι­τή­μα­τά τους, αλλά και απλές οχλή­σεις, που πχ σε πε­ριό­δους ανα­πα­ρα­γω­γής μπο­ρεί να είναι μοι­ραί­ες.

Δ.Β.: Οι ανά­γκες πα­ρα­γω­γής και διά­θε­σης ενέρ­γειας είναι επί­σης μια πρό­κλη­ση, ει­δι­κά λόγω της υψη­λής επο­χι­κό­τη­τας των σχε­τι­κών ανα­γκών, αλλά και των πα­γκό­σμιων προ­κλή­σε­ων σε σχέση με την Κλι­μα­τι­κή Αλ­λα­γή. Αυτά δεν έχουν μόνο τις προ­φα­νείς συ­νέ­πειες “κα­τα­στρο­φής”, αλλά και αλυ­σι­δω­τές αντι­δρά­σεις. Σε πολλά μέρη που συ­να­ντά­με Υπερ­του­ρι­σμό ή που έχου­με έντο­νη Του­ρι­στι­κή Διαρ­ροή (συχνά και τα δύο) έχει ανα­πτυ­χθεί κί­νη­μα “Tourists Go Home”, από την Βαρ­κε­λώ­νη έως την Βου­δα­πέ­στη και την Βε­νε­τία έως το Χονκ-Κονγκ. Οι το­πι­κές κοι­νω­νί­ες, ή του­λά­χι­στον ένα υπο­λο­γί­σι­μο μέρος τους, αρ­χί­ζουν να έχουν με­γα­λύ­τε­ρες απαι­τή­σεις.

• Ποιο ρόλο μπο­ρεί να παί­ξει η αγρο­δια­τρο­φι­κή αλυ­σί­δα στη βιω­σι­μό­τη­τα ενός του­ρι­στι­κού προ­ο­ρι­σμού;

Δ.Β.: Η Αγρο­δια­τρο­φή είναι ίσως η πιο κρί­σι­μη πα­ρά­με­τρος που πρέ­πει να μπει στην εξί­σω­ση. Κατ’ αρχήν να προσ­διο­ρί­σου­με την οι­κο­νο­μι­κή σπου­δαιό­τη­τά της: το 30% του­λά­χι­στον των του­ρι­στι­κών εξό­δων σε έναν προ­ο­ρι­σμό είναι το Φα­γη­τό, μόλις στη 2η θέση μετά τη Δια­μο­νή. Αυτό μας φέρ­νει να ανα­ρω­τη­θού­με πόσο ση­μα­ντι­κό είναι σε έναν προ­ο­ρι­σμό το δια­θέ­σι­μο τρό­φι­μο να είναι το­πι­κό και όχι “ει­σα­γό­με­νο”. Το θέμα δεν συν­δέ­ε­ται μόνο το φαι­νό­με­νο της “Διαρ­ρο­ής” του­ρι­στι­κών εσό­δων που ανα­φέ­ρα­με νω­ρί­τε­ρα, αλλά είναι σχε­δόν υπαρ­ξια­κό, όχι μόνο για τον του­ρι­σμό αλλά και για την ίδια την αν­θρω­πό­τη­τα συ­νο­λι­κά. Η εντα­τι­κή γε­ωρ­γία (και η μα­ζι­κή κτη­νο­τρο­φία) είναι ο με­γα­λύ­τε­ρος συ­ντε­λε­στής της Κλι­μα­τι­κής Αλ­λα­γής (με το 30% των αε­ρί­ων του θερ­μο­κη­πί­ου) και ο με­γα­λύ­τε­ρος εχθρός της Βιο­ποι­κι­λό­τη­τας. Για να αλ­λά­ξει η πο­ρεία είναι απα­ραί­τη­το να πάμε σε πλήρη αλ­λα­γή δια­τρο­φι­κών μο­ντέ­λων πα­γκό­σμια αλλά και σε με­θό­δους Ανα­γεν­νη­τι­κής γε­ωρ­γί­ας, για την απο­κα­τά­στα­ση εδα­φών – από τις βλά­βες που έχου­με δη­μιουρ­γή­σει. Από την Διά­σκε­ψη του Ρίο (Agenda 21) έχει γίνει σαφές ότι αυτό σχε­τί­ζε­ται με την υγιή Πε­ρι­φε­ρεια­κή Ανά­πτυ­ξη, δη­λα­δή ένα πλή­ρες οι­κο­σύ­στη­μα που θα πα­ρά­γει και θα χρη­σι­μο­ποιεί τον του­ρι­σμό σαν ένα με­γά­λο εξα­γω­γι­κό δί­κτυο δια­νο­μής. Αυτό απαι­τεί απο­κέ­ντρω­ση, το­πι­κά δί­κτυα πα­ρα­γω­γής, προ­ώ­θη­σης και δια­νο­μής και υγιείς με­θό­δους γε­ωρ­γί­ας, νέα προ­ϊ­ό­ντα αλλά και ανά­δει­ξη “εμ­βλη­μα­τι­κών” το­πι­κών προ­ϊ­ό­ντων και συ­ντα­γών, επα­να­φο­ρά των πα­ρα­δό­σε­ων και της το­πι­κής γα­στρο­νο­μι­κής ταυ­τό­τη­τας κλπ. Συ­νο­πτι­κά, η αγρο­δια­τρο­φι­κή αλυ­σί­δα είναι ο πιο στα­θε­ρός τρό­πος διά­χυ­σης του το­πι­κού ει­σο­δή­μα­τος και ενί­σχυ­σης των το­πι­κών κοι­νω­νιών, είναι όμως και ο πιο κοινά απο­δε­κτός τρό­πος ανά­δει­ξης του το­πι­κού πο­λι­τι­σμού και ταυ­τό­τη­τας, σύμ­φω­να με όλες τις έρευ­νες του­ρι­στών. Το φα­γη­τό είναι ο Νο 2 λόγος επι­λο­γής του­ρι­στι­κού προ­ο­ρι­σμού, ενώ σε κά­ποια δυ­να­μι­κά νε­α­νι­κά κοινά είναι ο 1ος λόγος!

• Οι νέες τά­σεις στον Του­ρι­σμό κα­λύ­πτουν τις πα­ρα­πά­νω προ­κλή­σεις; Υπάρ­χουν ευ­και­ρί­ες για νέα του­ρι­στι­κά προ­ϊ­ό­ντα και υπη­ρε­σί­ες;

Μ.Τ.: Είναι ξε­κά­θα­ρο ότι υπάρ­χουν ευ­και­ρί­ες. Η Αυ­θε­ντι­κό­τη­τα (και η Δια­φά­νεια) είναι μια κυ­ρί­αρ­χη τάση εδώ και πολλά χρό­νια – και όχι μόνο στον Του­ρι­σμό: ο επι­σκέ­πτης θέλει να εξε­ρευ­νή­σει τό­πους και συ­νή­θειες. Ο νέος επι­σκέ­πτης είναι πολύ ενη­με­ρω­μέ­νος και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά πιο ώρι­μος. Αυτό προ­χω­ρά πα­ράλ­λη­λα με την ανά­γκη για (βιω­μα­τι­κές) Εμπει­ρί­ες. Αν και με νέους τρό­πους, λόγω της παν­δη­μί­ας, οι επι­σκέ­πτες θέ­λουν να “εμπλα­κούν”.

Δεν θέ­λουν απλώς τη Φύση, που είναι πλέον απο­δε­δειγ­μέ­νο, ει­δι­κά μετά την πίεση της παν­δη­μί­ας. Θέ­λουν ακόμη και να καλ­λιερ­γή­σουν το φα­γη­τό που (θα) τρώνε.. Η Γα­στρο­νο­μία ει­δι­κά είναι ο πιο απο­δο­τι­κός και ευρύς τρό­πος αυτό να φτά­σει σε με­γά­λο αριθ­μό επι­σκε­πτών. Τα το­πι­κά προ­ϊ­ό­ντα και οι ιστο­ρί­ες τους παίρ­νουν τη θέση που τους αξί­ζει και η αγρο­δια­τρο­φή γί­νε­ται ερ­γα­λείο ανά­πτυ­ξης. Η σή­μαν­ση των μπου­φέ­δων με ανα­φο­ρά στους πα­ρα­γω­γούς ή στο πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό απο­τύ­πω­μα ενός προ­ϊ­ό­ντος, ενώ οι επι­σκέ­πτες θέ­λουν να “λε­ρώ­νουν” τα χέρια τους. Ετσι οι πε­ρι­η­γή­σεις σε αγρο­κτή­μα­τα και συ­νε­ται­ρι­σμούς, οι γευ­σι­γνω­σί­ες εντός και εκτός ξε­νο­δο­χεί­ων, οι τά­ξεις μα­γει­ρι­κής για βαθιά γνώση της το­πι­κής κου­ζί­νας, οι επι­σκέ­ψεις σε λαϊ­κές αγο­ρές, οι chef-κη­που­ροί στα μπο­στά­νια των ξε­νο­δο­χεί­ων κλπ είναι λίγα μόνο από τα πα­ρα­δείγ­μα­τα των ευ­και­ριών που ανοί­γο­νται.

• Πώς επη­ρε­ά­ζο­νται οι το­πι­κές κοι­νω­νί­ες από τις τά­σεις και τις προ­κλή­σεις στον του­ρι­σμό – γιατί και πώς είναι ζη­τού­με­νη η εμπλο­κή τους;

Δ.Β.: Κα­λού­μα­στε να σχε­διά­σου­με λύ­σεις για τις πα­ρού­σες και επερ­χό­με­νες κρί­σεις, όχι μόνο με θε­ω­ρη­τι­κή τεκ­μη­ρί­ω­ση, αλλά κυ­ρί­ως με πρα­κτι­κά μέτρα που θα αλ­λά­ξουν ση­μα­ντι­κά τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά του του­ρι­στι­κού και το­πι­κού οι­κο­συ­στή­μα­τος κα­θι­στώ­ντας το όχι απλά Αει­φό­ρο, αλλά και προ­φα­νώς αν­θε­κτι­κό στις προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζου­με ήδη και αυτές που έρ­χο­νται σύ­ντο­μα. Ο δρό­μος προς έναν τέ­τοιο επα­να­σχε­δια­σμό της του­ρι­στι­κής οι­κο­νο­μί­ας είναι επι­λο­γή επι­βί­ω­σης και έχει πολύ σαφές πε­ριε­χό­με­νο. Κατ’ αρχήν ο επα­να­σχε­δια­σμός πρέ­πει να γίνει “από κάτω προς τα πάνω” (bottom-up) με στόχο την ολι­στι­κή ανά­πτυ­ξη μιας Οι­κο­νο­μί­ας των Επι­σκε­πτών (visitors economy). Η προ­σέγ­γι­ση αυτή έχει να κάνει με την επι­τυ­χή με­τά­βα­ση σε κάτι εντε­λώς και­νούρ­γιο, όπου οι το­πι­κές κοι­νω­νί­ες θα ανα­δει­χθούν ως απα­ραί­τη­τος πυ­λώ­νας το­πο­θε­τη­μέ­νος στο επί­κε­ντρο του του­ρι­στι­κού οι­κο­συ­στή­μα­τος. Ενός οι­κο­συ­στή­μα­τος το οποίο στο­χεύ­ει στην ευ­η­με­ρία και την άν­θι­σή του με τρόπο ισορ­ρο­πη­μέ­νο και βιώ­σι­μο. Προ­φα­νώς και κάθε τόπος (προ­ο­ρι­σμός) έχει τα δικά του μο­να­δι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά (place DNA) και πάνω σε αυτά πρέ­πει να σχε­διά­σου­με ένα νέο λει­τουρ­γι­κό μο­ντέ­λο που θα μας προσ­δώ­σει την επι­θυ­μη­τή αει­φο­ρία αλλά ταυ­τό­χρο­να και αν­θε­κτι­κό­τη­τα (resilience). Η ευ­η­με­ρία της κάθε το­πι­κής κοι­νω­νί­ας πρέ­πει πλέον να απο­τε­λέ­σει τον ακρο­γω­νιαίο λίθο του νέου αυτού αν­θε­κτι­κού οι­κο­συ­στή­μα­τος.

Στην κα­τεύ­θυν­ση αυτή, κομ­βι­κή πα­ρά­με­τρος στην νέα εποχή είναι η Κυ­κλι­κή Οι­κο­νο­μία που εκ­φρά­ζε­ται μέσα α5πό συ­νερ­γα­σί­ες, σε το­πι­κό και πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο, τόσο κά­θε­τες (με­τα­ξύ κλά­δων στην αλυ­σί­δα δια­νο­μής) όσο και ορι­ζό­ντιες. Πολ­λές εξει­δι­κευ­μέ­νες έρευ­νες, ει­δι­κά στην αγρο­δια­τρο­φή και τον του­ρι­σμό, έχουν απο­δεί­ξει ότι η Κυ­κλι­κή Οι­κο­νο­μία είναι ο μόνος τρό­πος να οδη­γη­θού­με στην απο­κα­τά­στα­ση των Προ­ο­ρι­σμών καθώς όχι μόνο δια­τη­ρεί­ται το ει­σό­δη­μα στον κάθε τόπο αλλά επι­τυγ­χά­νο­νται οι (πα­γκό­σμιοι) πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κοί στό­χοι σε βαθμό δι­πλά­σιο ή τρι­πλά­σιο σε σχέση με την εφαρ­μο­γή με­μο­νω­μέ­νων και απο­σπα­σμα­τι­κών λύ­σε­ων.

• Η λει­τουρ­γία DMO (Ορ­γα­νι­σμός Δια­χεί­ρι­σης Προ­ο­ρι­σμού) σε έναν προ­ο­ρι­σμό που έχει ση­μα­ντι­κή εξάρ­τη­ση από τον του­ρι­σμό μπο­ρεί να βοη­θή­σει;

Μ.Τ.: Οι προ­ο­ρι­σμοί που έχουν ση­μα­ντι­κή εξάρ­τη­ση από τον του­ρι­σμό χρειά­ζο­νται επεί­γου­σες αλλά πολύ προ­σε­κτι­κές και με­λε­τη­μέ­νες δο­μι­κές αλ­λα­γές με πα­ράλ­λη­λη ισχυ­ρή στή­ρι­ξη σε πό­ρους για να απορ­ρο­φή­σουν τους έντο­νους κρα­δα­σμούς μιας κα­θο­ρι­στι­κής με­τά­βα­σης στην νέα εποχή των κρί­σε­ων και των πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών προ­κλή­σε­ων. Σε αυτό το ση­μείο πρέ­πει να κα­τα­νο­ή­σου­με ότι η Αν­θε­κτι­κό­τη­τα συν­δέ­ε­ται αλλά και εξαρ­τά­ται από την Αει­φο­ρία και ότι δεν μπο­ρού­με να ανα­πτύ­ξου­με απο­τε­λε­σμα­τι­κές πο­λι­τι­κές και δρά­σεις σε κάθε ένα από αυ­τούς τους καί­ριους άξο­νες αν δεν κα­τα­νο­ή­σου­με την αλ­λη­λε­ξάρ­τη­σή τους σε θε­με­λιώ­δες και στρα­τη­γι­κό επί­πε­δο. Μέσα σε ένα δε­δο­μέ­νο πλέον πε­ρι­βάλ­λον όπου βλέ­που­με ευ­διά­κρι­τα την κρί­σι­μη και εύ­θραυ­στη υφή του πα­ρά­γο­ντα Πα­γκό­σμιο Κλίμα, αλλά και την διεύ­ρυν­ση των κοι­νω­νι­κών και οι­κο­νο­μι­κών ανι­σο­τή­των να απο­τε­λούν τον πυ­ρή­να των επερ­χό­με­νων απει­λών που θα έχουν σο­βα­ρό­τα­τες επι­πτώ­σεις στην αλυ­σί­δα του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, πρέ­πει να πάμε σε άμεση αλ­λα­γή πο­ρεί­ας. Στο ση­μείο αυτό έρ­χε­ται στο τρα­πέ­ζι το ζή­τη­μα των ιδα­νι­κών δομών το­πι­κής/ πε­ρι­φε­ρεια­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης και συ­νερ­γα­σί­ας πάνω σε πο­λυ­συμ­με­το­χι­κές «πλατ­φόρ­μες» που με­τα­φρά­ζε­ται σε αξιό­πι­στη και απο­τε­λε­σμα­τι­κή δια­χεί­ρι­ση του κάθε προ­ο­ρι­σμού. Το­πι­κές ή πε­ρι­φε­ρεια­κές ομά­δες δια­χεί­ρι­σης κρί­σε­ων αλλά και ανά­πτυ­ξης του­ρι­στι­κής στρα­τη­γι­κής μπο­ρούν να λει­τουρ­γή­σουν πολύ κα­λύ­τε­ρα εντός μιας ενιαί­ας «πλατ­φόρ­μας», σε πολ­λούς γνω­στής με την όρο DMO (Ορ­γα­νι­σμός Δια­χεί­ρι­σης Προ­ο­ρι­σμού).

Μ.Τ.: Πρέ­πει να υπάρ­ξει ένα πλαί­σιο πα­ρα­κί­νη­σης και κι­νή­τρων που θα αφορά όλους τους εμπλε­κό­με­νους φο­ρείς του τόπου (stakeholders) ώστε να συ­μπρά­ξουν με τρόπο δη­μιουρ­γι­κό σε ένα πλαί­σιο DMO όπου θα συμ­με­τέ­χουν όλοι όσοι έχουν να προ­σφέ­ρουν σε μια κοινά απο­δε­κτή στρα­τη­γι­κή. Ο κάθε προ­ο­ρι­σμός με όλα του τα συ­στα­τι­κά, τον επι­χει­ρη­μα­τι­κό κόσμο, τους φο­ρείς, την το­πι­κή κοι­νω­νία και την Αυ­το­διοί­κη­ση πρέ­πει να προ­χω­ρή­σει σε ένα τέ­τοιο σχήμα με απο­τε­λε­σμα­τι­κή ηγε­σία αλλά και επαρ­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση. Δεν είναι πλέον θέμα Ανά­πτυ­ξης, αλλά μάλ­λον Επι­βί­ω­σης. Και σε αυτό εί­μα­στε όλοι μαζί.