Κ. Υφαντής: Ποια είναι τα βαθύτερα αίτια της ρωσο-ουκρανικής διένεξης

Κύριε Υφαντή, να μιλή­σουμε για την Ουκρα­νική κρίση. Επειδή οι εξε­λί­ξεις είναι ραγδαίες, πείτε μας πώς φτάσαμε έως εδώ;

Υπάρχει η μεγάλη εικόνα –την οποία για να κατα­λά­βουμε πρέπει να δούμε εν συντο­μία την ιστορία των σχέσεων με τη Ρωσία μετά τον Ψυχρό Πόλεμο- και υπάρχει η μικρή εικόνα, που αφορά την Ουκρα­νία, αυτή καθαυτή και γιατί είναι τόσο σημα­ντική.

Η μεγάλη εικόνα, έχει να κάνει με το γεγονός πως με την κατάρ­ρευση της Σοβιε­τι­κής Ένωσης, η Ρωσία βρέθηκε σε μια κατά­σταση παρακ­μής και δεν ήταν σε θέση να δια­πραγ­μα­τευ­τεί (όπως παλαιό­τερα η Σοβιε­τική Ένωση) το status quo στην Ευρώπη, κι έτσι σχεδόν χωρίς καμία αντί­δραση είχαμε τη διεύ­ρυνση του ΝΑΤΟ και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Γιατί ο χώρος τον οποίο παρα­δο­σιακά ήλεγχε η Σοβιε­τική Ένωση στην διάρ­κεια του Ψυχρού Πολέμου –και δεν ανα­φέ­ρο­μαι στις πρώην σοβιε­τι­κές δημο­κρα­τίες αλλά και στις χώρες της ανα­το­λι­κής Ευρώπης- ξαφνικά, πέρασαν στο πάλαι ποτέ αντί­παλο στρα­τό­πεδο. Με την άνοδο του Προ­έ­δρου Βλα­δί­μη­ρου Πούτιν στην εξουσία πριν από 15 χρόνια, ξεκι­νάει και μια προ­σπά­θεια ανα­στή­λω­σης της ρωσικής επιρ­ροής, ανα­συ­γκρό­τη­σης της Ρωσίας ως μεγάλης περι­φε­ρεια­κής και παγκό­σμιας δύναμης. Αυτό, είναι το κεντρικό αφήγημα ασφά­λειας, το όραμα του καθε­στώ­τος Πούτιν όλα αυτά τα χρόνια –και το υπη­ρε­τεί με έναν προ­σε­κτικό τρόπο. Αλλά, πάντως αυτή η προ­σπά­θεια και η στρα­τη­γική έχει ως οργα­νικό της μέρος την απειλή της βίας, αλλά και τη χρήση βίας, εκεί που χρειά­ζε­ται ως αντί­δραση σε αυτό που ο ίδιος θεωρεί ως υπερ­βο­λική επέ­κταση της Δύσης στη ζώνη ασφά­λειας της Ρωσίας. Αυτό που προ­σπα­θεί να κάνει εδώ και χρόνια, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο (διπλω­μα­τικά και στρα­τιω­τικά) είναι ότι η Ρωσία δικαιού­ται και με κάθε τρόπο θα έχει, μια σφαίρα επιρ­ροής. Ή αλλιώς –όπως ο ίδιος την έχει ονο­μά­σει – μια σφαίρα προ­νο­μια­κών συμ­φε­ρό­ντων, όπου δεν επι­τρέ­πε­ται στάθ­μευση, εγκα­τά­σταση ξένων δυνά­μεων που μπορούν να απει­λή­σουν τη Ρωσία. Σε κάθε περί­πτωση, οι χώρες αυτές δεν είναι ελεύ­θε­ρες να κάνουν τις επι­λο­γές τους. Η μόνη χώρα που απο­λαμ­βά­νει τέτοιας κυριαρ­χίας στην περιοχή, είναι η Ρωσία. Οι άλλες χώρες, όπως η Λευ­κο­ρω­σία, η Μολ­δα­βία, η Γεωργία, η Ουκρα­νία, οφεί­λουν να έχουν τέτοιους προ­σα­να­το­λι­σμούς ώστε να μην απει­λεί­ται η ασφά­λεια της Ρωσίας.

Γιατί η Ουκρα­νία είναι τόσο σημα­ντική για τη Ρωσία;

Η Ουκρα­νία, είναι πιο σημα­ντική για τη Ρωσία, για πολλούς λόγους, συμ­βο­λι­κούς, ιστο­ρι­κούς, πολι­τι­σμι­κούς, ανα­πό­σπα­στο κομμάτι της Ρωσικής Αυτο­κρα­το­ρίας, της Σοβιε­τι­κής Ένωσης και της σημε­ρι­νής Ρωσικής Ομο­σπον­δίας. Αυτό που συνέβη με την ανε­ξαρ­τη­το­ποί­ηση της Ουκρα­νίας μετά την πτώση της Σοβιε­τι­κής Ένωσης, είναι μια μεγάλη ιστο­ρική αδικία για τη Ρωσία που θεωρεί ότι ‘ακρωτηριάστηκε’ από το πιο σημα­ντικό εδαφικό, ιστο­ρικό, πολι­τι­σμικό κομμάτι της. Αυτό που προ­σπα­θεί να κάνει ο Ρώσος Πρό­ε­δρος Πούτιν από το 2003 (όταν είχαμε τις ‘πορτοκαλί’ επα­να­στά­σεις, στην περί­πτωση Γιαν­νου­κό­βιτς και τις δυτι­κό­στρο­φες τάσεις που ανα­πτύσ­σο­νται) είναι να υπάρ­χουν στην Ουκρα­νία, φιλο­ρω­σι­κές κυβερ­νή­σεις. Να υπάρ­χουν τέτοιου είδους καθε­στώτα που να απο­κλεί­ουν την απο­μά­κρυνση της χώρας από τη ρωσική σφαίρα επιρ­ροής. Όποτε δια­κυ­βεύ­τηκε κάτι τέτοιο, η Ρωσία παρε­νέβη με τον ένα ή τον άλλον τρόπο. Το 2014, είχαμε τη ρωσική στρα­τιω­τική επέμ­βαση στην Κριμαία και την προ­σάρ­τησή της, ενώ ακο­λού­θησε η δράση αυτο­νο­μι­στών στο Ντόν­μπας, που έρχεται ως αντί­δραση στην πτώση, της τότε φιλο­ρω­σι­κής κυβέρ­νη­σης και στην επι­κρά­τηση φιλο­δυ­τι­κών πλειο­ψη­φιών στην Ουκρα­νία.

Από τότε, αυτό που επι­κρα­τεί είναι μια οιονεί εμπό­λεμη κατά­σταση στη χώρα. Μπορεί στην Κριμαία να θεω­ρεί­ται ότι έχει τελειώ­σει η υπόθεση αλλά στην ανα­το­λική Ουκρα­νία, παρα­μέ­νει μια μεγάλη εκκρε­μό­τητα η οποία επι­χει­ρή­θηκε να επι­λυ­θεί με τις συμ­φω­νίες του Μίνσκ (που έλεγαν μεταξύ άλλων ότι οι περιο­χές του Λου­γκάνσκ και του Ντό­νε­τσκ, απο­λαμ­βά­νουν της ευρύ­τα­της δυτικής αυτο­νο­μίας) και το ακριβές καθε­στώς θα ήταν το απο­τέ­λε­σμα μιας δια­πραγ­μά­τευ­σης μεταξύ της Ουκρα­νίας με τη Ρωσία –όπως το θεωρεί η πρώτη, ενώ η δεύτερη, θεωρεί ότι η δια­πραγ­μά­τευση πρέπει να γίνει ανάμεσα στο Κίεβο και τους αυτο­νο­μι­στές.

Μπορεί να μην φαί­νε­ται σημα­ντικό, αλλά έχει πολύ μεγάλη στρα­τιω­τική σημασία η ανα­γνώ­ριση αυτή διότι οι αυτο­νο­μι­στές αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως ισό­τι­μοι και νομι­μο­ποιεί­ται το καθε­στώς τους.

Γιατί λοιπόν φτάσαμε στη σημε­ρινή κρίση; Γιατί τίποτε δεν έχει επι­λυ­θεί και όσο δεν βρί­σκε­ται λύση, τόσο η Μόσχα θεωρεί ότι ο χρόνος είναι ενα­ντίον της. Η άλλη συνέ­πεια των στρα­τιω­τι­κών επεμ­βά­σεων είναι ότι η Ρωσία πολύ γρήγορα, χάνει όλους τους μοχλούς πολι­τι­κής επιρ­ροής που είχε στο Κίεβο. Τώρα πια οι ρωσό­φω­νοι βρί­σκο­νται κατά το μεγα­λύ­τερο ποσοστό τους στην Κριμαία και στις δύο αυτο­νο­μη­μέ­νες επαρ­χίες, επο­μέ­νως συρ­ρι­κνώ­νε­ται η πολι­τική επιρροή στο Κίεβο.

Από την άλλη πλευρά, οι επεμ­βά­σεις της Ρωσίας, έχουν ως απο­τέ­λε­σμα, η μεγάλη πλειο­ψη­φία των Ουκρα­νών να ανα­πτύσ­σουν αντι-ρωσική κουλ­τούρα. Συνεπώς, είναι ακόμη πιο δύσκολο να χει­ρα­γω­γη­θεί η χώρα και είναι επείγον για τη Ρωσία να διευ­θε­τη­θεί ορι­στικά το ζήτημα αυτό με ‘πολε­μικό εκφοβισμό’ (war scare).

Να σας ρωτήσω για τον ρόλο του Προ­έ­δρου Ζελέν­σκι. Βρέθηκε ξαφνικά στην προ­ε­δρία και προ­σπά­θησε να κάνει ένα μεγάλο άνοιγμα προς τη Δύση ζητώ­ντας να μπει στο ΝΑΤΟ και στην Ευρω­παϊκή Ένωση. Πώς το σχο­λιά­ζετε αυτό;

Ως προς την προ­ο­πτική ένταξης της Ουκρα­νίας στην ευρω­α­τλα­ντική συμ­μα­χία, δεν υπάρχει καμία πιθα­νό­τητα. Το ίδιο και για την ένταξή της στην Ευρω­παϊκή Ένωση. Απο­κλεί­ε­ται να τεθεί στο άμεσο μέλλον κάτι τέτοιο –ακόμη και από τις τόσο δυνα­μι­κές απειλές της Ρωσίας. Αυτό που συμ­βαί­νει είναι η απαί­τηση της Ρωσίας για δεσμεύ­σεις (είτε γραπτώς είτε και με συνταγ­μα­τική μορφή) ότι ποτέ δεν θα ζητήσει κάτι τέτοιο.

Όμως, όπως είναι απο­λύ­τως φυσικό μια τέτοια κυβέρ­νηση στην Ουκρα­νία δεν μπορεί να αφήσει αδιά­φο­ρες τις χώρες της Δύσης.

Ο Πρό­ε­δρος της Ουκρα­νίας, σε ένα μεγάλο βαθμό, εκφρά­ζει τον λαό. Παρά τα όσα του έχουν απο­δο­θεί (επειδή ήταν ηθο­ποιός κωμικός κ.λπ.) εξελέγη με μια πλατ­φόρμα σαφώς φιλο­δυ­τική –αλλά όχι αντι­ρω­σική.

Το δια ταύτα είναι ότι η Ρωσία, θεωρεί ότι μια χώρα όπως η Ουκρα­νία δεν μπορεί να έχει άλλον προ­σα­να­το­λι­σμό, παρά μόνον φιλο­ρω­σικό. Και λει­τουρ­γεί με αυτούς τους όρους και κυρίως με καχυ­πο­ψία απέ­να­ντι στη Δύση.