Η Ροδίτισσα εικαστικός Ειρήνη Βαζούκου μιλάει για το έργο της και την τέχνη

Κυρία Βαζού­κου, γεν­νη­θή­κατε στην Ρόδο και ξεκι­νή­σατε από εδώ την πορεία σας. Μιλήστε μας γι αυτό.

Γεν­νή­θηκα στην Ρόδο. Εδώ είναι η μόνιμη κατοι­κία μου και εδώ ζει η οικο­γέ­νειά μου. Η Ρόδος για εμένα είναι ένα κατα­φύ­γιο. Για μεγάλα χρονικά δια­στή­ματα απο­μο­νώ­νο­μαι στο εργα­στή­ριό μου δου­λεύ­ο­ντας, ως το επόμενό μου ταξίδι για παρου­σιά­σεις έργων μου. Είναι λίγο δύσκολο όσον αφορά στην πρα­κτική πλευρά του θέματος, να ζεις σε νησί και να έχεις σχεδόν όλη την εικα­στική δρα­στη­ριό­τητά σου μακριά απ’ αυτό. Οι απο­στά­σεις όμως μηδε­νί­ζο­νται γιατί λατρεύω αυτό που κάνω και θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό και ευλο­γη­μένο για τους ανθρώ­πους της τέχνης με τους οποίους συνερ­γά­ζο­μαι, συνα­να­στρέ­φο­μαι, συνεκ­θέτω και συμπο­ρεύ­ο­μαι στα εικα­στικά. Είναι άνθρω­ποι με γνώσεις και αγάπη για την τέχνη, είτε είναι δημιουρ­γοί είτε στην οργά­νωση και υπάρχει αλλη­λο­ε­κτί­μηση και αλλη­λο­σε­βα­σμός. Κάποιοι απ’ αυτούς είναι εξαι­ρε­τι­κοί εικα­στι­κοί, έχουν δημιουρ­γή­σει και ομάδες με τους οποίους έχω ανα­πτύ­ξει και πολύ καλές φιλικές σχέσεις. Πάντα ανυ­πο­μονώ με χαρά να τους συνα­ντήσω με την ευκαι­ρία μιας έκθεσης και μοι­ρα­ζό­μα­στε μαζί εμπει­ρίες και προ­βλη­μα­τι­σμούς σχετικά με την τέχνη και όχι μόνο.

Πώς θα περι­γρά­φατε την σχέση σας με την δουλειά σας και την Τέχνη σήμερα στην Ελλάδα;

Σχετικά με τη δουλειά μου, δουλεύω και δούλευα πολύ…. πολλές φορές εις βάρος της χαλά­ρω­σης, της ξεκού­ρα­σης, της ‘καλοπέρασης’ και της προ­σω­πι­κής ζωής… Δεν γνωρίζω τι θα πει ‘διακοπές’. Το πάθος που έχω για την ζωγρα­φική από πολύ μικρή ηλικία, δεν μου πέρασε. Αντι­θέ­τως, αυξή­θηκε. Είναι ένα ανα­γκαίο ‘ταξίδι’ για να συναντώ εμένα. Για να δίνω απα­ντή­σεις στους προ­βλη­μα­τι­σμούς μου…. Αρκετές φορές το ‘ταξίδι’ αυτό δεν είναι και τόσο ευχά­ρι­στο ή εύκολο, όμως μέσω της Τέχνης μου ψάχνω να βρω τον εαυτό μου. Τα τελευ­ταία χρόνια είμαι απο­λύ­τως αφο­σιω­μένη σ’ αυτό το ‘ταξίδι’… Δεν ήταν πάντα έτσι. Πέρασα πολύ δύσκολα. Παρά­δειγμα, ο θάνατος του πρώτου μου συζύγου στα 27 μου έχοντας δύο μικρά παιδιά, η δυσκο­λία στο να ξανα­σταθώ στα πόδια μου, να τα μεγα­λώσω κάνο­ντας παράλ­ληλα με την ζωγρα­φική και άλλες δύο βιο­πο­ρι­στι­κές δου­λειές…

Η δουλειά μου δεν θα μπο­ρούσε να είναι ανε­ξάρ­τητη και απο­στα­σιο­ποι­η­μένη από τις βιω­μα­τι­κές μου εμπει­ρίες με ανθρώ­πους και κατα­στά­σεις και δεν είναι δια­κο­σμη­τική. Η θεμα­τική μου ενότητα με τίτλο ‘Γυναίκες’ είχε σκοπό να ‘φωτίσει’ την αθέατη πλευρά της γυναί­κας σε όλους τους τομείς της ζωής της και τις επιρ­ροές που έχουν σ’ αυτήν διά­φο­ροι εξω­γε­νείς παρά­γο­ντες όπως είναι θρη­σκεία, οικο­γέ­νεια, πολι­τεία.

Η θεμα­τική μου ‘Ρίζες’ πιο φιλο­σο­φικό θέμα, δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται τη σύζευξη ζωής και θανάτου, της λήθης και της μνήμης. Αυτή την εποχή έχω επι­στρέ­ψει στα ανθρω­πο­κε­ντρικά έργα, με μια δουλειά που ενώνει και τις δύο προη­γού­με­νες θεμα­τι­κές…

Σχετικά με την Τέχνη και τις εικα­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που γίνο­νται στην Ελλάδα τα τελευ­ταία χρόνια, θεωρώ ότι στα χρόνια της κρίσης από το 2008 και μετά, άλλαξαν πολλά. Θα αναφέρω μόνο τα θετικά πράγ­ματα γιατί τα αρνη­τικά τα λέμε συχνά και όλοι λίγο πολύ τα γνω­ρί­ζουμε και τα βιώ­νουμε. Άνοιξαν πολλές πόρτες στις συλ­λο­γι­κές παρου­σιά­σεις και προ­σπά­θειες καλ­λι­τε­χνών. Κατα­λά­γιασε ως ένα βαθμό το ελι­τί­στικο σύστημα που υπήρχε έως τότε στον κόσμο της Τέχνης, με την υπερ­τί­μηση κάποιων και τις ‘κλει­στές παρέες’ τους (γκα­λε­ρί­στες, επι­με­λη­τές, Art Dealers κλπ.). Δημιουρ­γή­θη­καν ομάδες πιο ελεύ­θε­ρες που βοη­θιού­νται και από το δια­δί­κτυο στην επι­κοι­νω­νία κι έτσι δεν χρειά­ζε­ται να είσαι στα γρα­νά­ζια του παλαιό­τε­ρου συστή­μα­τος της τέχνης. Όχι ότι δεν υπάρχει αυτό, αλλά η Τέχνη βγήκε από τους κλει­στούς τοίχους και τα ‘στεγανά’….

Ωστόσο, επα­νέρ­χε­στε στην Ρόδο, δημιουρ­γείτε, φεύγετε.

Στη Ρόδο γνωρίζω και παρα­κο­λουθώ τί συμ­βαί­νει όλα αυτά τα χρόνια. Το νησί αυτό είναι ένας εξαι­ρε­τι­κός προ­ο­ρι­σμός δια­κο­πών. Ευλο­γη­μέ­νος τόπος με μεγάλη ιστορία. Όσον αφορά όμως την σχέση του τόπου με την Τέχνη, ιδιαί­τερα τα τελευ­ταία 15 χρόνια δεν είναι ελκυ­στική και δεν παρέχει τα κίνητρα ώστε να την επι­λέ­ξουν δημιουρ­γοί ως την μόνιμη κατοι­κία τους (ενώ θα μπο­ρούσε να ήταν) και έτσι δείχνει να είναι αφι­λό­ξε­νος τόπος για αυτούς. Σαφώς έχουμε μία από τις καλύ­τε­ρες συλ­λο­γές έργων νεο­ελ­λη­νι­κής τέχνης και περι­στα­σιακά παρου­σιά­ζο­νται κάποιες ατο­μι­κές εκθέ­σεις η εκθέ­σεις συλ­λό­γων. Δεν φτάνει όμως αυτό, χρειά­ζε­ται να αφου­γκρα­στείς τον παλμό των καλ­λι­τε­χνι­κών εξε­λί­ξεων, να δώσεις χώρο και ανάσα στους σύγ­χρο­νους δημιουρ­γούς.

Τόνισα τα 15 τελευ­ταία χρόνια, γιατί πριν γίνο­νταν περισ­σό­τερα πράγ­ματα. Το τελευ­ταίο ήταν ένα εξαι­ρε­τικό εικα­στικό project, το MoTέΡ (2001-2003), δηλαδή «Μοντέρνα Τέχνη στη Ρόδο». Προ­σκα­λούσε καλ­λι­τέ­χνες από το νησί και την υπό­λοιπη Ελλάδα και έστηνε ένα πρό­γραμμα για ένα μεγάλο χρονικό διά­στημα, με ατο­μι­κές και ομα­δι­κές εκθέ­σεις, σειρές δια­λέ­ξεων και εκπαι­δευ­τικά για την τέχνη. Είχε γίνει γνωστό σ’ όλη την Ελλάδα και ακόμα θυμάμαι τις δημο­σιεύ­σεις στις πιο γνωστές πανελ­λα­δι­κές εφη­με­ρί­δες.

Η Ρόδος τότε είχε γίνει ένα ζωντανό ‘κύτταρο’ πολι­τι­σμού. Έκτοτε, δεν υπάρ­χουν συν­δε­τι­κοί ιστοί που να ενώνουν τους καλ­λι­τέ­χνες μέσα και έξω από την Ρόδο και με το κοινό. Λείπει μια ενιαία, σύγ­χρονη πολι­τι­στική ταυ­τό­τητα.

Η Αυτο­διοί­κηση, σε όλες τις βαθ­μί­δες, πρέπει να χαράξει μια κοινή στρα­τη­γική πορεία στο σύγ­χρονο πολι­τι­σμό και συντε­ταγ­μένα να δου­λεύει σ’ αυτό.

Να μπουν οι κατάλ­λη­λοι άνθρω­ποι στην κατάλ­ληλη θέση και εκείνοι που θα εργα­στούν στο οργα­νω­τικό κομμάτι στους πολι­τι­στι­κούς οργα­νι­σμούς και τα μουσεία, να είναι επαγ­γελ­μα­τίες με γνώσεις, να κατα­στρώ­σουν ένα στρα­τη­γικό και μακρο­πρό­θε­σμο σχέδιο πολι­τι­στι­κής ανά­πτυ­ξης και να αμεί­βο­νται γι ‘αυτό. Να γίνο­νται θεσμο­θε­τη­μένα πράγ­ματα. Να περι­μέ­νεις ένα θεσμό να επα­να­λη­φθεί, να έχει συνέ­χεια. Για όλα αυτά όμως θέλει πλέον δουλειά πολλή, θέληση, αυτο­κρι­τική, σωστή αντί­ληψη, γνώση του αντι­κει­μέ­νου, συνερ­γα­σία και πάνω απ’ όλα διάθεση για αλλαγή..

Είναι δυνατόν, για παρά­δειγμα, το Μουσείο Νεο­ελ­λη­νι­κής Τέχνης Ρόδου με τέσσερα κτήρια, να μην έχει εκεί, σε μόνιμη βάση, έναν καλ­λι­τε­χνικό διευ­θυ­ντή; Πότε επι­τέ­λους θα αλλάξει το κατα­στα­τικό σε έναν οργα­νι­σμό που υπάρχει από τη δεκα­ε­τία του 1960; Επίσης, θα επα­να­λάβω ότι ίσως να ακού­γο­νται λίγο ουτο­πικά όλα αυτά, αλλά δεν είναι. Όπως είπα, γίνο­νται ήδη αλλού εδώ και πολλά χρόνια…

Θα ήθελα να πιστέψω ότι η κατά­σταση δεν είναι μη ανα­στρέ­ψιμη, ότι κάτι θα αλλάξει στο άμεσο μέλλον…

Θα σας δώσω ένα παρά­δειγμα, αντί­στοι­χης σε μέγεθος πόλης με την Ρόδο που είναι πρότυπο για το πώς λει­τουρ­γεί στον τομέα της τέχνης: τα Χανιά. Εκεί δεν χρειά­ζε­ται οι καλ­λι­τέ­χνες να μετοι­κή­σουν….. Είναι μια ‘ζωντανή’ δημιουρ­γική πόλη. Πολυά­ριθμα προ­γράμ­ματα και δράσεις για την τέχνη, χειμώνα- καλο­καίρι. Μουσεία (ιδιωτών ή κρατικά) που ανοί­γουν τις πόρτες τους στους εικα­στι­κούς, γκαλερί, σχολές τέχνης, ομα­δι­κές θεμα­τι­κές εκθέ­σεις με διε­θνείς συμ­με­το­χές που μας κάνουν να ερχό­μα­στε σ’ επαφή και να γνω­ρί­ζουμε και άλλους καλ­λι­τέ­χνες…

Είναι αλήθεια ότι τα τελευ­ταία χρόνια τα Χανιά απο­τε­λούν και τη δική μου εικα­στική ‘βάση’.

Επι­τρέψτε μου δε να ανα­φερθώ ειδικά στο Μουσείο «Ελαιουρ­γείο» στο Δρο­μό­νερο Χανίων του οποίου η ψυχή είναι ο εξαι­ρε­τι­κός Ιωάννης Αρχο­ντά­κης με το πρό­γραμμα XANIAaRT, ένα πρό­γραμμα με απί­στευτη δράση που ‘τρέχει’ 10 χρόνια τώρα. Πριν λίγες μέρες γύρισα από τα Χανιά πήγα για εγκαί­νια έκθεσης ζωγρα­φι­κής όπου συμ­με­τείχα στο Μουσείο Ελαιουρ­γείο. Μια έκθεση έργων 8 Ελλη­νί­δων και 8 Ιρανών γυναι­κών εικα­στι­κών, με θέμα την ανα­ζή­τηση της έμφυλης ταυ­τό­τη­τας. Ήλθαν και 3 Ιρανές ζωγρά­φοι (από τις 8 που λάμ­βα­ναν μέρος) από Τεχε­ράνη.

Ήταν πολύ συγκι­νη­τική και πολύ ενδια­φέ­ρουσα η γνω­ρι­μία μαζί τους και το project αυτό έχει συνέ­χεια.

Επίσης θέλω να πω δυό λόγια και για την εξαι­ρε­τική δουλειά και στα εικα­στικά που κάνει το Ιστο­ρικό Αρχείο- Μουσείο της Ύδρας με την ψυχή αυτού την υπέροχη Ντίνα Αδα­μο­πού­λου η οποία είναι και μισή Ροδί­τισσα! Η πολ­λα­πλή του συνει­σφορά και δράση σε διεθνές επίπεδο είναι πράγ­ματι παρά­δειγμα προς μίμηση για άλλα Μουσεία. Είχα την χαρά και την τιμή να πρω­το­πα­ρου­σιάσω την ατομική μου έκθεση ‘Ριζες’ εκεί το καλο­καίρι του 2015.

Εύχομαι κάποια στιγμή να αλλά­ξουν τα πράγ­ματα και στη Ρόδο γιατί έχει και κοινό και καλούς εικα­στι­κούς. Υπάρ­χουν πολύ ταλα­ντούχα νέα παιδιά που έχουν να δώσουν πολλά και αγαπούν τον τόπο τους αλλά είναι απο­θαρ­ρη­μένα… Αυτά τα παιδιά θα έπρεπε να προ­σέ­ξουμε περισ­σό­τερο γιατί είναι το μέλλον μας για την ανά­πτυξη της παι­δείας και του πολι­τι­σμού.

Ειρήνη Βαζού­κου Φωτο­γρα­φία: Καλ­λιόπη Βου­τζαλή