• Ο διευθυντής Ερευνών της Opinion Poll, Ζαχαρίας Ζούπης, αναλύει μιλώντας στη «δ» τη ρευστότητα του πολιτικού σκηνικού, τη δυναμική των υπό ίδρυση κομμάτων και τα όρια της «τιμωρητικής ψήφου»
Η εικόνα πολιτικής σταθερότητας που εκπέμπεται από την κυβέρνηση συνυπάρχει με μια βαθιά, δομική κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Οι υψηλοί δείκτες αναποφάσιστων, η διεύρυνση της «γκρίζας ζώνης» και η μαζική αποχή των τελευταίων δεκαπέντε ετών συνθέτουν ένα τοπίο ρευστότητας, που, όπως δείχνουν τα στοιχεία, δεν αφορά μόνο στις κομματικές ισορροπίες αλλά αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της πολιτικής εκπροσώπησης. Σε αυτή τη συγκυρία, τα σενάρια δημιουργίας νέων πολιτικών σχημάτων από πρόσωπα με αναγνωρισιμότητα, όπως ο Αλέξης Τσίπρας, ο Αντώνης Σαμαράς και η Μαρία Καρυστιανού, επαναφέρουν το ερώτημα αν βρισκόμαστε μπροστά σε πραγματικές ανατροπές ή σε προσωποπαγή εγχειρήματα περιορισμένης αντοχής. Παράλληλα, η συζήτηση για τον ρόλο των δημοσκοπήσεων, τη διαφορά ανάμεσα στη δυνητική και την πραγματική ψήφο, αλλά και τα κίνητρα με τα οποία οι πολίτες προσέρχονται στην κάλπη, αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο διευθυντής Ερευνών της Opinion Poll, Ζαχαρίας Ζούπης, μιλά στη «δ» για τα ποιοτικά και ποσοτικά δεδομένα που καταγράφουν οι μετρήσεις, εξηγεί γιατί η κρίση εμπιστοσύνης δεν ταυτίζεται με πολιτική αποσταθεροποίηση και σκιαγραφεί τις πιθανές εξελίξεις μέχρι τις εκλογές του 2027, σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου το ζητούμενο παραμένει ποιος μπορεί πειστικά να «κρατήσει το τιμόνι της χώρας».
Αναλυτικά η συνέντευξη:
• Κύριε Ζούπη, τελικά μιλάμε για «ρευστότητα» ή για μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης του εκλογικού σώματος απέναντι στο πολιτικό σύστημα; Μήπως η εικόνα σταθερότητας που επικαλείται η κυβέρνηση είναι περισσότερο επικοινωνιακή, παρά πραγματική;
Το σίγουρο είναι ότι έχουμε μια ορατή κρίση εμπιστοσύνης προς θεσμούς κα Παμπρή και το πολιτικό σύστημα συνολικά που δημιουργεί το έδαφος για μια κρίση εκπροσώπησης. Δεν είναι τυχαίος ο μεγάλος αριθμός αναποφάσιστων στις δημοσκοπήσεις που κινείται στο 20%, η γκρίζα ζώνη που κινείται στο 23%-25% , ακόμα και ότι αρκετά περισσότεροι από παλιότερα δηλώνουν ΑΛΛΟ ΚΟΜΜΑ χωρίς πολλοί από αυτούς να έχουν κάποιο σχήμα στο μυαλό τους. Όπως δεν είναι τυχαίο ότι από τις Βουλευτικές Εκλογές του 2009 μέχρι τις βουλευτικές εκλογές του 2023 «χάσαμε» 1.770.937 ψηφοφόρους. Πρόκειται επομένως για εντοπισμένο πρόβλημα την εξέλιξη του οποίου παρακολουθούμε. Υπάρχει επομένως μια ρευστότητα, αλλά αυτό είναι άλλο από τη σταθερότητα που συνδέεται με την οικονομική πρόοδο της χώρας ή τη θωράκισή της και την ενδυνάμωσή της, τη διεθνή ενίσχυση του ρόλου της σε μια ταραχώδη περίοδο διεθνώς, χαρακτηριστικά που είναι αδιαμφισβήτητα για την Ελλάδα. Όπως είναι σημαντικό ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε κάποια ενίσχυση ακροδεξιών και λαϊκιστών στον βαθμό που βλέπουμε ακόμα και σε χώρες όπως στη Γερμανία, τη Μ. Βρετανία ή τη Γαλλία. Η κοινωνία έχει προβλήματα, υπάρχει σε σημαντικό τμήμα της δυσαρέσκεια, υπάρχει κρίση εμπιστοσύνης, αλλά ακριβώς τα χαρακτηριστικά που ανέφερα είναι σημαντικές κατακτήσεις που δεν πρέπει με τίποτα να αμφισβητηθούν.
• Αν Τσίπρας, Καρυστιανού κι ενδεχομένως Σαμαράς δημιουργήσουν νέα κόμματα, μιλάμε για ανατροπή συσχετισμών ή για σχήματα με περιορισμένη «προσωποπαγή» δυναμική που δύσκολα θα αντέξουν εκλογικά;
Αναφερόμαστε σε τρία εν δυνάμει κόμματα, που είναι τρεις διαφορετικές περιπτώσεις. Ο κ. Α. Σαμαράς δεν δείχνει ιδιαίτερη δυναμική με μόλις 3.5% να δηλώνουν σίγουρα ναι στο ερώτημα αν θα ψηφίσουν ένα κόμμα του και φτάνει σε ένα σύνολο δυνητικής ψήφου της τάξης του 13%-14%. Τι σημαίνει αυτό; Ότι η πιθανότερη εξέλιξη σε Βουλευτικές εκλογές θα ήταν να έχει την τύχη του Γ. Παπανδρέου το 2015. Ακόμα όμως και αν έμπαινε στη Βουλή στις πρώτες εκλογές, δύσκολα θα μπορούσε να το πετύχει σε δεύτερες. Ο κ. Τσίπρας ξεκίνησε δυναμικά τον Σεπτέμβριο, παρακολουθήσαμε μια επικοινωνιακή θύελλα με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του, αλλά τον Δεκέμβριο είδαμε μια πτώση των ποσοστών του με σίγουρα ναι στο 9%-11% και συνολικά δυνητική ψήφο στο 19%-21%. Προφανώς κάποιες κινήσεις έγιναν λάθος ή δεν είχαν την υποδοχή που αναμενόταν. Σε κάθε περίπτωση η παρουσία ενός κόμματός του φαίνεται να έχει επίδραση βασικά στον χώρο της Κεντροαριστεράς. Τώρα πέρα από τα άλλα προβλήματα (απουσία αφηγήματος, στόχου, στελεχών) έχει και τον πονοκέφαλο της παρουσίας ενός κόμματος Καρυστιανού, η οποία έχει μεγαλύτερη δυνητική ψήφο στο επίπεδο του 28%-30%, με το σίγουρα ναι στο 10%. Έχει δηλαδή μεγαλύτερη επιδραστικότητα από τον Α. Τσίπρα και κάνει οριζόντια γκελ σε χώρους της Κεντροαριστεράς π.χ σε ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΣΥΡΙΖΑ, και του χώρου πιο δεξιά της Ν.Δ όπως ΝΙΚΗ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ κλπ. Τώρα κάνει τα πρώτα πολιτικά βήματά της, μιλάει με γενικά συνθήματα και μένει να μας δείξει τη φυσιογνωμία και τα στελέχη του κόμματός της. Να αποσαφηνίσουμε ότι είναι άλλο η δυνητική ψήφος και άλλο η πρόθεση ψήφου, όπως και ότι έχουμε πολύ δρόμο μέχρι να δούμε τι απήχηση θα έχουν τα κόμματα. Έχουμε δει κόμματα στο παρελθόν με δυνητική ψήφο πάνω από 20% που κατέληξαν να μην κατέβουν σε εκλογές. Θα υπάρχουν αλλαγές σε συσχετισμούς, που σε πρώτη φάση μάλλον οδηγεί σε ένα παραπέρα κατακερματισμό του αντιπολιτευτικού χώρου, κάτι που θα ευνοεί την εικόνα ότι το μόνο μεγάλο, ισχυρό, ικανό να κυβερνήσει κόμμα είναι η Ν.Δ . Πολύ περισσότερο που κανένα κόμμα παλιό ή υπό ίδρυση δεν φαίνεται να διαθέτει πειστικό εναλλακτικό αφήγημα.
• Υπάρχει ουσιαστικά πολιτικός χώρος για νέα κόμματα ή μιλάμε για προσωπικά εγχειρήματα που απλώς θα ανακυκλώσουν ψηφοφόρους μέσα στο ίδιο κουρασμένο κομματικό τοπίο;
Όλα θα τεθούν σε δοκιμασία το 2026 και στην τελική ευθεία προς τις εκλογές. Τα κόμματα θα δώσουν μάχες, άλλα για να επιβιώσουν και άλλα για να ανεβάσουν τα ποσοστά τους. Για παράδειγμα, θα δούμε να «σηκώνονται από τον καναπέ» πολίτες που απέχουν; Τότε μπορεί να δούμε πιθανά πιο μεγάλες αλλαγές. Διαφορετικά θα δούμε αλλαγές, αλλά τα βασικά ερωτήματα που θα τίθενται είναι τρία: Πρώτον: Με δεδομένο ότι η Ν.Δ είναι και θα είναι πρώτο κόμμα, θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις ενστάσεις, την κριτική και τη διαμαρτυρία πολιτών που την είχαν υποστηρίξει, ώστε να δείξει ότι ανεβάζει τα ποσοστά της και μπορεί να διεκδικήσει αυτοδυναμία έστω σε δεύτερες εκλογές; Δεύτερο: Ποιο κόμμα θα είναι δεύτερο και με τι διαφορά από το πρώτο; Θα είναι μια σκληρή μάχη ανάμεσα σε τρία κόμματα. Τρίτο: Πόσα από τα κόμματα που βρίσκονται λίγο πάνω, λίγο κάτω από το 3% θα επιβιώσουν;
• Με βάση τα στοιχεία σας, οι πολίτες σήμερα ψηφίζουν με πολιτικό κριτήριο ή κυρίως «τιμωρητικά»; Και πόσο επικίνδυνο είναι αυτό για τη σταθερότητα της δημοκρατικής λειτουργίας;
Θα δανειστώ εύρημα της έρευνας της PULSE τον Δεκέμβριο, για να σας απαντήσω. Το ερώτημα ήταν με πιο κύριο συναίσθημα / κίνητρο θα επιλέξουν το τι θα ψηφίσουν στις επόμενες εκλογές. Οι απαντήσεις ήταν η προοπτική, ποιος προσφέρει ελπίδα 50%, η ανησυχία / ποιος προσφέρει σιγουριά 22%, ο θυμός, η τιμωρητική διάθεση 11%, η επιβράβευση για τα σωστά που έγιναν 9%. Νομίζω ότι το κλίμα αποδίδεται πολύ χαρακτηριστικά. Κανένας δεν ψηφίζει μονοσήμαντα. Οδεύοντας προς τις εκλογές η κοινωνική, πολιτική συμπεριφορά θα διαμορφώνεται με βάση πολλούς παράγοντες ταυτόχρονα. Μπροστά στην κάλπη το μείζον θα είναι ποιος μπορεί να κρατήσει το τιμόνι της χώρας αυτή τη δύσκολη εποχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι ανά περιόδους κάποια συναισθήματα δεν επηρεάζονται από το κλίμα και τα γεγονότα που προκύπτουν. Για παράδειγμα, στους πρώτους μήνες του 2025, στους μήνες των συλλαλητηρίων για τα Τέμπη βρίσκαμε πολύ ψηλά τον θυμό. Βλέπετε από τα στοιχεία ότι αυτό έχει αλλάξει. Σε κάθε περίπτωση κανείς δεν μπορεί να τα προβλέψει όλα από τώρα. Πάντα το κλίμα, τα τυχόν απρόοπτα γεγονότα, η ατζέντα και τα διλλήματα που κυριαρχούν στην καθαρά προεκλογική περίοδο παίζουν το καταλυτικό ρόλο. Σκεφτείτε ότι περίπου το 15% των ψηφοφόρων καταλήγει το τελευταίο διήμερο, μέχρι και τη στιγμή πάνω από την κάλπη. Οφείλω να σημειώσω πάντως, ότι θα μπορούσε να ήταν καταστροφικό λόγω κάποιων παραγόντων να υπάρχει μια μαζική τυφλή, τιμωρητική ψήφος ή μια χαλαρή ψήφος. Ενίοτε αυτό αποδεικνύεται ότι δεν μαζεύεται εύκολα, με ό,τι αυτό σημαίνει για τη χώρα και τη ζωή των πολιτών.
• Πόσο αξιόπιστες είναι οι μετρήσεις για πολιτικά σχήματα που δεν υπάρχουν ακόμη; Υπάρχει κίνδυνος οι δημοσκοπήσεις να δημιουργούν κλίμα αντί να το αποτυπώνουν;
Είναι αξιόπιστες με την έννοια ότι ταυτόχρονα πρέπει να εξηγείται τι μετράμε. Είπα πριν ότι χωρίζει έτη φωτός τη δυνητική ψήφο από την πρόθεση ψήφου. Ουσιαστικά με τις μετρήσεις μας για τα υπό ίδρυση νέα κόμματα ανιχνεύουμε την περίμετρο που μπορεί να κινηθεί ένα κόμμα, τα ακροατήρια που «κοιτάνε», «που ακούν» προς αυτά τα κόμματα. Τα ποσοστά διαμορφώνονται συνέχεια, όσο αποσαφηνίζεται η φυσιογνωμία, το πρόγραμμα, το στελεχιακό δυναμικό τους και εμείς αυτή την πορεία, αυτή την τάση παρακολουθούμε. Ίσως να δημιουργείται κλίμα, αλλά πιστέψτε με αυτό μπορεί να αποδεικνύεται και μπούμεραγκ όσο η δύναμη «γειώνεται» και πολύ περισσότερο όταν τα κόμματα από υπό ίδρυση, ιδρύονται και άρα μετριούνται μαζί με όλα τα άλλα κόμματα σε μια πρόθεση ψήφου, όπου κάθε πολίτης που απαντά σε μια δημοσκόπηση επιλέγει πια ένα κόμμα.
• Αν η πολιτική σκηνή κατακερματιστεί με νέα κόμματα, οδεύουμε σε πιο ασταθές σύστημα και κυβερνήσεις συγκυρίας ή πιστεύετε ότι το εκλογικό σώμα τελικά θα επιβάλει νέα ισορροπία;
Πιστεύω κα. Παμπρή ότι θα υπάρχουν αλλαγές σε συσχετισμούς και σε ποσοστά κομμάτων, ότι κάποια κόμματα μπορεί να «εξαφανιστούν», να συρρικνωθούν τον επόμενο χρόνο. Βασικό πάντως είναι ότι αυτή την ώρα βλέπουμε από τη μελέτη των ποιοτικών στοιχείων, ότι το πιο σίγουρο είναι μια αναδιάταξη των συσχετισμών στον χώρο της κεντροαριστερής και ακροδεξιάς Αντιπολίτευσης. Επιτρέψτε μου δε μια βασική παρατήρηση. Όσο τα κόμματα της αντιπολίτευσης περιορίζονται σε μια στείρα καταγγελία, σε έναν διαγκωνισμό για το ποιος είναι πιο αντιμητσοτακικός, χωρίς να κάνουν σαφή την εναλλακτική πρότασή τους, τότε ωφελημένος θα αναδεικνύεται ο Κ. Μητσοτάκης και η Ν.Δ.
