Ιωάννης Χατζής “Ο συντελεστής ΦΠΑ και το εργασιακό κόστος τα σοβαρότερα θέματα για το μέλλον του ελληνικού τουρισμού”

Πώς πιστεύ­ετε ότι θα εξε­λι­χθεί η σεζόν βάσει των μηνυ­μά­των που έχετε από τους ΤΟ; Ποιές αγορές εκτι­μάτε ότι θα πληγούν περισ­σό­τερο;

Oι σπου­δαιό­τε­ρες αγορές δεξα­με­νές για την Ελλάδα είναι η Αγγλία, η Γερ­μα­νία και η Η.Π.Α.. Οι τρεις αυτές αγορές αυτή την στιγμή βρί­σκο­νται στο “μάτι του κυκλώνα”. Το μέγεθος, καθώς και τη διάρ­κεια του σοκ που θα υπο­στούν οι οικο­νο­μίες, δεν είμαστε σε θέση να τα γνω­ρί­ζουμε αυτή την στιγμή. Ακόμα και οι ειδικοί δια­φω­νούν στο φάσμα της ύφεσης. Για παρά­δειγμα, η Goldman Sachs κάνει λόγο για παγκό­σμια ύφεση το 2020 της τάξης του -1%, ενώ η McKinsey κάνει λόγο για παγκό­σμια ύφεση έως 4,7%. Σε απόλυτο αριθμό η διαφορά των προ­βλέ­ψεων είναι 3,5 τρι­σε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια.

Είναι πολύ νωρίς για προ­βλέ­ψεις για την φετινή σεζόν. Κάποιοι Τour Operators έχουν ήδη ανα­στεί­λει την λει­τουρ­γία τους για μετά την 1η Ιουλίου (π.χ. Aurinkomatkat) και κάποιοι άλλοι (π.χ. Saga Holidays) επι­μέ­νουν ότι θα διε­ξα­χθεί το πρό­γραμμα του Μαΐου κανο­νικά. Ρεα­λι­στικά, όσο υπάρχει υγειο­νο­μι­κός κίν­δυ­νος, τα νησιά δεν μπορούν να φιλο­ξε­νούν του­ρί­στες. Θετική χροιά αφήνει το γεγονός, ότι ο του­ρι­σμός τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες, απο­τε­λεί είδος πρώτης ανάγκης και απο­τε­λεί ανα­πό­σπα­στο κομμάτι της αγο­ρα­στι­κής συμπε­ρι­φο­ράς στον ανε­πτυγ­μένο κόσμο. Συνεπώς, εάν τα πράγ­ματα δεν εκτρο­χια­στούν τελείως, θα επα­νέλ­θει η ζήτηση σε λιγό­τερο από 2 χρόνια.

Ποιοί προ­ο­ρι­σμοί θα πληγούν περισ­σό­τερο; Η Ρόδος κατά πόσο θεω­ρείτε ότι είναι θα αντα­πε­ξέλ­θει;

Μεγάλο κίνδυνο απο­τε­λεί η υγειο­νο­μική αυτή κρίση να ακο­λου­θη­θεί από μια ανθρω­πι­στική κρίση. Αρχίζει να κυριαρ­χεί η άποψη, ότι τα κατα­λύ­ματα πρέπει να παρα­μεί­νουν κλειστά για την σεζόν του 2020. Συμφωνώ ότι η οικο­νο­μικά ασφα­λέ­στερη οδός, είναι τα ξενο­δο­χεία να μην ανοί­ξουν. Ένα μπαράζ πτω­χεύ­σεων στα πρα­κτο­ρεία το χειμώνα μπορεί να σταθεί ανυ­πέρ­βλητο εμπόδιο στην βιω­σι­μό­τητα. Πάραυτα, στην δική μας εται­ρεία, η απόφαση ανοίγ­μα­τος θα έχει κοι­νω­νική χροιά. Εάν υπάρχει επαρκής ζήτηση και το επι­τρέ­πει το κράτος,  θα λει­τουρ­γή­σουμε τα ξενο­δο­χεία για να εργα­στεί το προ­σω­πικό μας. Θα απορ­ρο­φή­σουμε τον κίνδυνο που σας περιέ­γραψα.

Η πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι, ότι οι προ­ο­ρι­σμοί με μεγάλη εξάρ­τηση στην του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία, θα ζορι­στούν. Για παρά­δειγμα, το νότιο Αιγαίο με έμμεση έκθεση 95% στον του­ρι­σμό, θα δυσκο­λευ­θεί πολύ περισ­σό­τερο να αντα­πε­ξέλ­θει, σε όλα τα επίπεδα, συγκρι­τικά με την Κρήτη που η έκθεση στον του­ρι­σμό αγγίζει μόλις το 50%. Εκτιμώ ότι η  ζήτηση για μεγάλα Resorts, θα μειωθεί αισθητά, ενώ η ζήτηση για βίλλες και μικρές ξενο­δο­χεια­κές μονάδες, θα αυξηθεί. Πιστεύω δηλαδή, ότι η κοι­νω­νική απο­μό­νωση, βρα­χυ­πρό­θε­σμα, θα επη­ρε­ά­σει την αγο­ρα­στική συμπε­ρι­φορά των κατα­να­λω­τών. Η σεζόν του 2021 θα είναι ιδιόρ­ρυθμη, ωστόσο πιστεύω ότι μετά το 2022 θα αρχίσει να επα­νέρ­χε­ται κάποια ισορ­ρο­πία στην αγορά. Στην νέα ισορ­ρο­πία, η σχέση ξενο­δό­χου και Tour Operator θα έχει δια­φο­ρο­ποι­η­θεί.  Σε κάθε περί­πτωση, θεωρώ ότι το προϊόν της Ελλάδας είναι ισχυρό και σε βάθος χρόνου η ζήτηση θα αρχίσει να αυξά­νε­ται.

Η ενί­σχυση του εσω­τε­ρι­κού του­ρι­σμού κατά πόσο εκτι­μάτε ότι θα βοη­θή­σει την Ελλάδα;

Η δρα­στη­ριό­τητα του του­ρι­σμού στην Ελλάδα είναι, κατά βάση, εξα­γω­γική. Με λίγα λόγια, κάποιος κατα­να­λω­τής από το εξω­τε­ρικό, δαπανά την αμοιβή του σε ένα προϊόν που παρά­γουμε εγχώρια. Τα χρήματα αυτά είναι μια νέα εισροή ρευστού στον κύκλο της Ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας. Αυτός ο χαρα­κτή­ρας του κλάδου μας προσ­δί­δει έναν πολ­λα­πλα­σια­στή σχεδόν 2,5. Για κάθε ευρώ που δαπανά ένας αλλο­δα­πός στην Ελλάδα, η οικο­νο­μία διο­γκώ­νε­ται 2,5 ευρώ. Αυτός είναι ο λόγος που ο κλάδος απο­τε­λεί σπου­δαίο εργα­λείο για την επα­να­φορά της Ελλάδας σε τροχιά ανά­πτυ­ξης.

Το εισό­δημα του μέσου Ελλη­νι­κού νοι­κο­κυ­ριού, έχει συρ­ρι­κνω­θεί αρκετά. Σε καμία περί­πτωση δεν είναι λύση για την βιο­μη­χα­νία μας να στη­ρί­ζε­ται στις χαμηλές απο­τα­μιεύ­σεις ή να διεκ­δι­κεί μέρος της χαμηλής εγχώ­ριας κατα­νά­λω­σης. Το να ενι­σχυ­θεί προ­σω­ρινά η ζήτηση σε κάποιες περιο­χές, σε μοτίβο #ΜένουμεΕλλάδα, ιδιαί­τερα για τα πολύ μικρά νησιά όπως π.χ. η Σύμη, απο­τε­λεί θεμιτό βρα­χυ­πρό­θε­σμο στόχο, αλλά σε καμία περί­πτωση δεν απο­τε­λεί λύση για την βαριά του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία ή την οικο­νο­μία.

Τα μέτρα που έχει εξαγ­γεί­λει η κυβέρ­νηση είναι ικα­νο­ποι­η­τικά για τους ξενο­δό­χους; Πιστεύ­ετε ότι θα υπάρξει πρό­βλημα βιω­σι­μό­τη­τας για κάποιες επι­χει­ρή­σεις;

Τα μέτρα μέχρι σήμερα είναι επαρκή και αντα­πο­κρί­νο­νται σε μια προ­σπά­θεια να κλω­τσή­σουμε το πρό­βλημα κάτω από το «χαλάκι» για δύο μήνες. Ουσια­στικά όμως, δεν έχουν ακόμα αρχίσει να νομο­θε­τούν λύσεις για τον κλάδο. Η κρίση ρευ­στό­τη­τας θα μετα­τε­θεί για αργό­τερα μέσα στην σεζόν και κάποια εργα­λεία με τα οποία ξεπερ­νού­σαμε κενά ρευ­στό­τη­τας, όπως π.χ. προ­κα­τα­βο­λές πρα­κτο­ρείων, θα αργή­σουν να επα­νεμ­φα­νι­στούν. Προ­βλή­ματα βιω­σι­μό­τη­τας υπήρχαν και πριν από την υγειο­νο­μική κρίση.

Γενικά, οι επι­χει­ρη­μα­τίες στην Ελλάδα βασί­ζο­νται πολύ στην δια­χρο­νική ροή ρευ­στό­τη­τας. Πολλές από τις δρα­στη­ριό­τη­τες που αφορούν προη­γού­με­νες χρήσεις, εξο­φλού­νται με χρήματα από επό­με­νες χρήσεις, καθι­στώ­ντας πρα­κτικά πολύ δύσκολο να απο­τυ­πω­θεί το πραγ­μα­τικό πρό­βλημα ρευ­στό­τη­τας από τους ισο­λο­γι­σμούς των εται­ριών. Εγώ δεν θεωρώ απίθανο να δούμε ξενο­δο­χεία με καλές κερ­δο­φο­ρίες και δανει­σμό 4 φορές πάνω το E.B.I.T.D.A.C. (Earnings Before Interest Taxes Depreciation Amortization Coronavirus) να ανα­γκα­στούν να κλεί­σουν γεμάτα.

Πολλοί εκτι­μούν ότι η Ελλάδα θα βγει από τη κρίση με ένα δυνα­τό­τερο προφίλ σε σχέση με τις αντα­γω­νί­στριες χώρες στη Μεσό­γειο. Είναι κάτι που συμ­φω­νείτε ή απλά είναι μια υπε­ρα­πλου­στευ­μένη άποψη;

Πιστεύω ότι δεν υπάρχει ολο­κλη­ρω­μένο του­ρι­στικό προϊόν παγκο­σμίως σαν την Ελλάδα. Καμία κυβέρ­νηση και κανένας πολι­τι­κός δεν μπορεί να κεφα­λαιο­ποι­η­θεί το συγκυ­ριακό αυτό άλμα στην ζήτηση για εισερ­χό­μενο του­ρι­σμό. Το προϊόν υπήρχε πάντα, απλώς ήταν τόσο δεδο­μένο και δεν υπήρχε ενδια­φέ­ρον ενα­σχό­λη­σης.

Η οικο­νο­μική κρίση έφερε την Ελλάδα στις εφη­με­ρί­δες όλου του κόσμου και ενερ­γο­ποί­ησε την αυξη­μένη ζήτηση. Η υπό­λοιπη δουλειά έγινε από τους Έλληνες Εργα­ζό­με­νους, τους Έλληνες Ξενο­δό­χους και την πανέ­μορφη Ελλάδα. Η αλήθεια είναι ότι ο καλός υγειο­νο­μι­κός χει­ρι­σμός παρου­σιά­ζει την εικόνα ενός σοβαρού κράτους με καλό σύστημα υγείας και σίγουρα αυτό θα μπορεί να κεφα­λαιο­ποι­η­θεί. Καμία στρα­τη­γική προ­ώ­θη­σης όμως δεν θα πρέπει να επι­σκιά­ζει το εξαι­ρε­τικό μας προϊόν.

Θα εκμε­ταλ­λευτώ την τελευ­ταία ερώτηση όμως, για να τοπο­θε­τηθώ γενι­κό­τερα στο θέμα της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας. Βλέ­πο­ντας το μέλλον του Ελλη­νι­κού Του­ρι­σμού ως βρα­χί­ονα ανά­πτυ­ξης, υπάρ­χουν δύο πολύ σοβαρά θέματα τα οποία πρέπει να επι­ση­μάνω. Το πρώτο είναι ο συντε­λε­στής ΦΠΑ και το δεύτερο είναι το εργα­σιακό κόστος.

Η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση έκανε εγκλη­μα­τικό λάθος με την κατάρ­γηση του κατώ­τα­του συντε­λε­στή Φ.Π.Α. στην διαμονή. Σε μια περίοδο που η οικο­νο­μία διανύει παρα­τε­τα­μένη ύφεση και ανεργία 20% χρειά­ζο­νται, τόνωση οι επεν­δύ­σεις και τόνωση οι εξα­γω­γές.  Η απά­ντηση της προη­γού­με­νης κυβέρ­νη­σης στο πρό­βλημα ήταν μια αύξηση 50% στον συντε­λε­στή ΦΠΑ περιο­ρί­ζο­ντας με αυτό το τρόπο και τα δύο. Η νέα κυβέρ­νηση έπρεπε εντός του πρώτου μήνα της δια­κυ­βέρ­νη­σής της να ρυθ­μί­σει την συσταλ­τική αυτή πολι­τική που κλη­ρο­νό­μησε.

Ο ΦΠΑ των ξενο­δο­χείων που είναι πάνω από 1 δισε­κα­τομ­μύ­ριο ευρώ, θα μπο­ρούσε να μετα­τρα­πεί σε 3 δισε­κα­τομ­μύ­ρια αύξηση ΑΕΠ ετησίως, με την μορφή επεν­δύ­σεων ή κατα­νά­λω­σης, με ταυ­τό­χρονη μείωση της ανερ­γίας. Το κυβερ­νών κόμμα ανάλωσε πολύ χρόνο στην διεκ­πε­ραί­ωση μεγάλων project, όπως το Ελλη­νικό, και καθυ­στέ­ρησε να δει με προσοχή τις στρε­βλώ­σεις που υπάρ­χουν στην δομή ενός δυνα­μι­κού κλάδου, όπως είναι ο δικός μας. Ιδιαί­τερα στην νησιω­τική Ελλάδα που υπήρχε ειδικός συντε­λε­στής ΦΠΑ.

Δεν έπρεπε να φθά­σουμε στο σημείο να δια­πραγ­μα­τευό­μα­στε με την βιω­σι­μό­τητα για να επέλθει ουσια­στικά το θέμα στο προ­σκή­νιο. Μια μόνιμη λύση στον ΦΠΑ θα είναι το πρώτο βήμα της κυβέρ­νη­σης για τόνωση του κλάδου. Πιστεύω κανένας σοβαρός υπουρ­γός οικο­νο­μι­κών δεν μπορεί να παρα­βλέ­ψει την ανάγκη επα­να­φο­ράς του χαμηλού συντε­λε­στή.

Το δεύτερο θέμα είναι η απα­σχό­ληση στα ξενο­δο­χεία και το κόστος εργα­σίας. Το πρώτο πρό­βλημα, είναι ότι οι ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές εκτο­ξεύ­ουν τους μισθούς με ένα πολ­λα­πλα­σια­στή που φτάνει το 1,8. Με λίγα λόγια, ένας εργα­ζό­με­νος που αμεί­βε­ται 1,000 ευρώ μπορεί να κοστί­ζει 1,800 ευρώ τον μήνα στον εργο­δότη. Τα επι­πλέον 800 ευρώ που στε­ρεί­ται ο εργα­ζό­με­νος πηγαί­νουν σε ένα ασφα­λι­στικό ταμείο με διαρ­θρω­τικά προ­βλή­ματα. Το δεύτερο πρό­βλημα, είναι οι συλ­λο­γι­κές συμ­βά­σεις εργα­σίας στις ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις.

Υπάρ­χουν πολλές περι­πτώ­σεις, στις οποίες οι εργα­σια­κές σχέσεις στα ξενο­δο­χεία είναι 100% ακρι­βό­τε­ρες από ότι θα ήταν με την Γ.Σ.Σ.Ε.. Πάλι βέβαια, κύριοι απο­δέ­κτες του προ­βλή­μα­τος είναι τα νησιά, όπου η αγορά εργα­σίας είναι περιο­ρι­σμένη. Σε μια Ελλάδα που -προ Covid-19- υπήρχαν 800,000 άνθρω­ποι χωρίς δουλειά και το ΑΕΠ είναι 150 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ μειω­μένο από πριν 15 χρόνια, οι αμοιβές του προ­σω­πι­κού στα ξενο­δο­χεία έχουν ανέλθει στα επίπεδα που ήταν πριν την οικο­νο­μική κρίση.

Σε αυτό έρχεται να προ­στε­θεί ότι κάποιοι επι­χει­ρη­μα­τίες δηλώ­νουν λιγό­τε­ρες ώρες και αμεί­βουν το προ­σω­πικό τους πολύ χαμη­λό­τερα από ότι προ­βλέ­πε­ται στις συμ­βά­σεις εργα­σίας, δημιουρ­γώ­ντας έτσι  στρε­βλώ­σεις στον εγχώριο αντα­γω­νι­σμό. Σε κάθε περί­πτωση, απο­τέ­λε­σμα του υψηλού κόστους μισθο­δο­σίας, είναι τα ξενο­δο­χεία να προ­σλαμ­βά­νουν λιγό­τερο προ­σω­πικό, η υψηλή ανεργία να παρα­μέ­νει και η αντα­γω­νι­στι­κό­τητα του προ­ϊ­ό­ντος να φθίνει.

Θεωρώ πολύ θεμιτό να υπάρ­χουν οργα­νώ­σεις που να υπο­στη­ρί­ζουν τον εργα­ζό­μενο από τις μεγάλες απρό­σω­πες κερ­δο­σκο­πι­κές επι­χει­ρή­σεις. Όμως πρέπει να σας υπεν­θυ­μίσω ότι στην πλειο­ψη­φία τους, οι του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις στην Ελλάδα είναι μικρο­με­σαίες οικο­γε­νεια­κές επι­χει­ρή­σεις που έχουν άψογες εργα­σια­κές σχέσεις με το προ­σω­πικό τους.

Θεωρώ λοιπόν σκόπιμο, για την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα της χώρας και όσο υπάρ­χουν 800,000 άνθρω­ποι άνεργοι, το μισθο­λο­γικό κόστος των ξενο­δο­χεια­κών επι­χει­ρή­σεων να παρα­μεί­νει παγω­μένο, εάν όχι να μειωθεί. Επίσης, καλό θα ήταν να στε­λε­χω­θούν τα νησιά και εφόσον ανα­κτη­θεί το χαμένο ΑΕΠ, οι αυξη­τι­κές τάσεις στο μισθό να έρθουν από αλλαγή στις ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές, πάντα όμως με το κόστος του προ­σω­πι­κού για τις επι­χει­ρή­σεις να μην αυξά­νε­ται.

Ο Ιωάννης Χατζής, CFA είναι Πρό­ε­δρος του ξενο­δο­χεια­κού ομίλου Δια­κο­μι­χά­λης Α.Ε.. Ο όμιλος έχει στην δια­χεί­ριση του 4 ξενο­δο­χεια­κές μονάδες στα Δωδε­κά­νησα. Είναι 6 χρόνια μέλος του ΔΣ της ένωσης ξενο­δό­χων Ρόδου και απο­τε­λεί μέλος του ΔΣ στο Ίδρυμα υπο­τρο­φιών “Ανδρέα Ν. Δια­κο­μι­χάλη”. Έχει προ­πτυ­χια­κές σπουδές στο Οικο­νο­μικό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών (πρώην Α.Σ.Ο.Ε.Ε.), μετα­πτυ­χια­κές σπουδές στο Παρίσι στο ESSEC Business School και είναι κάτοχος του, πολύ υψηλού κύρους, CFA Charter.