Το «Πάσχα του καλοκαιριού»

Τη λαμπρό­τερη θεο­μη­το­ρική γιορτή της ζήσει αύριο, 15 Αυγού­στου, η Ορθό­δοξη Εκκλη­σία, που τιμά την Κοίμηση της Θεο­τό­κου και τη μετά­στασή της από τη Γη στον Ουρανό. Ελευ­θε­ρώ­τρια, Οδη­γή­τρια, Γιά­τρισσα, Βρε­φο­κρα­τούσα, Γλυ­κο­φι­λούσα, Ελεούσα, Παντά­νασσα, Κεχα­ρι­τω­μένη, Μολυ­βδο­σκέ­πα­στη, Τουρ­λιανή, Αθη­νιώ­τισσα. Εκα­το­ντά­δες τα λατρευ­τικά ονόματα που της δόθηκαν και ανα­ρίθ­μητα τα προ­σκυ­νή­ματα, όπου προ­στρέ­χουν σήμερα χιλιά­δες πιστών.

Μεγα­λύ­τερο προ­σκύ­νημα όλων αυτό της Μεγα­λό­χα­ρης στην Τήνο, όπου ο εορ­τα­σμός του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου απο­τε­λεί τη λαμπρό­τερη γιορτή. Χιλιά­δες πιστών, πολλοί εξ αυτών γονα­τι­στοί, κάθε χρόνο ανη­φο­ρί­ζουν με θρη­σκευ­τική ευλά­βεια προς το Ναό της Ευαγ­γε­λί­στριας για να εκπλη­ρώ­σουν το τάμα τους στην εικόνα της Πανα­γίας. Η περι­φορά του Επι­τα­φίου και η μεγα­λο­πρε­πής λιτά­νευση της εικόνας σε ολό­κληρη τη πόλη δημιουρ­γούν θρη­σκευ­τικό δέος και συγκί­νηση.

Στο διπλανό κυκλα­δί­τικο νησί, την Πάρο, ο παλαιο­χρι­στια­νι­κός ναός της Εκα­το­ντα­πυ­λια­νής, στο λιμάνι της Παροι­κιάς, από τις εντυ­πω­σια­κό­τε­ρες εκκλη­σίες του Αιγαίου, φοράει τα γιορ­τινά του. Στην πρω­τεύ­ουσα του νησιού, χαρα­κτη­ρι­στική είναι η περι­φορά του Επι­τα­φίου της Πανα­γίας, που δίνει το έναυσμα για το παρα­δο­σιακό γλέντι που θα ακο­λου­θή­σει με νησιω­τι­κούς χορούς και με το κρασί της Πάρου να ρέει εν αφθονία. Την ίδια ώρα, στο λιμα­νάκι της Νάουσας, δεκάδες καΐκια με αναμ­μέ­νες δάδες προ­σεγ­γί­ζουν την προ­βλήτα και δίνουν το σύνθημα για να αρχίσει η γιορτή.

Από την πλευρά του, ο Ποντια­κός Ελλη­νι­σμός συνα­ντά­ται στις πλαγιές του Βερμίου όρους, στην Ιερά Μονή της Πανα­γίας Σουμελά, για να γιορ­τά­σει με θρη­σκευ­τική μεγα­λο­πρέ­πεια. Χιλιά­δες προ­σκυ­νη­τών από ολό­κληρη την Ελλάδα συρ­ρέ­ουν στην ιστο­ρική εκκλη­σία, σύμβολο των «χαμένων πατρί­δων» και της ποντια­κής πίστης, όπου η Θεία Λει­τουρ­γία και ο Μεγάλος Εσπε­ρι­νός της Κοί­μη­σης της Θεο­τό­κου τελού­νται με μεγάλη ευλά­βεια. Στο απο­κο­ρύ­φωμα της γιορτής, ποντιακά συγκρο­τή­ματα προ­σφέ­ρουν μονα­δι­κές στιγμές με παρα­δο­σια­κούς σκοπούς και πολύωρο γλέντι.

Ξακου­στά τα πανη­γύ­ρια για το «Πάσχα του καλο­και­ριού» σε όλη την Ελλάδα. Από τον Βορρά μέχρι τον Νότο, από την Ανατολή ως τη Δύση ηχούν παρα­δο­σια­κοί ρυθμοί:

– Στην Αττική, πανη­γύρι στή­νε­ται το Δεκα­πε­νταύ­γου­στο στην Ιερά Μονή της Πανα­γίας των Κλει­στών. Τις κατα­νυ­κτι­κές λει­τουρ­γίες ακο­λου­θεί λαμπρό πανη­γύρι σε κατά­φυτο περι­βάλ­λον σε υψό­με­τρο 410, στα βόρεια της Φυλής. Το σημα­ντικό αυτό μονα­στήρι χρο­νο­λο­γεί­ται από το 12ο αι. Στην αρχή λει­τούρ­γησε ως ανδρικό μονα­στήρι και από το 1932 ανα­συ­στά­θηκε ως γυναι­κεία μονή.

– Στα Ζαγο­ρο­χώ­ρια, οι εκδη­λώ­σεις για τη γιορτή της Πανα­γίας είναι τρι­ή­με­ρες. Οι από­δη­μοι Ηπει­ρώ­τες επι­στρέ­φουν για να τιμή­σουν τη μνήμη της και να γιορ­τά­σουν με παρα­δο­σια­κούς ηπει­ρω­τι­κούς σκοπούς στα πατρο­πα­ρά­δοτα πανη­γύ­ρια που κορυ­φώ­νο­νται το τρι­ή­μερο Παρα­σκευή – Κυριακή.

– Στην Κοζάνη, οι «καβα­λά­ρη­δες της Σιά­τι­στας» κάθε χρόνο συγκε­ντρώ­νουν πλήθος επι­σκε­πτών, όχι μόνο από τη Δυτική Μακε­δο­νία, αλλά από ολό­κληρη τη χώρα. Στην πόλη της Σιά­τι­στας, τη λει­τουρ­γία παρα­κο­λου­θούν προ­σκυ­νη­τές καβα­λά­ρη­δες πάνω σε στο­λι­σμένα άλογα. Με το πέρας της λει­τουρ­γίας επι­στρέ­φουν έφιπποι στην πόλη όπου πλήθος κόσμου τους περι­μέ­νει για να δώσουν το έναυσμα της γιορτής. Το έθιμο χρο­νο­λο­γεί­ται από την Τουρ­κο­κρα­τία, ως μια ευκαι­ρία για τους σκλα­βω­μέ­νους Έλληνες να δείξουν τη λεβε­ντιά και τον πόθο τους για λευ­τε­ριά.

-Στα Θεο­δώ­ριανα ‘Αρτας, το πρωί η πομπή των προ­σκυ­νη­τών κατε­βαί­νει στο χωριό από το ξωκ­κλήσι της Πανα­γίας πεζή και με την εικόνα της στα χέρια, ενώ το βράδυ με το χτύπημα της καμπά­νας συγκε­ντρώ­νο­νται στην πλατεία του χωριού για να δια­σκε­δά­σουν και να χορέ­ψουν το «διπλο­κά­γκελο».

Στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα, ξακου­στά πανη­γύ­ρια γίνο­νται, επίσης, στο Τσε­πέ­λοβο στην Τύμφη Ιωαν­νί­νων, στην Επι­σκοπή της Τεγέας στην Αρκαδία, στη Βλάστη Κοζάνης, στην Παναγία Αμπε­λα­κιώ­τισσα στην Ορεινή Ναυ­πα­κτία, στην Ευαγ­γε­λί­στρια του Βόλου, στην Παναγία Κοσμο­σώ­τηρα στις Φέρες Έβρου κ.α.

Αλλά και η νησιω­τική Ελλάδα δεν υπο­λεί­πε­ται στα πανη­γύ­ρια του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου, από τα οποία δεσπό­ζουν εκείνα:

– στην Κεφα­λο­νιά, όπου πλήθος πιστών συγκε­ντρώ­νε­ται κάθε χρόνο στην αυλή της Iεράς Mονής της Πανα­γιάς της Φιδούς στην περιοχή Mαρκόπουλου, Kεφαλονιάς για να δουν τα «φιδάκια της Πανα­γίας». Τα φιδάκια εμφα­νί­ζο­νται στο καμπα­να­ριό και η εκκλη­σια­στική επι­τροπή τα μετα­φέ­ρει στο προ­αύ­λιο του Iερού Nαού. Σύμφωνα με την παρά­δοση, τα φιδάκια φέρνουν καλή τύχη στο νησί και αν δεν εμφα­νι­στούν, ο οιωνός είναι κακός, όπως έγινε, για παρά­δειγμα, τη χρονιά των μεγάλων σεισμών, μερικές δεκα­ε­τίες πριν.

– στο νησί του Παπα­δια­μά­ντη, τη Σκιάθο, όπου το βράδυ της παρα­μο­νής γίνεται η έξοδος του επι­τα­φίου της Πανα­γίας υπό τη συγκι­νη­τική μελωδία των εγκω­μίων της Θεο­τό­κου που ψάλλουν όλοι μαζί οι Σκια­θί­τες.

– στη Λέσβο, όπου στη γραφική κωμό­πολη της Αγιάσου στο επί­κε­ντρο της ημέρας είναι η ξακου­στή εκκλη­σία της Πανα­γίας της Αγιάσου, όπου η ομώνυμη εικόνα είναι έργο του ευαγ­γε­λι­στή Λουκά, πλα­σμένη με κερί και μαστίχα.

Πολλοί προ­σκυ­νη­τές με αφε­τη­ρία την πόλη της Μυτι­λή­νης περ­πα­τούν 25 χιλιό­με­τρα για να φτάσουν στον αυλό­γυρο της Πανα­γιάς της Αγια­σώ­τισ­σας και να δια­νυ­κτε­ρεύ­σουν. Την ημέρα της γιορτής, μετά τη λει­τουρ­γία, γίνεται η περι­φορά της εικόνας γύρω από το ναό και ακο­λου­θεί ένα από τα ωραιό­τερα πανη­γύ­ρια του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου

– στη Θάσο, στο χωριό Παναγιά, όπου μετά τη λιτά­νευση της εικόνας, που συνο­δεύ­ε­ται από πολυ­μελή μπάντα, οι πιστοί μαζεύ­ο­νται στο προ­αύ­λιο της εκκλη­σίας και παρα­κά­θο­νται στο γιορ­τινό τραπέζι που περι­λαμ­βά­νει πατάτες, ρύζι και μοσχάρι στιφάδο

– στην Κάρπαθο, στην οποία το πανη­γύρι της Κοί­μη­σης της Θεο­τό­κου, στην Όλυμπο, είναι από τα πιο κατα­νυ­κτικά. Απο­κο­ρύ­φωμα του παρα­δο­σια­κού εορ­τα­σμού είναι ο χορός που γίνεται στη μικρή πλατεία, μπρος στην εκκλη­σιά της Πανα­γίας, με τους οργα­νο­παί­κτες να παίζουν τον Κάτω Χορό, αργό­συρτο και με σοβαρή διάθεση. Ξεκινά από τους άντρες και ακο­λου­θούν οι γυναί­κες ντυ­μέ­νες με τις εκπλη­κτι­κής ομορ­φιάς παρα­δο­σια­κές γιορ­τι­νές στολές τους

– στην Πάτμο, το νησί της Ορθο­δο­ξίας, όπου τα πάντα περι­στρέ­φο­νται γύρω από το ιστο­ρικό Μονα­στήρι της Απο­κά­λυ­ψης, ο χρυ­σο­ποί­κιλ­τος επι­τά­φιος περι­φέ­ρε­ται από τους μονα­χούς στα σοκάκια του νησιού, ενώ οι καμπά­νες ηχούν αστα­μά­τητα

– στην Κάσο και στο χωριό Παναγιά, όπου γίνεται το μεγα­λύ­τερο πανη­γύρι του νησιού. Όλα τα πατρο­πα­ρά­δοτα έθιμα τηρού­νται με ευλά­βεια και δεν είναι λίγοι οι ξενι­τε­μέ­νοι Κασιώ­τες που επι­λέ­γουν αυτή τη μέρα για να επι­σκε­φθούν τον τόπο τους

– στα Κου­φο­νή­σια, όπου γιορ­τά­ζει η Παναγιά στο Κάτω Κου­φο­νήσι. Μετά τη λει­τουρ­γία προ­σφέ­ρε­ται φαγητό από τους ντό­πιους και κατόπιν όλοι μετα­φέ­ρο­νται με καΐκια στο Πάνω Κου­φο­νήσι για γλέντι με θαλασ­σι­νούς μεζέδες μέχρι πρωίας

– αλλά και στην Παναγία Σπη­λιανή στη Νίσυρο, στο Μονα­στήρι Πανα­γίας του Χάρου στους Λειψούς, με την εικόνα της Πανα­γίας που δεν κρατά τον Χριστό στην αγκαλιά της όπως συνη­θί­ζε­ται αλλά τον Σταυρό με τον Ιησού επάνω του, στην Παναγία Φανε­ρω­μένη και στην Παναγιά τη Θαλασ­σινή στην ‘Ανδρο, στην Παναγία Κρε­μα­στή στη Ρόδο, στην Παναγιά Καστριανή στην Τζια, στην Παναγιά Πανο­χω­ριανή στην Αμοργό, στην Παναγία στη Σέριφο και στο Φιλότι της Νάξου, στην Πορ­τα­ΐ­τισσα στην Αστυ­πά­λαια και σε άλλες γωνιές της Ελλάδας, η ημέρα της Κοί­μη­σης της Θεο­τό­κου εορ­τά­ζε­ται με μεγα­λο­πρέ­πεια. Τα ήθη και τα έθιμα της ημέρας συνε­χί­ζο­νται από γενιά σε γενιά, σε μια προ­σπά­θεια να κρα­τη­θούν στο χρόνο.