Ευκαιρίες και απειλές από τη «φωτεινή» και τη «σκοτεινή» πλευρά της οικονομίας διαμοιρασμού – Airbnb

Γράφει ο

Νεκτά­ριος Καλο­γή­ρου

Συνυ­πάρ­χει μια σκο­τεινή πλευρά ταυ­τό­χρονα με τη φωτεινή στο Airbnb και γενικά στην ανα­πτυσ­σό­μενη οικο­νο­μία δια­μοι­ρα­σμού. Η σύγ­χρονη τάση φιλο­ξε­νίας αν και παρέχει σημα­ντικά οφέλη στις περιο­χές όπου ανα­πτύσ­σε­ται, αντι­στοί­χως προ­κα­λεί επι­πτώ­σεις που σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις είναι αφό­ρη­τες.

Ο καθη­γη­τής Strategic Management στο Bournemouth University και Marketing Expert Δημή­τριος Μπού­χα­λης με την ομάδα του ολο­κλή­ρωσε μια μεγάλη έρευνα με υπο­κεί­μενο την κοι­νω­νία της Βαρ­κε­λώ­νης και κατά­φερε να ρίξει φως στη “dark side of the sharing economy”. Οι κατά τόπους κοι­νω­νίες των ανθρώ­πων είναι εκείνες που επη­ρε­ά­ζο­νται κυρίως απ’ αυτήν, αλλά και ο του­ρι­σμός ως βιο­μη­χα­νία αδυ­να­τεί να βημα­τί­σει σωστά. Οι Κατα­λα­νοί εντό­πι­σαν σχετικά έγκαιρα τις επι­πτώ­σεις αυτές. Κατά­φε­ραν να αντι­δρά­σουν, να θεσπί­σουν κανόνες στην άσκηση της συγκε­κρι­μέ­νης δρα­στη­ριό­τη­τας και επι­τέ­λους η κοι­νω­νία της Βαρ­κε­λώ­νης να πορεύ­ε­ται πια χωρίς σοβαρά προ­βλή­ματα. Το παρά­δειγμα της Βαρ­κε­λώ­νης μπορεί κάλ­λι­στα να εφαρ­μο­στεί στη Ρόδο, αλλά και σε όλους τους κεντρι­κούς του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς.

Η έρευνα του καθη­γητή Δημήτρη Μπού­χαλη υπο­γρά­φε­ται επίσης από τους καθη­γη­τές Marketing Luisa Andreu και Juergen Gnoth του πανε­πι­στη­μίου της Βαλέν­θια, και δημο­σιεύ­θηκε στο διεθνές περιο­δικό «Psychology and Marketing» με τον τίτλο: Buhalis D, Andreu L, Gnoth J, 2020, The dark side of the sharing economy. Balancing value co-creation and value co-destruction. Psychology and Marketing Vol.37 (5) pp.689-704 https://doi.org/10.1002/mar.21344

Στις δεκάδες της σελίδες παρου­σιά­ζε­ται πλήθος στοι­χείων για τους ρυθμούς ανά­πτυ­ξης της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού στη Βαρ­κε­λώνη, για το πώς δια­φο­ρο­ποι­ή­θη­καν οι αξίες και η κατα­νά­λωση των πόρων, τα προ­βλή­ματα στην ποιό­τητα ζωής των πολιτών και αντα­γω­νι­σμού στις επι­χει­ρή­σεις. «Προ­ϋ­πό­θεση για να λει­τουρ­γή­σει η οικο­νο­μία του δια­μοι­ρα­σμού είναι ένα νομο­θε­τικό πλαίσιο και προ­γραμ­μα­τι­σμός που δια­σφα­λί­ζει όλους τους εμπλε­κό­με­νους και τους επι­τρέ­πει να αντλή­σουν πλε­ο­νε­κτή­ματα» δήλωσε χθες προς τη “δημο­κρα­τική” ο καθη­γη­τής Δημή­τριος Μπού­χα­λης. Σημειώ­νε­ται ότι σύμφωνα με την έρευνα, στην οικο­νο­μία δια­μοι­ρα­σμού πιστώ­νε­ται η υπο­στή­ριξη που δέχθη­καν οι ιδιο­κτή­τες ακι­νή­των στο να ανα­και­νί­σουν εγκα­τα­λε­λειμ­μένα ή παρα­με­λη­μένα κατα­στή­ματα. Η εφαρ­μογή της έφερε ζωή με και­νο­τόμα μαγαζιά σε περιο­χές που είχαν υπο­βαθ­μι­στεί και δημιούρ­γησε υπε­ρα­ξία για ιδιο­κτή­τες. Οι φιλο­ξε­νού­με­νοι έζησαν σαν ντόπιοι προ­σω­ρινά, αγό­ρα­ζαν εμπο­ρεύ­ματα από την αγορά και τόνωσαν την οικο­νο­μία.

Είναι τόσος ο πλούτος πλη­ρο­φο­ριών της έρευνας ώστε είναι αδύνατο να περι­γρα­φούν στο σύνολό τους μέσα στο στενό πλαίσιο ενός ρεπορ­τάζ. Ωστόσο, μια γενική εικόνα είναι δυνατόν να δοθεί και αυτή παρου­σιά­ζε­ται σήμερα από την “δημο­κρα­τική”. Για όσα πρόσωπα της του­ρι­στι­κής βιο­μη­χα­νίας επι­θυ­μούν να έχουν την πλήρη εικόνα της έρευνας, είναι εύκολο να την απο­κτή­σουν στέλ­νο­ντας μήνυμα στον φιλό­ξενο καθη­γητή Δημή­τριο Μπού­χαλη, που είναι πάντα πρό­θυ­μος να μοι­ρα­στεί τις γνώσεις του.

Ο ξεση­κω­μός

των κατοί­κων

της Βαρ­κε­λώ­νης

H Βαρ­κε­λώνη επελέγη για την έρευνα, καθώς παρου­σιά­ζει υψηλή ανά­πτυξη της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού. Τα μόλις 81 «κοι­νό­χρη­στα» κατα­λύ­ματα που είχε στο έτος 2005, έγιναν 528 μέσα σε δύο χρόνια και υπερ­δε­κα­πλα­σιά­στη­καν με την εκκί­νηση των πλατ­φορ­μών κοινής χρήσης (Airbnb κλπ). Στο έτος 2015 υπήρχαν στην πόλη 9.606 κατα­λύ­ματα δια­μοι­ρα­σμού και αυξή­θη­καν στις 16.000 στο έτος 2017. Από αυτά, σύμφωνα με τα στοι­χεία του Δημο­τι­κού Συμ­βου­λίου Βαρ­κε­λώ­νης, τα 7.000 κατα­λύ­ματα λει­τουρ­γού­σαν χωρίς άδεια.

Μέσα σε λίγα χρόνια οι Κατα­λα­νοί ένιωσαν άβολα. Τα μισθώ­ματα των κατοι­κιών στις κεντρι­κές συνοι­κίες της Βαρ­κε­λώ­νης εκτι­νά­χθη­καν στα ύψη κι έγιναν απρό­σιτα για τους ντό­πιους. Οι ίδιοι είδαν την καθη­με­ρι­νό­τητά τους να αλλάζει, καθώς ο θόρυβος πολ­λα­πλα­σιά­στηκε, μαζί με τα προ­βλή­ματα ασφά­λειας, παροχής υγείας και φαι­νο­μέ­νων προ­βλη­μα­τι­κής συμπε­ρι­φο­ράς.

«Οι πολίτες δεν ανη­συ­χού­σαν για την ακραία συμπε­ρι­φορά των επι­σκε­πτών, αλλά ενο­χλή­θη­καν που όλα αυτά επη­ρέ­α­ζαν φανερά την ποιό­τητα ζωής τους και επι­τά­χυ­ναν την κατα­στροφή των αξιών τους. Οι πολίτες ένιωθαν πως γινόταν εκμε­τάλ­λευση των πόρων τους και μάλιστα χωρίς εκείνοι να έχουν κανένα απο­λύ­τως όφελος». Μάλιστα, μια προ­σε­κτική μελέτη που έγινε στον τρόπο με τον οποίο γινόταν το marketing των κατα­λυ­μά­των αυτών έδειξε ότι «τα κατα­λύ­ματα της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού δεν λει­τουρ­γού­σαν ως μια καλή ευκαι­ρία για τους επι­σκέ­πτες να δουν τη Βαρ­κε­λώνη των γει­το­νιών, της αυθε­ντι­κό­τη­τας και του πραγ­μα­τι­κού τρόπου ζωής στην περιοχή. Απε­να­ντίας, η δια­φή­μιση των κατα­λυ­μά­των στε­κό­ταν στην πεπα­τη­μένη οδό της εγγύ­τη­τας που είχαν στα αξιο­θέ­ατα ή στα μέσα μετα­φο­ράς».

Οι κάτοι­κοι της Κατα­λα­νι­κής πρω­τεύ­ου­σας ξεση­κώ­θη­καν για όλα εκείνα που άλλαξαν τον τρόπο ζωής τους και δια­μαρ­τυ­ρή­θη­καν έντονα. Μάλιστα ορι­σμέ­νοι συμ­με­τεί­χαν σε υψηλής έντασης δημό­σιες πράξεις εχθρό­τη­τας ενα­ντίον των του­ρι­στών και ιδιαί­τερα εκείνων που έκαναν χρήση της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού.

Οι Αρχές της αυτο­διοι­κού­με­νης περι­φέ­ρειας όχι μόνο δεν έμειναν απαθείς στις δια­μαρ­τυ­ρίες των δημοτών τους, αλλά απε­να­ντίας προ­χώ­ρη­σαν στη θεσμο­θέ­τηση κανόνων και μέτρων που στη συνέ­χεια εφαρ­μό­σθη­καν με επι­τυ­χία. Η παρέμ­βασή τους στη­ρί­χθηκε στο τετρά­πτυχο: Σχε­δια­σμός, ρύθμιση της σχε­τι­κής νομο­θε­σίας, εται­ρική σχέση και επιβολή των Νόμων με συνεχή αστυ­νό­μευση.

Αντι­με­τω­πί­ζο­ντας

το dark side του

share economy

«Για να αντι­με­τω­πί­σουν τη σκο­τεινή πλευρά της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού, οι τοπικές αρχές προ­χώ­ρη­σαν στον άμεσο σχε­δια­σμό και λήψη μέτρων μέσω της Νομο­θε­σίας και των Κανο­νι­σμών. Η αξία εξι­σορ­ρό­πη­σης έγινε μια κρίσιμη απο­στολή μέσω μιας στρα­τη­γι­κής μετα­σχη­μα­τι­στι­κών υπη­ρε­σιών που απο­σκο­πούσε στη βελ­τί­ωση της ευη­με­ρίας και της εξι­σορ­ρό­πη­σης της αξίας στο σύνθετο οικο­σύ­στημα».

Αμέσως δημιουρ­γή­θηκε Ειδικό Πολε­ο­δο­μικό Σχέδιο για την Του­ρι­στική Διαμονή (ΕΠΣΤΔ). Στόχος του ήταν να τεθεί ένα τέρμα στην παρά­νομη διάθεση κατα­λυ­μά­των, μέσα από ένα σύστημα ποιο­τι­κού ελέγχου των υπη­ρε­σιών στέ­γα­σης.

Από το ΕΠΣΤΔ οι ιδιο­κτή­τες δια­με­ρι­σμά­των υπο­χρε­ώ­θη­καν να ενη­με­ρώ­σουν το Δημο­τικό Συμ­βού­λιο της Βαρ­κε­λώ­νης για την πρόθεσή τους να ενοι­κιά­σουν το δια­μέ­ρι­σμά τους. Επίσης υπο­χρε­ώ­θη­καν να παρέ­χουν στους ενοι­κια­στές, αλλά και στους γεί­το­νες αριθ­μούς τηλε­φώ­νου για τυχόν συμ­βά­ντα που θα σχε­τί­ζο­νται με τα δια­με­ρί­σματά τους.

Για τη ρύθμιση και την αστυ­νό­μευση της οικο­νο­μίας δια­μοι­ρα­σμού, δημιουρ­γή­θηκε ένας ιστό­το­πος όπου τόσο οι κάτοι­κοι, όσο και οι επι­σκέ­πτες μπορούν να επα­λη­θεύ­σουν εάν μια ιδιο­κτη­σία δια­θέ­τει άδεια. Με τον τρόπο αυτό και μέσα από μια σειρά αυξη­μέ­νων ελέγχων από υπη­ρε­σία επι­θε­ω­ρη­τών, οι παρά­νο­μες ιδιο­κτη­σίες μειώ­θη­καν από 5.875 κατα­χω­ρί­σεις σε μόλις 272. Περίπου 1.171 δια­με­ρί­σματα που παλαιό­τερα λει­τουρ­γού­σαν παρά­νομα έχουν ανα­κτη­θεί για οικι­στική στέγαση. Η μετα­σχη­μα­τι­στική στρα­τη­γική εξυ­πη­ρέ­τη­σης της Μπαρ­τσε­λό­νας μείωσε δρα­μα­τικά τον αριθμό των παρά­νο­μων του­ρι­στι­κών δια­με­ρι­σμά­των. Η στρα­τη­γική εξου­δε­τέ­ρωσε την παρά­νομη δρα­στη­ριό­τητα, εξά­λειψε τις δια­φη­μί­σεις των μη αδειο­δο­τη­μέ­νων (κατα­λυ­μά­των και δρα­στη­ριο­τή­των), τονί­ζο­ντας την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της δράσης επι­θε­ώ­ρη­σης και ανί­χνευ­σης.

Το δημο­τικό συμ­βού­λιο ενθαρ­ρύ­νει επίσης τους κατοί­κους που αισθά­νο­νται ενο­χλη­μέ­νοι από την κοινή χρήση οικο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των να υπο­βά­λουν τα παρά­πονά τους και να κατα­πο­λε­μή­σουν τις ενο­χλή­σεις.

Τα παρά­πονα που εντο­πί­στη­καν σε του­ρι­στικά σπίτια περι­λαμ­βά­νουν θόρυβο, έλλειψη ασφά­λειας, αντι­κοι­νω­νική συμπε­ρι­φορά, βρωμιά και άλλα. Όλες οι δια­πι­στώ­σεις απο­τέ­λε­σαν τη βάση πάνω στην οποία στη­ρί­χθηκε στη συνέ­χεια ένας κύκλος εκπαί­δευ­σης των ενδια­φε­ρο­μέ­νων πάνω στην έννοια της «υπευ­θυ­νό­τη­τας».

Πρό­στιμα σε όλους

και η ανατολή της

νέας εποχής

Στην έρευνα του καθη­γητή Δημη­τρίου Μπού­χαλη και των συνερ­γα­τών του, όπως παρου­σιά­ζε­ται σήμερα από την “δημο­κρα­τική”, τονί­ζε­ται ότι «μετά από ένα βαρύ πρό­στιμο 600.000 ευρώ που επέβαλε το Δημο­τικό Συμ­βού­λιο της Βαρ­κε­λώ­νης στην Airbnb για τη δια­φή­μιση του­ρι­στι­κών κατα­λυ­μά­των χωρίς άδεια, το συμ­βού­λιο καθιέ­ρωσε στενή συνερ­γα­σία και ένα μόνιμο φόρουμ για διάλογο μεταξύ του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου και όλων των πλατ­φορ­μών: Airbnb, Homeaway, Booking, TripAdvisor, Rentalia και Apartur».

Η αυξη­μένη χρη­μα­το­δό­τηση σε ανθρώ­πι­νους και τεχνι­κούς πόρους κατέ­στησε δυνατή την ανάλυση περισ­σό­τε­ρων από 17.000 κατα­χω­ρί­σεων σε 140 πλατ­φόρ­μες ιστού και την επιβολή 6.453 κυρώ­σεων.

Το δημο­τικό συμ­βού­λιο κατά­φερε να ελέγξει όλα τα κατα­λύ­ματα στις πλατ­φόρ­μες και αφαί­ρεσε 5.157 παρά­νο­μες λίστες. Για την ενδυ­νά­μωση των κανο­νι­σμών, η ομάδα επι­θε­ώ­ρη­σης ενι­σχύ­θηκε με προ­σω­πικό και από 18 άτομα που ήταν μέχρι πρό­τι­νος αυξή­θηκε σε 80 με απο­στολή να επι­θε­ω­ρή­σει και να επι­βά­λει πρό­στιμα σε παρά­νομα δια­με­ρί­σματα. Επίσης, εντο­πί­ζο­νται δια­φη­μί­σεις χωρίς άδεια ιστού, ξεκί­νη­σαν επι­θε­ω­ρή­σεις, εξε­δό­θη­σαν κυρώ­σεις και αυξή­θη­καν οι πει­θαρ­χι­κές δια­δι­κα­σίες. Για την απο­τροπή των πολιτών να ασχο­λη­θούν με δρα­στη­ριό­τητα χωρίς άδεια, η ποινή για τη δημο­σί­ευση δια­φη­μί­σεων χωρίς άδεια κυμάν­θηκε από 3.000 € σε 30.000 €. Το πρό­στιμο για κατό­χους αδειών που δεν ενσω­μα­τώ­νουν τον αριθμό άδειας χρήσης τους στη δια­φή­μιση αυξή­θηκε από 300 ευρώ σε 3.000 €. Η κύρωση για τους δικαιο­πά­ρο­χους που δεν συμ­μορ­φώ­νο­νται με την τηλε­φω­νική απαί­τηση 24 ωρών βοή­θειας αυξή­θηκε επίσης από 300 ευρώ σε 3.000 ευρώ. Για εκεί­νους τους παρό­χους που ασχο­λού­νται με του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα χωρίς άδεια, το πρό­στιμο κυμαί­νε­ται από 30.000 έως 60.000 ευρώ. Μεταξύ 2017 και 2019, ξεκί­νη­σαν περισ­σό­τε­ρες από 6.400 πει­θαρ­χι­κές δια­δι­κα­σίες.

Βέβαια, τα κανο­νι­στικά μέτρα δε λει­τουρ­γούν μόνο τιμω­ρη­τικά. Απε­να­ντίας, τα δημο­τικά συμ­βού­λια είναι επίσης πρόθυμα να βοη­θή­σουν στην προ­ώ­θηση των οφελών της οικο­νο­μίας δια­μο­νής και τη βελ­τι­στο­ποί­ησή τους, ενώ έχουν ξεκι­νή­σει τη δια­χεί­ριση της νέας δυνα­μι­κής που έχει αρχίσει ν’ ανα­πτύσ­σε­ται. Το τι ακριβώς θα συμβεί στο μέλλον ουδείς μπορεί να το εκτι­μή­σει με ακρί­βεια. Το σίγουρο είναι πως στην και­νού­ρια εποχή που έχει ανα­τεί­λει για τη Βαρ­κε­λώνη, η ευη­με­ρία και η ψυχο­λο­γική αξία όλων είναι ο βασικός στόχος ολό­κλη­ρου του συστή­μα­τος.