“Συμμετοχή των Πολιτών στα κοινά: Ευλογία ή κατάρα;”- του Παναγιώτη Αυγερινού

Τις τε­λευ­ταί­ες μέρες με αφορ­μή το αί­τη­μα πολ­λών πο­λι­τών να ακου­στεί η φωνή και η άποψή τους για θέ­μα­τα που έχουν σχέση με την ποιό­τη­τα ζωής, το πε­ρι­βάλ­λον και την εμ­φά­νι­ση του νη­σιού μας, πα­ρα­τη­ρεί­ται μια αντί­δρα­ση από την πλευ­ρά φο­ρέ­ων της εξου­σί­ας και αμ­φι­σβή­τη­σης του ρόλου και των δι­καιω­μά­των των πο­λι­τών. Η αμ­φι­σβή­τη­ση αυτή εκ­φρά­ζε­ται τόσο με ρη­τούς όσο και με άρ­ρη­τους τρό­πους και σί­γου­ρα με την δι­στα­κτι­κό­τη­τα ή και την πλήρη άρ­νη­ση να ακού­σουν, να συμ­με­τά­σχουν σε δη­μό­σιο διά­λο­γο ή να πα­ρέ­χουν στοι­χεία που αφο­ρούν σχέ­δια, έργα και πο­λι­τι­κές που έχουν άμεση επί­δρα­ση στη ζωή των πο­λι­τών.

Η συμ­με­το­χή όμως των πο­λι­τών στη δη­μό­σια πο­λι­τι­κή είναι ακρο­γω­νιαί­ος λίθος της δη­μο­κρα­τί­ας και κρι­τή­ριο της ποιό­τη­τάς της. Στις μέρες μας δε όπου υπάρ­χει αμ­φι­σβή­τη­ση της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας της δια­χεί­ρι­σης των δη­μό­σιων αγα­θών και της αξιο­πι­στί­ας των φορών δια­χεί­ρι­σής τους, είναι επι­βε­βλη­μέ­νη η ανά­πτυ­ξη και διά­χυ­ση των δια­δι­κα­σιών δια­βού­λευ­σης τόσο σε εθνι­κό όσο και σε το­πι­κό επί­πε­δο. Για το λόγο αυτό ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρες κυ­βερ­νή­σεις και άλλοι φο­ρείς εξου­σί­ας επι­διώ­κουν να εμπλέ­ξουν τους πο­λί­τες δί­νο­ντας τους βήμα είτε με φυ­σι­κή πα­ρου­σία είτε χρη­σι­μο­ποιώ­ντας το δια­δί­κτυο και τα σύγ­χρο­να ηλε­κτρο­νι­κά μέσα.

Στη χώρα μας που η δια­δι­κα­σία αυτή είναι ακόμα πε­ριο­ρι­σμέ­νη, κο­ρυ­φαία πα­ρα­δείγ­μα­τα είναι η δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση πριν την κα­τά­θε­ση σχε­δί­ων νόμων και κα­νο­νι­στι­κών πρά­ξε­ων μέσω της πλατ­φόρ­μας www.opengov.gr όσο και η δη­μο­σί­ευ­ση σε ένα κε­ντρι­κό ιστό­το­πο (diavgeia.gov.gr) των νόμων, πρά­ξε­ων και απο­φά­σε­ων των κυ­βερ­νη­τι­κών, διοι­κη­τι­κών και αυ­το­διοι­κη­τι­κών ορ­γά­νων (συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των νο­μι­κών προ­σώ­πων και των επι­χει­ρή­σε­ων των Ο.Τ.Α), δη­λα­δή όλης της διοί­κη­σης. Μά­λι­στα, οι απο­φά­σεις αυτές δεν είναι εκτε­λε­στές αν δεν αναρ­τη­θούν πρώτα στο δι­κτυα­κό τόπο (Ν.3861/2010, Πρό­γραμ­μα Διαύ­γεια). Το πα­ρά­δειγ­μα αυτό άρ­χι­σαν να χρη­σι­μο­ποιούν και οι Ορ­γα­νι­σμοί Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης σε μι­κρό­τε­ρο ή με­γα­λύ­τε­ρο βαθμό.

Τι συμ­βαί­νει όμως όταν οι πο­λί­τες δεν έχουν γνώση αυτών που συμ­βαί­νουν γύρω τους ή όταν οι απο­φά­σεις παίρ­νο­νται πίσω από κλει­στές πόρ­τες. Στο νησί μας έχου­με πολλά και καλά πα­ρα­δείγ­μα­τα της άπο­ψης ότι λίγοι και εκλε­κτοί μπο­ρούν να παίρ­νουν ση­μα­ντι­κές απο­φά­σεις χωρίς να δια­βου­λεύ­ο­νται ή έστω να ενη­με­ρώ­νουν με εντι­μό­τη­τα και δια­φά­νεια τους πο­λί­τες. Στο ση­με­ρι­νό μας άρθρο θα ανα­φερ­θώ σε τρία τέ­τοια πα­ρα­δείγ­μα­τα.

Πρώτο και ίσως κο­ρυ­φαίο πα­ρά­δειγ­μα είναι η ΔΑΝΕ. Η Δω­δε­κα­νη­σια­κή Ανώ­νυ­μη Ναυ­τι­λια­κή Εται­ρεία ξε­κί­νη­σε τα βή­μα­τά της το 1979 ως εται­ρεία λαϊ­κής βάσης. Σκο­πός της ήταν να εξυ­πη­ρε­τή­σει τους Δω­δε­κα­νή­σιους με σύγ­χρο­να, αξιό­πλοα σκάφη και να ξε­πε­ρα­στούν έτσι τα προ­βλή­μα­τα επι­κοι­νω­νί­ας και με­τα­φο­ρών των ακρι­τι­κών μας νη­σιών με την ηπει­ρω­τι­κή κυ­ρί­ως Ελ­λά­δα. Όταν το 1980 πα­ρα­λάμ­βα­νε το πρώτο της πλοίο, το Κά­μι­ρος, κα­νείς δεν μπο­ρού­σε να φα­ντα­στεί ότι η αι­σιο­δο­ξία και ο εν­θου­σια­σμός θα με­τα­τρε­πό­ταν σε θρήνο 26 χρό­νια μετά όταν το σύ­νο­λο του ενερ­γη­τι­κού της εται­ρεί­ας απο­κτού­σε η Blue Star ΑΕ. (εφημ. Κα­θη­με­ρι­νή και Ναυ­τε­μπο­ρι­κή).

Πολ­λοί λόγοι μπο­ρούν να προ­βλη­θούν για το ναυά­γιο της ΔΑΝΕ αλλά για εμένα ο κύ­ριος λόγος είναι ένας: Η απώ­λεια του ελέγ­χου από τους πο­λί­τες και γε­νι­κό­τε­ρα την κοι­νω­νία των Δω­δε­κα­νή­σων μιας κατά τα άλλα εται­ρεί­ας λαϊ­κής βάσης. Μιας εται­ρεί­ας που ει­σή­χθη στο χρη­μα­τι­στή­ριο το 1993 και πέντε χρό­νια μετά ανε­στά­λη η δια­πραγ­μά­τευ­ση των με­το­χών της. Μιας εται­ρεί­ας που εξέ­φρα­σε με τον κα­λύ­τε­ρο τρόπο τα όνει­ρα της ακρι­τι­κής Δω­δε­κα­νή­σου για άρση της απο­μό­νω­σης και κα­λύ­τε­ρης επι­κοι­νω­νί­ας με την υπό­λοι­πη Ελ­λά­δα. Τα όνει­ρα όμως έσβη­σαν όταν χά­θη­κε o έλεγ­χος και η λο­γο­δο­σία προς την κοι­νω­νία αλλά και η δυ­να­τό­τη­τα πα­ρέμ­βα­σης στα τε­κται­νό­με­να εντός της εται­ρεί­ας.

Πα­ρό­μοιο σε­νά­ριο εί­χα­με και με τη Συ­νε­ται­ρι­στι­κή Τρά­πε­ζα Δω­δε­κα­νή­σου. Οι τί­τλοι τέ­λους και εδώ φαί­νε­ται να πέ­φτουν αφού πριν από πε­ρί­που ένα μήνα το Δ’ τμήμα του Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τεί­ας (ΣτΕ) απέρ­ρι­ψε την αί­τη­ση της Τρά­πε­ζας Δω­δε­κα­νή­σου που ζη­τού­σε να ακυ­ρω­θούν απο­φά­σεις της αρ­μό­διας επι­τρο­πής της Τρά­πε­ζας της Ελ­λά­δος του 2013, με τις οποί­ες τέ­θη­κε σε ει­δι­κή εκ­κα­θά­ρι­ση και με­τα­βι­βά­στη­κε η πε­ριου­σί­ας της (Το Βήμα 09/06/2020). Η τρά­πε­ζα ζη­τού­σε να ακυ­ρω­θεί η από 8.12.2013 από­φα­ση της Επι­τρο­πής Πι­στω­τι­κών και Ασφα­λι­στι­κών Θε­μά­των της Τρά­πε­ζας της Ελ­λά­δος (ΦΕΚ Β/3105/08.12.2013) με την οποία ανα­κλή­θη­κε η άδεια της Τρά­πε­ζας και τέ­θη­κε σε ει­δι­κή εκ­κα­θά­ρι­ση με ει­δι­κό εκ­κα­θα­ρι­στή την ανώ­νυ­μη εται­ρεία «ΕΡΝΣΤ & ΓΙΑΝΓΚ (ΕΛΛΑΣ) Ορ­κω­τοί Ελεγ­κτές Λο­γι­στές Α.Ε. Τα πε­ριου­σια­κά στοι­χεία της τρά­πε­ζας με­τα­βι­βά­στη­καν στην Alpha Bank με την ίδια από­φα­ση.

Ενώ λοι­πόν με την ανα­κή­ρυ­ξη της Alpha Bank ως ανα­δό­χου του συ­νό­λου των κα­τα­θέ­σε­ων, δια­σφα­λί­στη­καν πλή­ρως οι κα­τα­θέ­σεις, δεν έγινε το ίδιο με τα με­ρί­δια της Τρά­πε­ζας. Αυτά χά­θη­καν διά πα­ντός ενώ η πλη­ρω­μή των δα­νεια­κών οφει­λών των οφει­λε­τών πρέ­πει να γί­νε­ται κα­νο­νι­κά. Εάν δη­λα­δή κά­ποιος είχε στην κα­το­χή του με­ρί­δια της τρά­πε­ζας και ταυ­τό­χρο­να δά­νειο, έπρε­πε να συ­νε­χί­σει να πλη­ρώ­νει το δά­νειο ενώ είχε χάσει τα με­ρί­δια αφού η από­φα­ση της ΤτΕ δεν αφο­ρού­σε άλλα στοι­χεία του ενερ­γη­τι­κού της τρά­πε­ζας.

Είναι σί­γου­ρο ότι το κλεί­σι­μο της Τρά­πε­ζας Δω­δε­κα­νή­σου έγινε σε μια δύ­σκο­λη για τη χώρα εποχή αλλά και πάλι πι­στεύω ότι ο κύ­ριος λόγος ήταν ότι αφέ­θη­κε η τύχη μιας κατά τα άλλα συ­νε­ται­ρι­στι­κής τρά­πε­ζας στα χέρια λίγων. Αυτό ακόμα και με τις κα­λύ­τε­ρες προ­θέ­σεις είναι επι­κίν­δυ­νο. Να θυ­μί­σω ότι οι λόγοι που επι­κα­λέ­στη­κε η Τρά­πε­ζα της Ελ­λά­δας για την ανα­στο­λή της άδειας ήταν η εται­ρι­κή δια­κυ­βέρ­νη­ση, η πι­στο­δο­τι­κή πο­λι­τι­κή, το δα­νεια­κό χαρ­το­φυ­λά­κιο, το σύ­στη­μα εσω­τε­ρι­κού ελέγ­χου, η χα­μη­λή ρευ­στό­τη­τα, οι επο­πτι­κές προ­βλέ­ψεις επί των δα­νεί­ων και ο Δεί­κτης Κε­φα­λαια­κής Επάρ­κειας (βλ. άρθρο των Μι­χα­ή­λο­γλου Κ. και Πα­πα­γε­ωρ­γί­ου Μ., 7/12/2018, εφ. Δη­μο­κρα­τι­κή). Οι πο­λί­τες και σε αυτή την πε­ρί­πτω­ση δεν άκου­σαν ούτε ένα συγ­γνώ­μη από τους κατά και­ρούς διοι­κού­ντες.

Η τρίτη πε­ρί­πτω­ση αφορά μια ακόμα συ­νε­ται­ρι­στι­κή εται­ρεία, την ΚΑΙΡ. Η οι­νο­ποιεία ιδρύ­θη­κε πριν από ακρι­βώς 92 χρό­νια στις 12 Ιου­λί­ου του 1928 ως COMPANIA AGRICOLA INDUSTRIALE RODI C.A.I.R) και εί­κο­σι χρό­νια μετά, το 1948, απέ­κτη­σε το πρώτο ελ­λη­νι­κό ΔΣ. Το 1954 η Ένωση Αγρο­τι­κών Συ­νε­ται­ρι­σμών απέ­κτη­σε 12.748 με­το­χές, με αγορά κυ­ρί­ως από τον Α. Μπο­δο­σά­κη, επί συ­νό­λου 21.000 με­το­χών. Το 2009 από τις 465.097 ονο­μα­στι­κές με­το­χές η ΕΑΣΔ κα­τέ­χει τις 447.602 (96,2%) και το Δη­μό­σιο τις υπό­λοι­πες 17.464 (Η Βιο­μη­χα­νι­κή Κλη­ρο­νο­μιά της Δω­δε­κα­νή­σου, ΤΕΕ, Ρόδος, 2009). Η εται­ρεία είχε μια λα­μπρή πο­ρεία μέχρι πριν από με­ρι­κά χρό­νια όταν άρ­χι­σαν να εμ­φα­νί­ζο­νται τα πρώτα μαύρα σύν­νε­φα με τη εται­ρεία να κα­τα­γρά­φει ζη­μί­ες χρή­σε­ως από το 2005 έως το 2018 σύμ­φω­να με δη­λώ­σεις του προ­έ­δρου της (εφ. Ρο­δια­κή, 16/3/2020). Δυ­στυ­χώς τα προ­βλή­μα­τα δεν λύ­θη­καν και η εται­ρεία έχασε πολλά πε­ριου­σια­κά στοι­χεία, όπως τα κτή­ρια στην οδό Κα­πο­δι­στρί­ου και φαί­νε­ται σή­με­ρα να είναι σε εξαι­ρε­τι­κά ευά­λω­τη θέση παρά τις περί αντι­θέ­του δια­βε­βαιώ­σεις. Κοινό στοι­χείο με τις προη­γού­με­νες δύο πε­ρι­πτώ­σεις; Η συ­γκέ­ντρω­ση των απο­φά­σε­ων σε λίγα πρό­σω­πα που μά­λι­στα με­ρι­κές φορές δεν είχαν τις εξει­δι­κευ­μέ­νες γνώ­σεις που θα έπρε­πε να έχουν.

Αυτές είναι μόνο τρεις χα­ρα­κτη­ρι­στι­κές κατά την άποψή μας πε­ρι­πτώ­σεις όπου η μειω­μέ­νη συμ­με­το­χή των πο­λι­τών, η ελ­λι­πής πλη­ρο­φό­ρη­σή τους και εν τέλει ο μειω­μέ­νος δη­μό­σιος και κοι­νω­νι­κός διά­λο­γος και έλεγ­χος, οδη­γούν σε προ­βλη­μα­τι­κές κα­τα­στά­σεις που όταν έρθει η ώρα να τις δια­πι­στώ­σου­με, είναι συ­νή­θως πολύ αργά. Είναι αλή­θεια βέ­βαια ότι πολ­λές φορές το φταί­ξι­μο πρέ­πει να χρε­ω­θεί στους ίδιους τους πο­λί­τες που αφή­νουν με­γά­λες υπο­θέ­σεις στα χέρια λίγων, πι­στεύ­ο­ντας ότι η ανά­δει­ξη κά­ποιου/ας σε συ­γκε­κρι­μέ­νο αξί­ω­μα δια­σφα­λί­ζει επ’ αό­ρι­στον ορθές λει­τουρ­γί­ες και συ­μπε­ρι­φο­ρές χωρίς τον πα­ρα­μι­κρό έλεγ­χο. Η ζωή όμως δεί­χνει ότι τα πράγ­μα­τα δεν είναι έτσι.

Ως κα­τα­κλεί­δα αυτού του άρ­θρου θα ήθελα λοι­πόν να το­νί­σω προς τους εκά­στο­τε διοι­κού­ντες, είτε αυτοί είναι αι­ρε­τοί, είτε κα­τέ­χουν θέ­σεις σε δη­μό­σιες, δη­μο­τι­κές και κοι­νω­νι­κές επι­χει­ρή­σεις και ορ­γα­νι­σμούς, ότι αυτοί/ές θα έπρε­πε πρω­τί­στως να επι­διώ­κουν την κοι­νω­νι­κή συμ­με­το­χή και απο­δο­χή στα έργα και τις πρά­ξεις τους. Θα έδει­χναν έτσι σε­βα­σμό στη Δη­μο­κρα­τία, εμπι­στο­σύ­νη στους πο­λί­τες και προ­σή­λω­ση στη δια­φά­νεια που πρέ­πει να διέ­πει τη δη­μό­σια ζωή. Και όταν οι πο­λί­τες ζη­τά­νε πε­ρισ­σό­τε­ρη ενη­μέ­ρω­ση και συμ­με­το­χή να μην την αρ­νού­νται. Αντί­θε­τα, βλέ­που­με ότι πολ­λές φορές οι ίδιοι άν­θρω­ποι ή οι κλώ­νοι τους που έφε­ραν το νησί σε αυτή την κα­τά­στα­ση επι­διώ­κουν να μας (ξανα) σώ­σουν. Το λυ­πη­ρό είναι ότι, ευ­τυ­χώς όχι σε όλες τις πε­ρι­πτώ­σεις, και οι νε­ώ­τε­ροι που ασχο­λού­νται με τα κοινά έχουν εγκλω­βι­στεί και βα­δί­ζουν στις ίδιες τα­κτι­κές των τε­λευ­ταί­ων 30 ετών.

Από την άλλη πλευ­ρά, είναι κα­θή­κον των πο­λι­τών να ελέγ­χουν τους διοι­κού­ντες με τρόπο που να δια­σφα­λί­ζε­ται το δη­μό­σιο συμ­φέ­ρον και η ομαλή λει­τουρ­γία του δη­μό­σιου βίου. Άρα λοι­πόν, για να απα­ντή­σω και στο ερώ­τη­μα του τί­τλου, η συμ­με­το­χή των πο­λι­τών εάν γί­νε­ται έγκαι­ρα, ορ­γα­νω­μέ­να, δη­μιουρ­γι­κά και δη­μο­κρα­τι­κά είναι ευ­λο­γία και ένα με­γά­λο ζη­τού­με­νο στις σύγ­χρο­νες δη­μο­κρα­τί­ες, αν επι­θυ­μού­με η πο­λι­τεία μας να φέρει τον τίτλο αυτό.

Πα­να­γιώ­της Αυ­γε­ρι­νός