• Η Ρόδος λόγω της θέσης της αποτελεί «δείκτη» για τις επερχόμενες μεταβολές σε ολόκληρο το αρχιπέλαγος • Τα στοιχεία του 2025 αποκαλύπτουν μια θάλασσα που λειτουργεί ως θερμοσυσσωρευτής
Με θερμοκρασίες θαλάσσης σημαντικά υψηλότερες από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα εισέρχεται στο 2026 η Ρόδος, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025 από τους κορυφαίους ευρωπαϊκούς και εθνικούς οργανισμούς.
Η Μεσόγειος κατέγραψε μία από τις θερμότερες χρονιές στη σύγχρονη περίοδο μετρήσεων, χαρακτηριζόμενη από εκτεταμένους θαλάσσιους καύσωνες και μια πρωτοφανή αποθήκευση θερμότητας στη θαλάσσια στήλη. Η ανατολική λεκάνη, και ειδικότερα η θαλάσσια περιοχή των Δωδεκανήσων, συγκαταλέγεται πλέον στις ζώνες με τις υψηλότερες θερμοκρασιακές αποκλίσεις πανευρωπαϊκά.
Σύμφωνα με την υπηρεσία Copernicus Climate Change Service, το 2025 κατετάγη ως το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί παγκοσμίως. Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία παρέμεινε σε επίπεδα σαφώς υψηλότερα από την περίοδο αναφοράς 1850–1900, ενώ οι θερμοκρασίες επιφάνειας των ωκεανών κινήθηκαν σε ιστορικά υψηλές τιμές, επηρεάζοντας άμεσα τα περιφερειακά οικοσυστήματα.
Σε επίπεδο Μεσογείου, η Copernicus Marine Service κατέγραψε ότι τον Ιούνιο του 2025 το 62% της επιφάνειας της λεκάνης επηρεάστηκε από θαλάσσιους καύσωνες κατηγορίας “strong” ή υψηλότερης έντασης. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη έκταση που έχει παρατηρηθεί ποτέ για τον μήνα Ιούνιο. Τα επεισόδια αυτά επεκτάθηκαν με ιδιαίτερη εμμονή στην Ανατολική Μεσόγειο, με θετικές αποκλίσεις που σε ορισμένες περιοχές ξεπέρασαν τους +2°C σε σχέση με την περίοδο αναφοράς 1991–2020.
Η γεωγραφική ιδιαιτερότητα της Ρόδου έγκειται στην άμεση γειτνίασή της με τη Λεκάνη του Λεβάντε, το θερμότερο και αλμυρότερο τμήμα ολόκληρης της Μεσογείου.
Η περιοχή αυτή λειτουργεί ως «θερμική παγίδα» λόγω της περιορισμένης ανταλλαγής υδάτων με τον Ατλαντικό και της έντονης ηλιακής ακτινοβολίας.
Τα στοιχεία του 2025 δείχνουν ότι η κυκλοφορία των υδάτων στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο έχει επιβραδυνθεί. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η θερμότητα να μην διαχέεται, αλλά να συσσωρεύεται τοπικά. Η Ρόδος βρίσκεται στο σημείο όπου οι θερμές μάζες της Ανατολικής Μεσογείου συναντούν το Αιγαίο, καθιστώντας το νησί «δείκτη» για τις επερχόμενες μεταβολές σε ολόκληρο το αρχιπέλαγος.
Η ανάλυση των ευρωπαϊκών εκθέσεων αναδεικνύει μια κρίσιμη παράμετρο: την αυξημένη αποθήκευση θερμότητας στη θαλάσσια στήλη της Μεσογείου. Η μεταφορά θερμικής ενέργειας σε βαθύτερα στρώματα δημιουργεί μια ιδιότυπη «θερμική μνήμη» στο σύστημα, η οποία περιορίζει δραστικά την ένταση της χειμερινής ψύξης.
Στις αρχές του 2026, οι θερμοκρασίες σε μεγάλα τμήματα της Ανατολικής Μεσογείου παραμένουν πάνω από τα κανονικά επίπεδα.
Η ενέργεια που συσσωρεύτηκε το προηγούμενο έτος στα βαθύτερα στρώματα (έως και 200 μέτρα) απελευθερώνεται αργά προς την επιφάνεια. Αυτή η «αόρατη» θέρμανση εξηγεί γιατί η θάλασσα δεν παρουσίασε την αναμενόμενη πτώση θερμοκρασίας τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο, αφήνοντας το 2026 με μια θερμική βάση εκκίνησης πολύ υψηλότερη από τον μέσο όρο.
Στη θαλάσσια περιοχή της Ρόδου, τα δορυφορικά δεδομένα για το καλοκαίρι του 2025 έδειξαν θερμοκρασίες επιφάνειας που σε περιόδους αιχμής ξεπέρασαν τους 28–29°C. Η ανάλυση των ανεμολογικών δεδομένων δείχνει ότι οι συνθήκες αυτές συνδέονται άμεσα με τη διαφοροποίηση στην ένταση των μελτεμιών στο Αιγαίο.
Σε περιόδους μειωμένης έντασης των ετήσιων ανέμων, όπως παρατηρήθηκε επανειλημμένα το 2024 και το 2025, περιορίζεται το φαινόμενο της ανάδυσης (upwelling) — της φυσικής διαδικασίας κατά την οποία ψυχρότερα ύδατα από τον βυθό ανέρχονται στην επιφάνεια. Χωρίς αυτή τη φυσική ρύθμιση, τα επιφανειακά ύδατα παραμένουν στάσιμα και θερμαίνονται υπερβολικά, επιδεινώνοντας τη θερμική πίεση στα παράκτια οικοσυστήματα.
Η Ρόδος λειτουργεί ως πεδίο εγκατάστασης θερμόφιλων ειδών. Το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) έχει ήδη τεκμηριώσει την παρουσία περισσότερων από 260 ξενικών ειδών στις ελληνικές θάλασσες. Η άνοδος της θερμοκρασίας ευνοεί την κυριαρχία ειδών όπως ο λαγοκέφαλος και το λεοντόψαρο, τα οποία πλέον παρουσιάζουν σταθερούς και αυτοσυντηρούμενους πληθυσμούς.
Οι επιπτώσεις στην επαγγελματική αλιεία των Δωδεκανήσων είναι μετρήσιμες. Σύμφωνα με αναφορές των τοπικών αλιευτικών συλλόγων, η παρουσία των παραδοσιακών εμπορικών ειδών, όπως ο σκάρος και η μαρίδα, έχει υποχωρήσει κατά τόπους έως και 30%, καθώς εκτοπίζονται από τους εισβολείς. Επιπλέον, η καταστροφή των αλιευτικών εργαλείων από τον λαγοκέφαλο αυξάνει το λειτουργικό κόστος των ψαράδων, δημιουργώντας μια δευτερογενή οικονομική κρίση στον κλάδο.
Στον τουριστικό τομέα, η άνοδος της θερμοκρασίας της θάλασσας λειτουργεί ως «δίκοπο μαχαίρι». Παρόλο που επιτρέπει την επιμήκυνση της περιόδου δραστηριοτήτων, δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις κατά τη θερινή κορύφωση. Όταν οι θερμοκρασίες επιφάνειας προσεγγίζουν τους 29°C, αυξάνεται κατακόρυφα η εξάτμιση και τα επίπεδα υγρασίας στις παράκτιες ζώνες.
Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει τον δείκτη θερμικής δυσφορίας στην πόλη της Ρόδου, επηρεάζοντας την κατανάλωση ενέργειας για ψύξη και τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Η μονάδα METEO του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών επισημαίνει ότι η παρατεταμένη ζέστη στην ξηρά ανατροφοδοτεί τη θέρμανση των παράκτιων υδάτων, ειδικά σε κλειστούς κόλπους με περιορισμένη κυκλοφορία.
Οι μακροπρόθεσμες προβολές, όπως αυτές αναλύονται στις εκθέσεις της διαΝΕΟσις, δείχνουν ότι η τάση θέρμανσης θα συνεχιστεί με αμείωτο ρυθμό. Τα κλιματικά μοντέλα προβλέπουν ότι μέχρι το 2030, οι θαλάσσιοι καύσωνες στο Νότιο Αιγαίο θα είναι συχνότεροι και μεγαλύτερης διάρκειας.
Αυτό σημαίνει ότι η Ρόδος πρέπει να επενδύσει άμεσα σε στρατηγικές προσαρμογής. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τουριστικών υποδομών, η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και η εκπαίδευση των αλιέων στις νέες συνθήκες αποτελούν πλέον μονόδρομο. Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μια θεωρητική απειλή, αλλά μια μετρήσιμη παράμετρο που επαναπροσδιορίζει τη σχέση των Δωδεκανήσων με το θαλάσσιο περιβάλλον.
Η συστηματική παρακολούθηση των δεδομένων και η συνεργασία με ερευνητικούς φορείς αποτελούν βασικές παραμέτρους διαχείρισης για το νησί, καθώς η επόμενη δεκαετία θα είναι καθοριστική για την περιβαλλοντική και οικονομική ανθεκτικότητα της Ρόδου.
