ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Η Πάτμος που αγάπησα

news room 8 λεπτά ανάγνωση
944

KEIMENO: Χρήστος Ζαμπού­νης*

Το σπίτι όπου φιλο­ξε­νού­μαι ήταν καπε­τα­νό­σπιτο. Από τον επάνω όροφο ο πλοιο­κτή­της παρα­τη­ρούσε με το μονο­κιάλι την κατά­σταση στη Σκάλα, βλέ­πο­ντας αν ο Νικο­λιός εργά­ζε­ται ή τεμπε­λιά­ζει στο σκαρί του. Ήταν 1088 όταν ο αυτο­κρά­τωρ Αλέξιος Α΄ Κομνη­νός έδωσε με το χρυ­σό­βουλό του άδεια ελεύ­θε­ρης ναυ­σι­πλο­ΐας στη Μονή. Έκτοτε, η Πάτμος συνε­δέθη άρρηκτα με τη ναυτική ιστορία των Ελλήνων. Ορι­σμένα από τα έπιπλα της οικίας, όπως οι καθρέ­φτες και οι κον­σό­λες, τα έφεραν οι εφο­πλι­στές της εποχής από τα ταξίδια τους στην Εσπερία. Άλλα είναι ντόπια από τεχνί­τες μαρα­γκούς, όπως οι ξύλινοι κανα­πέ­δες, τα τρα­πέ­ζια και οι καρέ­κλες. Στους τοίχους κρέ­μο­νται πια­τέ­λες με νατου­ρα­λι­στικά μοτίβα και μία –η αγα­πη­μένη μου– έχει επάνω της ζωγρα­φι­σμένη μια κορώνα. Τις κατέ­βα­ζαν σε επί­ση­μες περι­στά­σεις και είναι κατε­ξο­χήν σύμβολα επι­δεί­ξεως πλούτου.

Έχουν δια­σω­θεί πάνω από 500 παρό­μοια αρχο­ντικά στη Χώρα. Τα μισά, ίσως και περισ­σό­τερα, έχουν περάσει σε ξένα χέρια. Ελά­χι­στα τα κατέχει ακόμη η Μονή, άλλα έχουν περιέλ­θει στην ιδιο­κτη­σία πεφω­τι­σμέ­νων αλλο­δα­πών, ενώ ένας ικανός αριθμός αγο­ρά­σθηκε από εξίσου πεφω­τι­σμέ­νους Έλληνες. Δεδο­μέ­νου ότι οι εξω­τε­ρι­κές επεμ­βά­σεις απα­γο­ρεύ­ο­νται, λόγω του νόμου περί δια­τη­ρη­τέων, οι ελά­χι­στες παρα­φω­νίες εντο­πί­ζο­νται στο εσω­τε­ρικό τους, όπως π.χ. η κατε­δά­φι­σις τοίχων για να διευ­ρυν­θούν τα μικρο­σκο­πικά δωμάτια και να δημιουρ­γη­θούν ευρύ­χωρα υπνο­δω­μά­τια.

Πέραν τούτου, η παρά­δο­σις έχει δια­σω­θεί, ένα θαύμα στη χώρα της φαιδράς πορ­το­κα­λέας και της αντι­πα­ρο­χής. Η ανα­κή­ρυ­ξις της Μονής του Αγίου Ιωάννου Θεο­λό­γου από την UNESCO ως Μνη­μείου Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς, το 1999, διε­σφά­λισε με σαφή τρόπο τον αναλ­λοί­ωτο χαρα­κτήρα του τόπου. Εργο­λά­βοι και υπέρ­μα­χοι της κάθε είδους αξιο­ποι­ή­σεως αντί­κρι­σαν ένα υπερ­μέ­γε­θες «απα­γο­ρεύ­ε­ται» στις όποιες φιλο­δο­ξίες τους. Ασεβείς και περι­στα­σια­κοί επι­σκέ­πτες βρήκαν περί­κλει­στες θύρες στο εισα­γό­μενο lifestyle τους.

Άποψη της Χώρας, με το κάστρο να δεσπό­ζει στην κορυφή. © ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΕΡΑΚΟΣ

Η ώρα είναι επτά το πρωί και αναζητώ στο κινητό την εφαρ­μογή που υπο­δει­κνύει τη θέση του πλοίου που αναμένω. Το Blue Star είναι ανοιχτά της Λέρου. Υπο­λο­γίζω ότι έχω αρκετό χρόνο για να μεταβώ στο επίνειο του νησιού πεζή. Το παλαιό μονο­πάτι τέμνε­ται σε ορι­σμένα σημεία με τον σημε­ρινό αμαξωτό δρόμο, αλλά δια­τη­ρεί στο μεγα­λύ­τερό του μέρος την αυθε­ντι­κό­τητα του παρελ­θό­ντος. Η μαγευ­τική θέα με κάνει να παρα­πα­τήσω ανάμεσα στις πέτρες, οπότε απο­φα­σίζω να επι­κε­ντρωθώ στο έδαφος. Μια συστάδα από κρι­νά­κια ελκύει την προσοχή μου. Λίγο αργό­τερα υψώνω πάλι το βλέμμα, εξ αφορμής ενός έντονου τιτι­βί­σμα­τος. Πάνω σε μια αμυ­γδα­λιά αντι­κρίζω δύο φωλιές πουλιών, με τους «γονείς» να πηγαι­νο­έρ­χο­νται χαρωπά για να θρέψουν τα τέκνα τους.

Μια ιστορία από τα παλιά

Ο επι­σκέ­πτης που θα υπο­δε­χθώ εντός ολίγου είναι Άγγλος χρη­μα­τι­στής που ενδια­φέ­ρε­ται να αγο­ρά­σει ακίνητο στη νήσο. Έχει φίλους που έπραξαν το ίδιο και, το σπου­δαιό­τερο, είναι λάτρης της βυζα­ντι­νής ιστο­ρίας. Η επιλογή της Πάτμου, όπως θα μου εξη­γή­σει αργό­τερα, ήταν γι’ αυτόν μονό­δρο­μος. Την ώρα που περι­μέ­νουμε για να παρα­λά­βουμε το ενοι­κια­ζό­μενο αυτο­κί­νητό του, μου υπεν­θυ­μί­ζει τους νόμους του real estate. Τα καλύ­τερα μέρη τα δια­λέ­γουν οι άνθρω­ποι, από αρχαιο­τά­των χρόνων, για να λατρέ­ψουν τους θεούς τους. Δεύ­τε­ροι έρχο­νται οι στρα­τιω­τι­κοί, για ευνο­ή­τους λόγους – κατο­πτεύ­σεως και ελέγχου. Τρίτοι ακο­λου­θούν οι καλ­λι­τέ­χνες, που έχουν το «μάτι», για να επι­λέ­γουν καλό­γου­στα μέρη. Τέταρ­τοι –μου δείχνει τον εαυτό του– οι ευκα­τά­στα­τοι. Τον ερωτώ τι θα ήθελε να κάνει αφού εγκα­τα­στα­θεί στο ενδιαί­τημά του. «Πριν απ’ όλα, θα ήθελα να με πας στη Μονή και στο Σπήλαιο της Απο­κα­λύ­ψεως». Είναι η σειρά του να με ρωτήσει πόσα χρόνια έρχομαι στην Πάτμο. «Φέτος, συμπλη­ρώνω 40 χρόνια. Πρω­το­ήλθα προ­σκε­κλη­μέ­νος μιας συμ­μα­θή­τριάς μου στη Σχολή Ξεναγών και έκτοτε ερχό­μουν περι­στα­σια­κώς. Τα τελευ­ταία χρόνια δρα­στη­ριο­ποιού­μαι επαγ­γελ­μα­τι­κώς στο “Patmos 360”, μια πλατ­φόρμα ενοι­κιά­σεως αρχο­ντι­κών στη Χώρα, αλλά και στο “Sotheby’s reality Greece”, όπως γνω­ρί­ζεις».

Ο Μανώλης Κοκ­κώ­νης, εμβλη­μα­τική φιγούρα της παρα­λίας Αγριο­λί­βαδο. © DARRAN REES

Η συζή­τη­σίς μας επε­κτεί­νε­ται σε πιο ανά­λα­φρα θέματα, καθώς ανη­φο­ρί­ζουμε προς τον προ­ο­ρι­σμό μας. Ένα από αυτά είναι οι έριδες στη βασι­λική οικο­γέ­νεια της Αγγλίας. «Έχω ακούσει ότι ο πρί­γκι­πας Κάρολος έχει έλθει εδώ», σχο­λιά­ζει υπό τύπον ερω­τή­μα­τος. «Υπάρχει μια χαρι­τω­μένη ιστορία να σου διηγηθώ επ’ αυτού», απο­κρί­νο­μαι.

«Στα μέσα της δεκα­ε­τίας του 1990, είχαμε ενοι­κιά­σει με την έγκυο, τότε, Γαλλίδα σύζυγό μου και μια παρέα φίλων το ίδιο σπίτι όπου θα μείνεις. Την πρώτη ημέρα που φθάσαμε, ερώτησα τον πρί­γκιπα Μιχαήλ της Ελλάδος, τακτικό επι­σκέ­πτη της νήσου, ποια απο­μα­κρυ­σμένη παραλία θα μας συνέ­στηνε για κολύμ­βηση. Επρό­τεινε το Λιβάδι του Γερανού. Αφι­κνού­με­νοι εκεί, δια­πι­στώ­σαμε ότι δεν ήμασταν μόνοι. Ένας ψηλός, αθλη­τι­κός άνδρας έστεκε όρθιος, ενώ ένας άλλος, μεσαίου ανα­στή­μα­τος, ήταν ξαπλω­μέ­νος σε μια πετσέτα κάτωθεν μιας ομπρέ­λας και εδιά­βαζε ένα βιβλίο. “Le Prince Charles”, ανε­φώ­νησε ο 16χρονος Γάλλος ανα­δε­κτός μου, επίσης ονο­μα­ζό­με­νος Charles. Βια­στικά του απή­ντησα ότι ο διά­δο­χος του Θρόνου της Αγγλίας δεν είναι ούτε ψηλός, ούτε ξανθός, ούτε τόσο αθλη­τι­κός. “Όχι ο όρθιος, ο ξαπλω­μέ­νος”, μου αντα­πή­ντησε εκείνος με βεβαιό­τητα. Λόγω της απο­στά­σεως –από δια­κρι­τι­κό­τητα είχαμε μετα­κι­νη­θεί στην άλλη άκρη της παρα­λίας– δεν εδυ­νή­θην να επι­βε­βαιώσω την πλη­ρο­φο­ρία. Όταν όμως πήρα το θάρρος να πάω να τον χαι­ρε­τήσω, αντε­λή­φθην ότι πράγ­ματι ήταν ο περί ου ο λόγος. Εδιά­βαζε το βιβλίο του βυζα­ντι­νο­λό­γου Sir Steven Runciman “Τhe Rise and Fall of the Byzantine Empire” και είχε την καλο­σύνη να ανταλ­λά­ξει δύο-τρεις κου­βέ­ντες μαζί μου, κυρίως για τον εξά­δελφό του Κων­στα­ντίνο».

Στη Μονή και στο Σπήλαιο της Απο­κα­λύ­ψεως

Έχουμε φθάσει στην Πλατεία του Δημαρ­χείου, όπου σταθ­μεύ­ουμε προ­σω­ρι­νώς. Ο φιλο­ξε­νού­με­νός μου κατευ­θύ­νε­ται ασυ­ναί­σθητα προς το άγαλμα του Εμμα­νουήλ Ξάνθου. «Εφέτος εορ­τά­ζουμε τα 200 έτη από την έναρξη της Ελλη­νι­κής Επα­να­στά­σεως. Ο εν λόγω κύριος ήταν ένας από τους πρω­τερ­γά­τες της, ως μέλος της Φιλικής Εται­ρείας, με κατα­γωγή από εδώ», τον ενη­με­ρώνω. Κοντο­στέ­κε­ται για λίγο και προχωρά λίγα μέτρα. «Κατα­πλη­κτική θέα. Ποια είναι τα νησιά γύρω;» «Δυτικά είναι η Ικαρία. Βόρεια, στο βάθος, η Σάμος. Ανα­το­λικά το σύμπλεγμα των Αρκιών και οι Λειψοί».

Η είσοδος στο Μονα­στήρι είναι ελεύ­θερη για τους Έλληνες, οι αλλο­δα­ποί καλού­νται να πλη­ρώ­σουν το ποσό των 6 ευρώ. Τύχη αγαθή μάς έχει προ­φυ­λά­ξει από τα γκρουπ που συνήθως συνω­στί­ζο­νται έμπρο­σθεν του εκδο­τη­ρίου. Τύχη αγαθή, επίσης, φέρνει τον πατέρα Θεο­δό­σιο πλησίον μας στην αυλή της Μονής. Ήταν μοναχός στο Άγιον Όρος και ήλθε «μετεγ­γραφή» για να ενι­σχύ­σει τους ελά­χι­στους ενα­πο­μεί­να­ντας συνα­δέλ­φους του στην Πάτμο. Παρότι μιας σχε­τι­κής ηλικίας, δια­θέ­τει έντονη ενέρ­γεια, ενώ η ματιά του είναι καθαρή, γεμάτη καλο­σύνη.

Η Μονή του Αγίου Ιωάννου Θεο­λό­γου ανα­κη­ρύ­χθηκε το 1999 από την UNESCO Μνημείο Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς.

Εκκι­νούμε από τον έξω νάρθηκα του Ναού. Ο Θεο­δό­σιος, σαν να δια­βά­ζει τη σκέψη του Άγγλου, που έχει επι­κε­ντρώ­σει το βλέμμα του στις αρχαίες κολόνες, του απο­κα­λύ­πτει την προ­έ­λευσή τους. Είναι οι ίδιες που κοσμού­σαν τον Ναό της Αρτέ­μι­δος, επί του οποίου εκτίσθη η Μονή. Μια σκηνή ακραίας βίας, με νεαρούς στρα­τιώ­τες να εμπή­γουν εγχει­ρί­δια στον λαιμό παιδιών και τις μητέρες τους ολο­φυ­ρό­με­νες να παλεύ­ουν να τα σώσουν, η οποία ανα­πα­ρι­στά τη σφαγή 14.000 νηπίων από τον Ηρώδη, μας καθη­λώ­νει.

Οι υπό­λοι­πες τοι­χο­γρα­φίες έχουν πιο ήρεμη θεμα­το­λο­γία, όπως η προ­σφι­λής παρα­βολή των Δέκα Παρ­θέ­νων. Στο καθο­λικό, ζητώ από τον γέροντα να μας δείξει την «Ψηλά­φηση του Θωμά». Παίρνει ευγε­νικά το κινητό μου και ανάβει τον φακό, δεί­χνο­ντάς μας την κόγχη μιας καμάρας. Δίπλα είναι η σκηνή του «Μη μου άπτου». Είναι η φράσις που είπε ο Ιησούς Χριστός στη Μαρία Μαγδα­ληνή μετά την Ανά­στασή Του, όταν τον ανε­γνώ­ρι­σαν. «Don’t touch me», «Μη με αγγί­ζεις», μετα­φράζω.

Στο παρεκ­κλή­σιο της Πανα­γίας το φως είναι πιο έντονο και η τέχνη πιο στιβαρή. Είναι φυσικό. Οι τοι­χο­γρα­φίες είναι του 12ου αιώνος, βυζα­ντι­νές. Ο μοναχός ανοίγει ένα κουρ­τι­νάκι και μας δείχνει μια πανέ­μορφη εικόνα της Πανα­γίας Βρε­φο­κρα­τού­σας.

Ο Τζων –είναι καιρός να αναφέρω το όνομά του– παρα­μέ­νει εκστα­τι­κός, αρνού­με­νος να μετα­κι­νη­θεί. Η ξενά­γη­σις συνε­χί­ζε­ται στο Μουσείο, με την ανε­κτί­μητη συλλογή χει­ρο­γρά­φων, εκκλη­σια­στι­κών σκευών και αμφίων, βυζα­ντι­νών εικόνων –μία από τις οποίες απο­δί­δε­ται στον Δομή­νικο Θεο­το­κό­πουλο (Ελ Γκρέκο)– και αρχαιο­τή­των, στον άνω όροφο. Στο πέρας της, ο Τζων ζητά πλη­ρο­φο­ρίες για τον «Πλάτωνα του Κλαρκ». Ευγε­νικά ο γέρο­ντας του διη­γεί­ται την ιστορία του Άγγλου περι­η­γητή, ο οποίος, σύμφωνα με μια εκδοχή, δωρο­δό­κησε τον τότε ηγού­μενο και απέ­σπασε το παλαιό­τερο σωζό­μενο χει­ρό­γραφο με δια­λό­γους του Πλά­τω­νος. Σήμερα, κοσμεί τη βιβλιο­θήκη Bodleian του Πανε­πι­στη­μίου της Οξφόρ­δης.

Επό­με­νός μας σταθμός είναι το Σπή­λαιον της Απο­κα­λύ­ψεως. Σύμφωνα με την προ­φο­ρική παρά­δοση αλλά και τη γραπτή κατα­γραφή του ιδίου του Ιωάννου του Θεο­λό­γου –«εγε­νό­μην εν τη νήσω τη καλου­μένη Πάτμω»–, εδώ ο Ευαγ­γε­λι­στής ήκουσε τη φωνή του Θεού και υπα­γό­ρευσε στον μαθητή του Πρόχορο το Ιερό Βιβλίο της Απο­κα­λύ­ψεως. Οικο­δε­σπό­της μας στο τοπό­σημο παγκό­σμιας ανα­φο­ράς του χρι­στια­νι­σμού είναι ο πατήρ Ισί­δω­ρος. Εδώ και πολλά χρόνια απο­τε­λεί τον θεμα­το­φύ­λακα του Σπη­λαίου και ως άλλος Κέρ­βε­ρος το προ­στα­τεύει από τις φωνα­σκίες και τις απρέ­πειες ενίων του­ρι­στών.

Η Μονή του Αγίου Ιωάννου Θεο­λό­γου ιδρύ­θηκε το 1088, στη θέση του ναού της Αρτέ­μι­δος και μιας παλαιο­χρι­στια­νι­κής βασι­λι­κής.

Την προσοχή του Τζων ελκύουν μια εικόνα που απει­κο­νί­ζει το Όραμα της Απο­κα­λύ­ψεως στο τέμπλο του Ναού του 16ου αιώνος, αλλά και οι τρεις σχισμές στον βράχο. «Ενη­μέ­ρωσε τον φίλο μας ότι η ομιλία του Θεού έγινε στην ελλη­νική γλώσσα και εγράφη επίσης στην ελλη­νική γλώσσα», ήταν τα τελευ­ταία λόγια του γέροντα πριν ανα­χω­ρή­σουμε.

«Νομίζω ότι υπάρχει και ένα ενδια­φέ­ρον γυναι­κείο μονα­στήρι, μήπως να πηγαί­ναμε;» συνε­χί­ζει ακά­θε­κτος ο σύγ­χρο­νος περι­η­γη­τής. «Χμ, οι ώρες επι­σκέ­ψεων είναι από τις 9 έως τις 11 το πρωί, οπότε τώρα είναι κλειστά. Θα τηλε­φω­νήσω, όμως, στην ηγου­μένη, τη Χρι­στο­νύμφη, για να τη γνω­ρί­σεις. Είναι μια ισχυρή προ­σω­πι­κό­τητα που ανε­βί­ωσε τον γυναι­κείο μονα­χι­σμό στην Πάτμο, με συνέ­πεια η Μονή Ευαγ­γε­λι­σμού να είναι ένα από τα πιο δυνα­μικά και νοι­κο­κυ­ρε­μένα μονα­στή­ρια της Ελλάδος».

Έχοντας τρο­φο­δο­τη­θεί πνευ­μα­τι­κώς, επα­νήλ­θαμε στην υλική πραγ­μα­τι­κό­τητα. «Σου αρέσουν τα ρεβίθια;» ερωτώ τον Τζων. «Πολύ», απή­ντησε. «Θαύμα! Θα γευ­μα­τί­σουμε σε ένα παρα­λιακό ταβερ­νάκι στον Όρμο του Γροίκου, όπου θα γλεί­φεις τα δάκτυλά σου από το συγκε­κρι­μένο πιάτο». «Χμ, ενδια­φέ­ρον, it sounds good».

* Ο Χρήστος Ζαμπού­νης είναι συγ­γρα­φέας του βιβλίου «Τάμα στην Πάτμο».

Πηγή kathimerini.gr

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.