Το Μουούρι το πασχαλιάτικο έδεσμα της Καλύμνου, στις νέες εγγραφές στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας

​Το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού, με ιδιαί­τε­ρα χαρά, ανα­κοι­νω­σε την εγ­γρα­φή δε­κα­εν­νέα (19) νέων στοι­χεί­ων άυλης πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, στο Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελ­λά­δας. Το ΥΠΠΟ, μέσω της καθ’ ύλην αρ­μό­διας Διεύ­θυν­σης Νε­ό­τε­ρης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς εφαρ­μό­ζει, από το 2006, στην Ελ­λά­δα την Σύμ­βα­ση για τη Δια­φύ­λα­ξη της Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς (UNESCO, 2003). Τα Δελ­τία για τα δε­κα­εν­νέα στοι­χεία άυλης πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς υπο­βλή­θη­καν το 2022. Έτυ­χαν συ­στη­μα­τι­κής επε­ξερ­γα­σί­ας από τη Διεύ­θυν­ση Νε­ό­τε­ρης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, την Εθνι­κή Επι­στη­μο­νι­κή Επι­τρο­πή για την Εφαρ­μο­γή στην Ελ­λά­δα της Σύμ­βα­σης για τη Δια­φύ­λα­ξη της Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς (UNESCO, 2003) και, φυ­σι­κά, τις ίδιες τις κοι­νό­τη­τες των  φο­ρέ­ων.

Η Υπουρ­γός Λίνα Μεν­δώ­νη, με την απο­δο­χή της ει­σή­γη­σης της Επι­τρο­πής για την εγ­γρα­φή των δε­κα­εν­νέα νέων στοι­χεί­ων στο Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο, δή­λω­σε:

«Με την εγ­γρα­φή δε­κα­εν­νέα νέων στοι­χεί­ων στο Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού κάνει ένα ακόμα ση­μα­ντι­κό βήμα για την προ­στα­σία και ανά­δει­ξη της συλ­λο­γι­κής μας ταυ­τό­τη­τας. Τα στοι­χεία που εγ­γρά­φο­νται εμπε­ριέ­χουν το απο­τύ­πω­μα των αν­θρώ­πων στο διάβα του χρό­νου. Ένα απο­τύ­πω­μα που συ­μπυ­κνώ­νει την εμπει­ρία, τη γνώση, τις δε­ξιό­τη­τες, την ευ­ρη­μα­τι­κό­τη­τα, τη δη­μιουρ­γι­κό­τη­τα και το συ­ναί­σθη­μα του λαού μας όπως αυτά εκ­δη­λώ­νο­νται σε διά­φο­ρους τό­πους, απο­τε­λώ­ντας ψη­φί­δες της εθνι­κής μας αυ­το­συ­νει­δη­σί­ας.  Η άυλη πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά της πα­τρί­δας μας φέρει βαθιά τα ίχνη ενός πλού­σιου και, ως κά­ποιο βαθμό, ανε­ξε­ρεύ­νη­του πα­ρελ­θό­ντος του λαού μας. Ταυ­τό­χρο­να είναι βιω­μέ­νη πα­ρά­δο­ση, ζω­ντα­νό στοι­χείο του Πο­λι­τι­σμού μας. Οφεί­λου­με να την τι­μού­με, να τη σε­βό­μα­στε και να τη δια­φυ­λάτ­του­με ως εχέγ­γυο αυ­το­γνω­σί­ας για εμάς τους ίδιους και για τις επό­με­νες γε­νιές.»

Στο πλαί­σιο της εφαρ­μο­γής της Σύμ­βα­σης της UNESCO, η χώρα μας δη­μιούρ­γη­σε και εμπλου­τί­ζει συ­στη­μα­τι­κά το Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, στο οποίο κοι­νό­τη­τες φο­ρέ­ων άυλης πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς έχουν τη δυ­να­τό­τη­τα να ανα­δεί­ξουν τα στοι­χεία που οι ίδιες θε­ω­ρούν ση­μα­ντι­κά, για την ταυ­τό­τη­τά τους. Η εγ­γρα­φή τους στο Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο δεν απο­τε­λεί παρά ένα μόνο βήμα για τη συ­νερ­γα­σία διοί­κη­σης, επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας και, κυ­ρί­ως, των ίδιων των κοι­νο­τή­των ως φο­ρέ­ων, για την εκ­πό­νη­ση και την εφαρ­μο­γή  πο­λι­τι­κών οι οποί­ες απο­σκο­πούν στη δια­φύ­λα­ξη των πα­ρα­δό­σε­ων και τη με­τά­δο­σή τους στις νε­ό­τε­ρες γε­νιές.

Η ετή­σια δια­δι­κα­σία εμπλου­τι­σμού του Εθνι­κού Ευ­ρε­τη­ρί­ου Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελ­λά­δας ξε­κι­νά­ει κάθε Ια­νουά­ριο, με τη δη­μό­σια πρό­σκλη­ση που απευ­θύ­νει η ΔΙ­ΝΕ­ΠΟΚ, σύμ­φω­να με ορι­σμέ­νο χρο­νο­διά­γραμ­μα. Η Εθνι­κή Επι­στη­μο­νι­κή Επι­τρο­πή κατά τις συ­νε­δριά­σεις που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν στις 8 Ιου­νί­ου 2023, 29 Ιου­νί­ου 2023, 4 Οκτω­βρί­ου 2023, 13 Νο­εμ­βρί­ου 2023, 19 Ια­νουα­ρί­ου 2024 έκανε θε­τι­κή ει­σή­γη­ση για  την εγ­γρα­φή δε­κα­εν­νέα στοι­χεί­ων άυλης πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, την οποία έκανε δεκτή η Υπουρ­γός Πο­λι­τι­σμού.

Τα στοι­χεία που εγ­γρά­φο­νται στο Εθνι­κό Ευ­ρε­τή­ριο Άυλης Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελ­λά­δας είναι τα εξής:

1. Ρι­ζί­τι­κα τρα­γού­δια Δυ­τι­κής Κρή­της

Ο τί­τλος Ρι­ζί­τι­κα πα­ρα­πέ­μπει στο Δη­μο­τι­κό τρα­γού­δι που δη­μιουρ­γή­θη­κε στα χωριά των πα­ρυ­φών (ριζών) του ορει­νού όγκου των Λευ­κών Ορέων (Μα­δά­ρες) των Χα­νί­ων. Από τα τρα­γού­δια που έσωσε η προ­φο­ρι­κή πα­ρά­δο­ση προ­κύ­πτει ότι υπήρ­χαν του­λά­χι­στον από τον 8ο μ.Χ. αιώνα. Τα πρώτα τρα­γού­δια ήταν κυ­ρί­ως ηρω­ι­κά. Αρ­γό­τε­ρα δη­μιουρ­γή­θη­καν πολλά τρα­γού­δια που κά­λυ­πταν όλες τις εκ­φάν­σεις της ζωής (πο­λε­μι­κά, ερω­τι­κά, χαράς λύπης, θα­νά­του κ.α.) όπου τρα­γου­διού­νται στις αντί­στοι­χες κοι­νω­νι­κές εκ­δη­λώ­σεις. Είναι γραμ­μέ­να σε δε­κα­πε­ντα­σύλ­λα­βο και τρα­γου­διού­νται κυ­κλι­κά, δη­λα­δή τρα­γου­διού­νται από έναν και επα­να­λαμ­βά­νο­νται από πε­ρισ­σό­τε­ρους. Τα χα­ρα­κτη­ρί­ζει η με­γά­λη πνοή, πα­ράλ­λη­λα με την ιδιά­ζου­σα μορ­φι­κή έκ­φρα­ση και την με­λω­δι­κή σύν­δε­ση, τρα­γου­διού­νται σε 50 πε­ρί­που με­λω­δί­ες και είναι πε­ρί­που 800.

2. Ετή­σιο Αντά­μω­μα Σα­ρα­κα­τσα­ναί­ων Ηπεί­ρου στη Σα­ρα­κα­τσά­νι­κη Στάνη στον Γυ­φτό­κα­μπο Ζα­γο­ρί­ου

Το Ετή­σιο Αντά­μω­μα Σα­ρα­κα­τσα­ναί­ων Ηπεί­ρου πραγ­μα­το­ποιεί­ται από το 1979 στον Γυ­φτό­κα­μπο Ζα­γο­ρί­ου Ιω­αν­νί­νων, στη Σα­ρα­κα­τσά­νι­κη Στάνη, πιστό αντί­γρα­φο της  σα­ρα­κα­τσά­νι­κης ζωής, σε ένα κα­τά­φυ­το πε­ρι­βάλ­λον. Σα­ρα­κα­τσά­νοι από κάθε γωνιά της Ελ­λά­δας συ­γκε­ντρώ­νο­νται σε μια με­γά­λη υπαί­θρια πο­λι­τι­στι­κή εκ­δή­λω­ση, στην προ­σπά­θειά τους να δια­τη­ρή­σουν την πα­ρά­δο­σή τους, την πο­λι­τι­στι­κή τους κλη­ρο­νο­μιά και τις αμοι­βαί­ες σχέ­σεις. Επι­τε­λούν τα έθιμά τους με ανα­πα­ρα­στά­σεις από τη νο­μα­δι­κή ζωή, πα­ρα­δο­σια­κούς χο­ρούς και αφη­γή­σεις.

3. Η τέχνη πα­ρα­σκευ­ής πα­ρα­δο­σια­κού του­λου­μί­σιου τυ­ριού στον Ζά­ρα­κα Λα­κω­νί­ας

Το του­λου­μί­σιο τυρί οφεί­λει το όνομά του στο γε­γο­νός ότι ωρι­μά­ζει μέσα σε του­λού­μι, δη­λα­δή μέσα σε το­μά­ρι κα­τσι­κιού ή προ­βά­του. Τα το­μά­ρια προ­έρ­χο­νται από υγιή κα­τσί­κια ή πρό­βα­τα, που, μετά από δια­δι­κα­σία απο­λύ­μαν­σης και συ­ντή­ρη­σης, γυ­ρί­ζο­νται έτσι ώστε οι τρί­χες —οι οποί­ες λει­τουρ­γούν ως μό­νω­ση— να είναι προς την εσω­τε­ρι­κή πλευ­ρά που θα μπει το τυρί. Το του­λου­μί­σιο φτιά­χνε­ται συ­νή­θως από μείγ­μα πρό­βειου και κα­τσι­κί­σιου γά­λα­κτος. Το τυρί απο­κτά μια ξε­χω­ρι­στή, έντο­νη και ελα­φρώς πι­κά­ντι­κη γεύση.

4. Η Αμπε­λο­οι­νι­κή Πα­ρά­δο­ση της Ρα­ψά­νης

Η Ρα­ψά­νη, μία από τις 4 ΠΟΠ ζώνες (Νά­ου­σα, Αμύ­νταιο, Γου­μέ­νισ­σα, Ρα­ψά­νη), είναι η νο­τιό­τε­ρη και μι­κρό­τε­ρη σε έκτα­ση ζώνη με 1700 στρέμ­μα­τα συ­νο­λι­κά, στην οποία το κρασί ΠΟΠ «Ρα­ψά­νη» πα­ρά­γε­ται απο­κλει­στι­κά από τη συν-οι­νο­ποί­η­ση τριών ερυ­θρών ποι­κι­λιών: Ξι­νό­μαυ­ρο, Κρα­σά­το και Σταυ­ρω­τό, με αυ­στη­ρές προ­δια­γρα­φές, σύμ­φω­να με το Διά­ταγ­μα του 1971. Οι κλι­μα­το­λο­γι­κές συν­θή­κες κα­θο­ρί­ζο­νται από τον Όλυ­μπο, που προ­φυ­λάσ­σει την πε­ριο­χή από τους βό­ρειους ψυ­χρούς ανέ­μους, από το υγρό στοι­χείο του Πη­νειού και του Αι­γαί­ου πε­λά­γους, καθώς και από το επι­κλι­νές έδα­φος, με την καλή απο­στράγ­γι­ση και τα ιδιαί­τε­ρα συ­στα­τι­κά του, δια­μορ­φώ­νο­ντας ένα μο­να­δι­κό αμπε­λουρ­γι­κό τοπίο, με ιδιαι­τέ­ρους οί­νους.

5. Η Αμπε­λο­οι­νι­κή Πα­ρά­δο­ση της Λή­μνου

Η αμπε­λο­οι­νι­κή πα­ρά­δο­ση σή­με­ρα στη Λήμνο είναι πλού­σια και με­γά­λης ση­μα­σί­ας για τους κα­τοί­κους. Με τις ρίζες της στην αρ­χαιό­τη­τα και μπο­λια­σμέ­νη με τη γνώση των σπου­δαί­ων αμπε­λο­καλ­λιερ­γη­τών προ­σφύ­γων που έφτα­σαν στο νησί το 1922 από το Ρέις Ντερέ της Μι­κράς Ασίας, ξε­χω­ρί­ζει για τα προ­ϊ­ό­ντα της που είναι ξα­κου­στά σε ολό­κλη­ρη την Ελ­λά­δα. Κρα­σιά με ονο­μα­σία προ­έ­λευ­σης, τσί­που­ρο δι­πλής απο­στά­ξε­ως, μού­στος, στα­φί­δα και ξύδι απο­τε­λούν τα προ­ϊ­ό­ντα της αμπέ­λου που πα­ρά­γο­νται με με­ρά­κι από τους κα­τοί­κους της Λή­μνου. Οι ιστο­ρι­κές ανα­φο­ρές στο κρασί που πη­γαί­νουν πίσω μέχρι την Αρ­χαιό­τη­τα το κα­τα­τάσ­σουν στα­θε­ρά, μαζί με τα σι­τη­ρά στα κύρια προ­ϊ­ό­ντα του νη­σιού.

6. Η Κε­ρα­μι­κή και Γλυ­πτι­κή Τέχνη του Χα­ρά­λα­μπου Γκού­μα (Αι­γά­λεω, Αθήνα)

Ο Χα­ρά­λα­μπος Γκού­μας στο αγ­γειο­πλα­στείο του συ­νε­χί­ζει μία μακρά οι­κο­γε­νεια­κή πα­ρά­δο­ση Σιφ­νί­ων αγ­γειο­πλα­στών και ει­δι­κεύ­ε­ται στην πα­ρα­γω­γή δια­κο­σμη­τι­κών αρ­χι­τε­κτο­νι­κών στοι­χεί­ων των νε­ο­κλα­σι­κών κτη­ρί­ων της Αθή­νας.  Έχει στο αρ­χείο του εκα­το­ντά­δες εκ­μα­γεία και συλ­λο­γή από αυ­θε­ντι­κά αντι­κεί­με­να, τα οποία ανα­δη­μιουρ­γεί με βαθιά τε­χνο­γνω­σία της πα­ρά­δο­σης σε υψηλό αι­σθη­τι­κό επί­πε­δο, απο­δί­δο­ντας τη φυ­σιο­γνω­μία των γλυ­πτών των αρ­χι­τε­κτο­νη­μά­των του Ερ­νέ­στου Τσίλ­λερ.

7. Η κε­ρα­μι­κή τέχνη του Δη­μή­τρη Κου­βδή (Άγιος Στέ­φα­νος Μα­ντα­μά­δου Λέ­σβου)

Το ερ­γα­στή­ριο αγ­γειο­πλα­στι­κής τέ­χνης της οι­κο­γέ­νειας Κου­βδή πα­ρά­γει κε­ρα­μι­κά σκεύη τα οποία είναι συ­νυ­φα­σμέ­να με τον πα­ρα­δο­σια­κό τρόπο ζωής των προ­βιο­μη­χα­νι­κών κοι­νω­νιών. Είναι το μο­να­δι­κό στη Λέσβο και από τα τε­λευ­ταία της Με­σο­γεί­ου το οποίο δια­τη­ρεί όλη τη δια­δι­κα­σία της πα­ρα­γω­γής πή­λι­νων αντι­κει­μέ­νων με τον αμι­γώς πα­ρα­δο­σια­κό τρόπο (πα­ρα­γω­γή πηλού από το το­πι­κό αρ­γι­λώ­δες χώμα, επε­ξερ­γα­σία-φόρ­μες, πα­ρα­δο­σια­κό κα­μί­νι με καύ­σι­μη ύλη πυ­ρή­να ελιάς και ξύλα ελαιο­δέ­ντρων, επι­ζω­γρά­φι­ση με φυ­σι­κό ασβέ­στη), δια­τη­ρώ­ντας μία πο­λι­τι­σμι­κή γνώση και συ­νέ­χεια από την αρ­χαιό­τη­τα. Ο χώρος του ερ­γα­στη­ρί­ου απο­τε­λεί και το μο­να­δι­κό σω­ζό­με­νο  ́δώμα ́ ́ του νη­σιού, δη­λα­δή μια πέ­τρι­νη κα­τα­σκευή, με επί­πε­δη στέγη, φτιαγ­μέ­νη από κα­λά­μια, ξερά πουρ­νά­ρια και πα­τη­μέ­νο χώμα, στοι­χείο πα­ρα­δο­σια­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής και τε­χνο­γνω­σί­ας που χά­νε­ται, κη­ρυγ­μέ­νο δια­τη­ρη­τέο μνη­μείο από το YΠΠΟΑ.

8. Η αγ­γειο­πλα­στι­κή πα­ρά­δο­ση των Μαρ­γα­ρι­τών Μυ­λο­πο­τά­μου Κρή­της

Η τέχνη της κα­τα­σκευ­ής πή­λι­νων χρη­στι­κών και δια­κο­σμη­τι­κών αγ­γεί­ων, που ασκεί­ται εδώ και τρεις του­λά­χι­στον αιώ­νες στις Μαρ­γα­ρί­τες Ρε­θύ­μνου, συ­νε­χί­ζε­ται από τους σύγ­χρο­νους αγ­γειο­πλά­στες των Μαρ­γα­ρι­τών. Απο­τε­λεί ταυ­το­τι­κό στοι­χείο της κοι­νό­τη­τας και εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί μια ζω­ντα­νή πα­ρά­δο­ση που με­τα­φέ­ρε­ται από γενιά σε γενιά.

9. Ο Χορός των πα­πά­δων ή χορός των γε­ρό­ντων στις κοι­νό­τη­τες Επί­σκε­ψης και Νυμ­φών Βό­ρειας Κέρ­κυ­ρας

Έθιμο που ση­μα­το­δο­τεί το τέλος των απο­κριά­τι­κων εκ­δη­λώ­σε­ων και την αρχή της Με­γά­λης Τεσ­σα­ρα­κο­στής. Την Κυ­ρια­κή της Τυ­ρι­νής (Τρι­νές) έπει­τα από τον κα­τα­νυ­κτι­κό εσπε­ρι­νό ο αρ­χαιό­τε­ρος ιε­ρέ­ας τί­θε­ται επι­κε­φα­λής του χορού. Ακο­λου­θούν οι υπό­λοι­ποι ιε­ρείς, τα μέλη της εκ­κλη­σια­στι­κής επι­τρο­πής, οι ψάλ­τες, οι δη­μο­τι­κοί άρ­χο­ντες και όσοι επι­θυ­μούν, όλοι όμως άντρες και αυ­στη­ρά κατά τάξη ηλι­κί­ας. Ο πρω­το­χο­ρευ­τής/ιε­ρέ­ας τρα­γου­δά τον πρώτο στίχο και οι υπό­λοι­ποι χο­ρευ­τές επα­να­λαμ­βά­νουν. Ο χορός εκτε­λεί­ται χωρίς μου­σι­κά όρ­γα­να.

10. Αρ­μα­θιές: πα­ρα­σκευή και κα­τα­νά­λω­ση στον Ζά­ρα­κα Λα­κω­νί­ας

Τα αρ­μά­θια απο­τε­λού­νται από άγρια χόρτα του βου­νού απο­ξη­ρα­μέ­να – Μπρέ­σες και Κοκ­κι­νό­κο­λα, μα­ζεύ­ο­νται το χει­μώ­να, πλέ­νο­νται και περ­νιού­νται σε νήμα, αρ­μα­θιά. Κρε­μιού­νται σε χώ­ρους με φυ­σι­κό φως και αε­ρι­σμό για απο­ξή­ραν­ση. Απο­θη­κεύ­ο­νται σε πά­νι­νες σα­κού­λες σε μέρος χωρίς υγρα­σία. Έτσι δια­τη­ρού­νται τα άγρια χόρτα για όλο το κα­λο­καί­ρι. Το αρ­μά­θι βρά­ζε­ται και σερ­βί­ρε­ται με μπό­λι­κο λάδι και λε­μό­νι, συ­νο­δεύ­ε­ται εξαι­ρε­τι­κά με του­λου­μο­τύ­ρι (ιδιαί­τε­ρο τυρί του Ζά­ρα­κα).

11. Πα­ρα­γω­γή χορ­τά­ρι­νης σκού­πας στον Φάρο Τυ­φλών της Ελ­λά­δος

Η πα­ρα­γω­γή χορ­τά­ρι­νης σκού­πας, απο­τε­λεί βα­σι­κό αντι­κεί­με­νο χει­ρω­να­κτι­κής απα­σχό­λη­σης τυ­φλών και με­ρι­κώς βλε­πό­ντων ερ­γα­τών της Μο­νά­δας Πα­ρα­γω­γής Σκου­πών και Βουρ­τσών του Φάρου Τυ­φλών της Ελ­λά­δος. Οι ερ­γά­τες, οι οποί­οι ερ­γά­ζο­νται σύμ­φω­να με την κεί­με­νη νο­μο­θε­σία, αφού εκ­παι­δευ­θούν στην πα­ρα­γω­γι­κή δια­δι­κα­σία, απα­σχο­λού­νται στο πεδίο επε­ξερ­γα­σί­ας-δε­σί­μα­τος σόρ­γου/χόρ­του και ρα­ψί­μα­τος σκου­πών, εφαρ­μό­ζο­ντας πολύ συ­γκε­κρι­μέ­νη τε­χνο­γνω­σία που μετρά πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες και αξιο­ποιώ­ντας συ­γκε­κρι­μέ­να μέσα πα­ρα­γω­γής.

Η πα­ρα­γω­γή του εί­δους αυτού, καθώς και άλλων προ­ϊ­ό­ντων κα­θα­ριό­τη­τας, υλο­ποιεί­ται στο πλαί­σιο εκτέ­λε­σης πα­ραγ­γε­λιών των Δήμων, Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων, Νο­σο­κο­μεί­ων και άλλων Φο­ρέ­ων Δη­μο­σί­ου και Ιδιω­τι­κού Δι­καί­ου προς τον Φάρο Τυ­φλών της Ελ­λά­δος.

12. O Αμπε­λώ­νας και οι αμπε­λο­οι­νι­κές πα­ρα­δό­σεις του Με­τσό­βου – Κα­τώ­γι Αβέ­ρωφ

Ο αμπε­λώ­νας του Με­τσό­βου, από τους ορει­νό­τε­ρους της Ελ­λά­δας, μα­κρό­βιος και πα­ρα­δο­σια­κά φι­λό­ξε­νος, συν­δε­δε­μέ­νος ιστο­ρι­κά με την οι­κο­νο­μι­κή, κοι­νω­νι­κή, θρη­σκευ­τι­κή και πο­λι­τι­στι­κή ζωή των Βλά­χων της Πίν­δου, υφί­στα­ται στα­δια­κή εγκα­τά­λει­ψη από τις πρώ­τες δε­κα­ε­τί­ες του ει­κο­στού αιώνα, αφα­νί­ζε­ται από τη φυλ­λο­ξή­ρα στη δε­κα­ε­τία του 1940, αλλά ανα­μπε­λώ­νε­ται στα τέλη της επό­με­νης δε­κα­ε­τί­ας. Έκτο­τε, με τη δη­μιουρ­γία οι­νο­ποι­η­τι­κών εγκα­τα­στά­σε­ων που πα­ρά­γουν οί­νους υψη­λής ποιό­τη­τας, πα­ρα­μέ­νει μέχρι και σή­με­ρα στενά δε­μέ­νος με την πο­λι­τι­σμι­κή και πα­ρα­γω­γι­κή ταυ­τό­τη­τα του τόπου απο­τε­λώ­ντας ση­μείο ανα­φο­ράς για τους μό­νι­μους κα­τοί­κους του Με­τσό­βου αλλά και τους επι­σκέ­πτες του.

13. Κα­λα­μα­τια­νός Χορός

Ένα είδος συρ­τού κυ­κλι­κού χορού που η μου­σι­κή του (ορ­γα­νι­κοί σκο­ποί και τρα­γού­δια) χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από τον ασύμ­με­τρο επτά­ση­μο ρυθμό (7/8: 3+2+2). Tο βα­σι­κό κι­νη­τι­κό του μο­τί­βο συ­να­ντά­ται σε πολλά μέρη της Ελ­λά­δας και στη Δια­σπο­ρά, όπου δια­δό­θη­κε μέσω της εγκύ­κλιας παι­δεί­ας. Έχει επι­κρα­τή­σει ως «εθνι­κός πα­νελ­λή­νιος χορός», απο­τε­λώ­ντας τον πλέον δη­μο­φι­λή και λει­τουρ­γι­κό ελ­λη­νι­κό δη­μο­τι­κό χορό όπου συ­γκλί­νουν και συμ­με­τέ­χουν άτομα δια­φο­ρε­τι­κής εθνο­πο­λι­τι­σμι­κής κα­τα­γω­γής και προ­έ­λευ­σης.

14. Ιερό Δάσος Αγίων Θε­ο­δώ­ρων, Μο­να­στή­ρι των Αγίων Θε­ο­δώ­ρων, Κοι­νό­τη­τα Ρα­ψά­νης Δήμου Τε­μπών

Το ιερό δάσος βρί­σκε­ται απέ­να­ντι από τον οι­κι­σμό της Ρα­ψά­νης, σε από­στα­ση 3 χι­λιο­μέ­τρων. Πε­ρι­τρι­γυ­ρί­ζε­ται κυ­ρί­ως από υπε­ραιω­νό­βιες βε­λα­νι­διές, αλλά και κου­τσου­πιές, σφε­ντά­μια, κρα­νιές και άρια. Στη συλ­λο­γι­κή μνήμη του χω­ριού είναι δάσος ιερό, με  απα­γο­ρευ­μέ­νη την υλο­τό­μη­ση, γι΄ αυτό η τι­μω­ρία των αγίων απο­τρέ­πει τους πα­ρα­βά­τες να κό­ψουν ξύλα. Εντός του δά­σους, υπάρ­χει το μο­να­στή­ρι των  Αγίων Θε­ο­δώ­ρων χτι­σμέ­νο  το 1778 με πολύ ση­μα­ντι­κές  τοι­χο­γρα­φί­ες. Ο τόπος συν­δέ­ε­ται στενά με την θρη­σκευ­τι­κή πα­ρά­δο­ση του χω­ριού, που εκ­φρά­ζε­ται με την εορ­τα­στι­κή πα­νή­γυ­ρη ανή­με­ρα της γιορ­τής των Αγίων,  αλλά και με το άλλο πα­νη­γύ­ρι,  την  εορτή της άνοι­ξης,  την Πρω­το­μα­γιά.

15. Πρα­κτι­κές δια­χεί­ρι­σης του νερού στους οι­κι­σμούς του Ζά­ρα­κα Λα­κω­νί­ας. Η στέρ­να

Οι στέρ­νες απο­τε­λού­σαν και συ­νε­χί­ζουν να απο­τε­λούν ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας κα­τα­σκευ­ές για τα άνυ­δρα χωριά του Ζά­ρα­κα Λα­κω­νί­ας. Οι κε­ρα­μο­σκε­πές των σπι­τιών συλ­λέ­γουν τα νερά σε υδρορ­ρό­ες και τα οδη­γούν σε θο­λο­σκε­πείς στέρ­νες που βρί­σκο­νται είτε στο υπό­γειο των πέ­τρι­νων σπι­τιών, είτε στο λια­κω­τό, δη­λα­δή στο χώρο που ανα­πτύσ­σε­ται από την εξω­τε­ρι­κή πέ­τρι­νη σκάλα μέχρι την κύρια πόρτα. Το κυ­κλι­κό άνοιγ­μά τους στο άνω μέρος επι­τρέ­πει τον κα­θα­ρι­σμό τους.

16. Κοι­νο­τι­κή δια­χεί­ρι­ση του νερού στον Τόρνο Ευ­ρυ­τα­νί­ας

Το πλού­σιο υδρο­γρα­φι­κό δί­κτυο των φυ­σι­κών πηγών και των ορει­νών ρε­μά­των στις βο­ρειο­α­να­το­λι­κές πλα­γιές του Πα­ναι­τω­λι­κού Όρους, αξιο­ποιεί­ται για αιώ­νες από τους κα­τοί­κους της κοι­νό­τη­τας Τόρ­νου, δια­μορ­φώ­νο­ντας ένα αει­φο­ρι­κό και αυ­το­δια­χει­ρι­ζό­με­νο σύ­στη­μα άρ­δευ­σης των αγρο­τι­κών γαιών που εκτεί­νο­νται σε ανα­βαθ­μί­δες (πε­ζού­λες) και εγ­γυό­νται την δια­τρο­φι­κή επάρ­κεια των γε­νε­ών δια­χρο­νι­κά.

(Σ.σ. Λόγω της … συ­νω­νυ­μί­ας μας, το Tornos News  εκ­φρά­ζει τα θερμά του συγ­χα­ρη­τή­ρια στους αν­θρώ­πους της κοι­νό­τη­τας γι αυτό το εκ­πλη­κτι­κό σύ­στη­μα άρ­δευ­σης στον Τόρνο…)

17. Καρ­να­βά­λι Κα­θα­ράς Δευ­τέ­ρας στη Νέ­δου­σα Τα­ΰ­γε­του

Πρό­κει­ται για Δρώ­με­νο Ευ­ε­τη­ρί­ας το οποίο τε­λεί­ται την Κα­θα­ρά Δευ­τέ­ρα στο χωριό Νέ­δου­σα. Δια­τη­ρεί πλή­ρως την λει­τουρ­γι­κό­τη­τά του, καθώς απα­ντώ­νται όλες οι επί μέ­ρους τε­λε­τουρ­γι­κές πρά­ξεις (Σύ­να­ξη, Μουν­τζού­ρω­μα, Αγερ­μός, Τρά­γοι με κου­δού­νια, Όρ­γω­μα, Γάμος, Θά­να­τος, Κη­δεία, Ανά­στα­ση). Μέχρι το 1995 ήταν άγνω­στο αλλά η τυ­χαία επί­σκε­ψη δύο μελών του Κέ­ντρου Λα­ο­γρα­φι­κών Με­λε­τών Κα­λα­μά­τας, του Αντώ­νη Κα­ζά­κου και του Χρή­στου Ζε­ρί­τη, ήταν αφορ­μή να κα­τα­γρα­φεί από αυ­τούς, να δοθεί στον καθ. Κ. Μι­χά­λη Με­ρα­κλή προς με­λέ­τη και να πα­ρου­σια­στεί προς την Επι­στη­μο­νι­κή κοι­νό­τη­τα από τους κ.κ. Μι­χά­λη Με­ρα­κλή, Γε­ώρ­γιο Αι­κα­τε­ρί­νη και Βάλ­τερ Πού­χνερ, σε Επι­στη­μο­νι­κή Συ­νά­ντη­ση Λα­ο­γρα­φί­ας το 2001.

18. Πα­τρι­νό Καρ­να­βά­λι

Το Πα­τρι­νό Καρ­να­βά­λι είναι ο κο­ρυ­φαί­ος θε­σμός της Πά­τρας, πάν­δη­μη γιορ­τή και πο­λυ­σχι­δές γε­γο­νός. Αρ­χί­ζει στις 17 Ια­νουα­ρί­ου και ολο­κλη­ρώ­νε­ται την Κα­θα­ρά Δευ­τέ­ρα. Οι ση­μα­ντι­κό­τε­ρες εκ­δη­λώ­σεις του είναι: το Παι­χνί­δι του Κρυμ­μέ­νου Θη­σαυ­ρού, το Καρ­να­βά­λι των Μι­κρών, δύο Πα­ρε­λά­σεις (Νυ­χτε­ρι­νή, Με­γά­λη Πα­ρέ­λα­ση της Κυ­ρια­κής) και οι τε­λε­τές έναρ­ξης και λήξης.

Κύρια χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά η ανα­τρο­πή, η σά­τι­ρα, η φα­ντα­σία, το κέφι, η ευ­ρε­σι­τε­χνία, ενώ η καλ­λι­τε­χνι­κή δη­μιουρ­γία, ο αυ­θορ­μη­τι­σμός και η εθε­λο­ντι­κή συμ­με­το­χή αφή­νουν ανε­ξί­τη­λο απο­τύ­πω­μα σε ένα πλη­θω­ρι­κό πρό­γραμ­μα εκ­δη­λώ­σε­ων που εκτυ­λίσ­σε­ται με­τα­δί­δο­ντας το χαρ­μό­συ­νο μή­νυ­μα της ελ­πί­δας, της χαράς και της ανα­γέν­νη­σης.

19. Μουού­ρι το Πα­σχα­λιά­τι­κο έδε­σμα της Κα­λύ­μνου

Το «μουού­ρι» ετοι­μά­ζε­ται το Με­γά­λο Σάβ­βα­το από κάθε κα­λύ­μνι­κο σπίτι, τόσο στο νησί όσο και στα σπί­τια των απα­ντα­χού Κα­λυ­μνί­ων. Είναι το πα­ρα­γε­μι­σμέ­νο αρνί με συ­γκε­κρι­μέ­νη συ­ντα­γή, το οποίο το­πο­θε­τεί­ται στο ομώ­νυ­μο πή­λι­νο σκεύ­ος. Το σκεύ­ος πα­ρα­πέ­μπει σε πι­θά­ρι, το οποίο σφρα­γί­ζε­ται με ζυ­μά­ρι και ψή­νε­ται σε ξυ­λό­φουρ­νο ολό­κλη­ρη τη νύχτα. Η πόρτα του ξυ­λό­φουρ­νου χτί­ζε­ται ερ­μη­τι­κά για να δια­τη­ρή­σει στα­θε­ρή την απα­ραί­τη­τη θερ­μο­κρα­σία. Το τε­λε­τουρ­γι­κό της προ­ε­τοι­μα­σί­ας και του φουρ­νί­σμα­τος ανα­ζω­πυ­ρώ­νουν ανε­ξί­τη­λες μνή­μες και συ­ναι­σθή­μα­τα. Ανή­με­ρα της Λα­μπρής ανοί­γε­ται το «μουού­ρι» και όλη η οι­κο­γέ­νεια απο­γειώ­νει τη γεύση και τα αρώ­μα­τα με όμορ­φες στιγ­μές και ει­κό­νες που δια­τη­ρούν άσβε­στη τη ζώσα πα­ρά­δο­ση.

Πηγή tornosnews.gr