O Στ. Γεωργαλλίδης: O Συλλέκτης με τους θησαυρούς της ιστορίας και του πολιτισμού της Ρόδου, μας ανοίγει παράθυρο στην ιστορία

Εσείς πότε ξεκι­νή­σατε τη συλλογή σας;

Ο πατέρας μου έχει γράψει 12 τόμους για την ιστορία της Δωδε­κα­νή­σου και έξι τόμους για την ιστορία της Ρόδου, εκτός από τη λαο­γρα­φία, τα ήθη και τα έθιμα και την ιστορία κάθε εμβλη­μα­τι­κού κτηρίου που έχει κατα­γρά­ψει.

Εκδό­θη­καν αυτά;

Οχι. Εδώ στη Ρόδο υπάρχει μια κλίκα, ένα σύστημα και ο πατέρας μου, δεν ήταν μέρος αυτού του συστή­μα­τος ούτε και παρα­κά­λεσε κανέναν. Ηταν ένας άνθρω­πος που ήξερε έξι γλώσσες και είχε πολλές γνώσεις. Αυτά μπορούν να σας τα βεβαιώ­σουν άνθρω­ποι που σήμερα είναι γιατροί, δικη­γό­ροι… και πέρασαν όλοι από τον μαυ­ρο­πί­νακα του κυρ-Αχιλλέα, τον οποίον μάλιστα του τον είχαν δώσει οι Φρέ­ρη­δες και τον είχε στο σπίτι μας στην οδό Χει­μάρ­ρας.

Ο πατέρας σας τι δουλειά έκανε;

Ηταν λογι­στής στην Καπνο­βιο­μη­χα­νία. Οποτε έρχο­νταν υψηλά πρόσωπα στη Ρόδο, καλού­σαν για διερ­μη­νέα τον πατέρα μου.

Αυτά τα έγγραφα στα οποία ο πατέρας σας κατέ­γραψε τόσο σημα­ντικά πράγ­ματα, εσείς τα έχετε;

Βεβαίως και τα έχω.

Αρα κολ­λή­σατε το μικρό­βιο από τον πατέρα σας;

Ναι. Κόλλησα αυτό το σαράκι και από 14 ετών, ξεκί­νησα να συγκε­ντρώνω φωτο­γρα­φίες και αρχεία. Τότε δεν υπήρχαν συλ­λέ­κτες στη Ρόδο. Το πρώτο βιβλίο μετά την απε­λευ­θέ­ρωση ήταν το λεύκωμά μου “Η Ρόδος του Χτες”, για το οποίο μάλιστα σε όλη την Ευρώπη έχει γίνει αναφορά, εδώ στη Ρόδο δεν συμ­βαί­νει αυτό.

Πόσα βιβλία έχετε εκδώσει;

Συνο­λικά, έξι.

Πού μπορεί κάποιος να τα βρει;

Δυστυ­χώς έχουν εξα­ντλη­θεί όλα. Πολλοί άνθρω­ποι τα ψάχνουν, αυτή είναι η αλήθεια, αλλά δεν υπάρ­χουν. Σκέ­φτο­μαι να κάνω μια επα­νέκ­δοση του βιβλίου μου “Η Ρόδος του Χθες” αλλά για να είμαι ειλι­κρι­νής έχω απο­γοη­τευ­θεί. Εχω μια τερά­στια συλλογή από όλες τις συσκευα­σίες βιο­μη­χα­νι­κών προ­ϊ­ό­ντων της Ρόδου, π.χ. από ΜΑΠΟΛΕ, ντο­μα­το­ποιία, καρα­μέ­λες, μακα­ρό­νια, τσιγάρα και ελλη­νικά και ιταλικά, έχω συλλογή από τα κερα­μικά ICARO Rodi…

Συνε­χί­ζετε να συλ­λέ­γετε μέχρι σήμερα;

Βεβαίως. Πλέον πολλοί φίλοι και γνωστοί, ακόμα και άγνω­στοι, μου φέρνουν διάφορα αντι­κεί­μενα που θεωρούν ότι πρέπει να τα δω. Θα πρέπει να σας πω ότι θεωρώ πως έχω το κοκα­λάκι της νυχτε­ρί­δας, γιατί πολλά σπου­δαία ευρή­ματα και εκθέ­ματα που έχω, δεν τα βρήκα εγώ αλλά με βρήκαν αυτά!

Αυτά όλα πού τα έχετε;

Σε δικούς μου χώρους, στο σπίτι μου κυρίως. Παρα­καλώ να βρεθεί ένας χώρος που να έχει όλες τις προ­δια­γρα­φές για να στε­γα­στούν οι συλ­λο­γές μου, από φωτο­γρα­φίες, από καρτ ποστάλ, τα πιάτα, τα παρα­δο­σιακά κοσμή­ματα, τα ορυκτά.. Ολα αυτά τα χιλιά­δες αντι­κεί­μενα που έχω σε δικούς μου χώρους. Εχω πολλά πράγ­ματα αξίας τα οποία θα έπρεπε να μπουν σε βιτρί­νες, όπως τα κοσμή­ματα από τις παρα­δο­σια­κές στολές της Δωδε­κα­νή­σου. Με το υλικό που διαθέτω, θα μπο­ρούσα να κάνω όχι ένα, αλλά δύο λαο­γρα­φικά μουσεία, όμως δεν ενδια­φέ­ρε­ται κανείς.

Η αλήθεια είναι ότι το φωτο­γρα­φικό σας υλικό απο­τυ­πώ­νει διά­φο­ρες φάσεις της ιστο­ρίας της Ρόδου.

Πάω βόλτα στο Μαν­δράκι και βλέπω π.χ. τη λεωφόρο Ελευ­θε­ρίας κι εγώ εκείνη την ώρα τη φαντά­ζο­μαι σε επτά εποχές, όπως την έχω δει να δια­μορ­φώ­νε­ται μέσα από τις φωτο­γρα­φίες μου! Βλέπω κτήρια και αμέσως μου έρχεται στο μυαλό τι ήταν πριν, φτάνω μέχρι την εποχή που το Ακταίον ήταν χωράφι. Και όχι μόνο. Βλέπω τους μύλους και τον Φάρο και φτάνω νοητά στην εποχή των Ιπποτών, βλέπω τις πολιορ­κίες του 1480 τότε που ο Φάρος του Αγίου Νικο­λάου ήταν εκείνος που κράτησε τη Ρόδο… Οταν έρχομαι με το πλοίο και βλέπω τη Ρόδο, μπαί­νο­ντας στο λιμάνι, περνάνε από μπροστά μου επτά, οκτώ εποχές.

Στη σκέψη σας ζωντα­νεύει η ιστορία μέσα από τις φωτο­γρα­φίες που έχετε συλ­λέ­ξει…

Ναι, ακριβώς. Οταν πιάσω μια φωτο­γρα­φία εγώ μπορώ να τη βλέπω μια ώρα.

Η Ρόδος που βλέπετε σήμερα, σας πλη­γώ­νει;

Πολύ. Πάρα πολύ. Και γι αυτό έκανα έναν μεγάλο αγώνα να μην ξανα­βγεί δήμαρ­χος ο Χατζη­διά­κος. Προ­σω­πικά δεν μου έχει κάνει τίποτα, ούτε ο ίδιος ούτε τα εξα­πτέ­ρυγά του, αλλά δεν έκαναν τίποτα για τη Ρόδο. Τη ρήμαξαν. Από τον και­νού­ριο δήμαρχο περι­μένω να δω έργο στον τομέα του Πολι­τι­σμού που προς το παρόν δεν βλέπω, αλλά ακόμα είναι στην αρχή. Η Ροδιακή Έπαυλη, το Ροδίνι, το Θέρμαι, το Κάμπο Κιάρο… Ρημά­ζουν.

Πιο πολύ τι σας πλη­γώ­νει;

Η αδια­φο­ρία της πλειο­νό­τη­τας των Ροδίων και η αδια­φο­ρία των τοπικών αρχό­ντων. Είμαι πολύ τοπι­κι­στής, δηλώνω Ροδίτης όχι απλώς Ελληνας. Δηλώνω Ροδίτης Δωδε­κα­νή­σιος.

Η πιο παλιά φωτο­γρα­φία που έχετε, ποια είναι;

Ειναι μια φωτο­γρα­φία που απει­κο­νί­ζει τον Πύργο του Ναγιάκ, πριν πέσει κάτω από τον σεισμό. Οι πιο παλιές φωτο­γρα­φίες που έχω είναι από το 1858 με το 1868.

Εχετε ξεχω­ρί­σει κάποιες που σας συγκι­νούν περισ­σό­τερο;

Ναι. Οι Ιταλοί, παρ’ όλο που ήταν κατα­κτη­τές μας έμαθαν πολλά πράγ­ματα. Μας έμαθαν αθλο­παι­διές, μας έκαναν στάδια, ποδη­λα­το­δρό­μια, που αυτά δεν υπήρχαν στην υπό­λοιπη Ελλάδα. Στη Ρόδο επί Ιτα­λο­κρα­τίας γίνο­νταν αγώνες αυτο­κι­νή­των, μηχανών, ποδη­λα­σίας, δρόμου και τόσα άλλα. Εχω φωτο­γρα­φίες από όλα αυτά τα δρώμενα και αυτές είναι εμένα που με συγκι­νούν περισ­σό­τερο, διότι δεί­χνουν μια φινέτσα, μια αρχο­ντιά, έναν πολι­τι­σμό και απει­κο­νί­ζουν σε ποιο επίπεδο είχε φτάσει η Ρόδος. Ηδη από το 1912 η Ρόδος ήταν μια κοσμο­πο­λί­τικη πόλη. Από τότε και μέχρι το 1945, τα κτήρια που κατα­σκευά­στη­καν δεν υπάρ­χουν πουθενά. Το Ενδυ­ρείο, το Τρα­μπο­λίνο, η Νεα Αγορά, το κτήριο της Περι­φέ­ρειας, του Δήμου, το Ροδίνι, το Ακταίον, το Εθνικό Θέατρο που απο­τε­λεί πλέον την πικρή ιστορία της Ρόδου. Το Ηχος και Φως, το ρημά­ξαμε κι αυτό… Εχω στο αρχείο μου την ταινία του Ηχος και Φως, που μιλάει ο Κατρά­κης, η οποία ήταν πετα­μένη στα υπόγεια του Δήμου. Στο Εθνικό Θέατρο, ήρθαν από τη Σκάλα του Μιλάνου επτά φορές και έδωσαν παρά­σταση και σήμερα είναι σε αυτή την κατά­σταση… Στη Ροδιακή Επαυλη, δεν υπήρχε λου­λούδι που να μην υπάρχει εκεί μέσα, ήταν ένας μικρός παρά­δει­σος. Τώρα έχουν σαπίσει όλα. Ο Μου­σο­λίνι έκανε δώρο στη Ρόδο επτά ορει­χάλ­κινα αγάλ­ματα, τα οποία εμείς τα σπάσαμε στην Απε­λευ­θέ­ρωση. Τα τρα­βού­σαν με σκοινιά, τα έριξαν κάτω, τα κατέ­στρε­ψαν και τα πέταξαν πίσω από το Καστέλλο. Μερικά από αυτά, στέ­κο­νται όρθια, πίσω από το Καστελλο στο ίδιο σημείο με τα κατε­στραμ­μένα. Στην Κολόνα, υπήρχε ένα λιο­ντάρι φτερωτό πάνω σε μαρ­μά­ρινη κολώνα δορικού τύπου, αντί­γραφο του οποίου υπάρχει σήμερα σε κεντρική πλατεία της Βενε­τίας, που το γκρέ­μι­σαν κι αυτό, έκλεψαν τα ελα­φά­κια… Ο,τι ορει­χάλ­κινο υπήρχε, το λιώσανε. Η λύκαινα γλίτωσε αλλά χάθηκε ο Ρώμος και ο Ρωμύλος από κάτω, όταν την έριξαν κάτω στην είσοδο του λιμα­νιού στο Μαν­δράκι. Τη λύκαινα τη βρήκαν κι αυτή πετα­μένη και την έφεραν τώρα τελευ­ταία στην έκθεση του ICAROS, όμως αν πας στη Ρώμη αυτά όλα θα τα δεις περι­φραγ­μένα μέσα σε μουσεία. Δεν εκτι­μή­σαμε τίποτα στη Ρόδο, δυστυ­χώς, ούτε ως πολίτες ούτε ως τοπικοί άρχο­ντες. Για πείτε μου, από το 1946 μέχρι σήμερα, τι σπου­δαίο έργο έχει γίνει στη Ρόδο; Το μόνο που έχουμε να δεί­ξουμε, είναι ό,τι μας άφησαν οι Ιταλοί, όπως Το Μουσείο και ο,τι έχει μέσα. Τα ξενο­δο­χεία Ελαφος και Ελαφίνα, η Βίλα Ντε Βέκκι λεη­λα­τή­θη­καν… Μέχρι και τα πλα­κά­κια βγάλανε και τα είδη υγιει­νής, στην Καλ­λι­θέα το ίδιο, στο ξενο­δο­χείο των Ρόδων, στο Θέρμαι, στη Βίλα του μητρο­πο­λίτη, δεν άφησαν τίποτα. Από την Καλ­λι­θέα, βγάλανε μέχρι και τις λεκάνες… Οι Ιταλοί στην Παλιά Πόλη, έκαναν τερά­στιας έκτασης ανα­στη­λώ­σεις. Ανέ­δει­ξαν την Ιαλυσό, την Κάμειρο, την Λίνδο… Η Ρόδος στα τελευ­ταία χρόνια έχει κακο­ποι­η­θεί και ιστο­ρικά και αρχι­τε­κτο­νικά. Αν οι Ιταλοί δεν είχαν φτιάξει αυτά τα εμβλη­μα­τικά κτήρια στη Ρόδο, στο Μαν­δράκι σήμερα θα βλέπαμε τζαμιά και πολυ­κα­τοι­κίες με κιλότες και σώβρακα απλω­μένα στα μπαλ­κό­νια.

Πηγαί­νετε βόλτες στο κέντρο της πόλης, περ­πα­τάτε;

Οχι. Δεν θέλω να βλέπω αυτή την κατά­σταση που επι­κρα­τεί.

Από τις φωτο­γρα­φίες που αναρ­τάτε στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης υπάρ­χουν άνθρω­ποι που ανα­γνω­ρί­ζουν στα πρόσωπα συγ­γε­νείς τους;

Βεβαίως από πολλά μέρη του κόσμου. Μου στέλ­νουν μηνύ­ματα ότι ανα­γνώ­ρι­σαν τον πατέρα τους, τη μαμά τους, τους παπ­πού­δες τους, άλλους συγ­γε­νείς. Κι αυτοί με τη σειρά τους, μου στέλ­νουν άλλες φωτο­γρα­φίες. Πολλοί άνθρω­ποι μου φέρνουν φωτο­γρα­φίες βιβλία, έγγραφα, αρχεία για να τα δω πριν τα πετά­ξουν, για να κάνω εγώ τη διαλογή… Εγώ δεν πετάω τίποτα, ό,τι δεν μου χρειά­ζε­ται για τη συλλογή μου, το χαρίζω κυρίως σε σχολεία. Η αλήθεια είναι ότι αυτό το κοκα­λάκι της νυχτε­ρί­δας, που λέγαμε πριν, με έχει βοη­θή­σει να βρω σημα­ντικά αρχεία.  Οταν εγκα­τέ­λει­ψαν την Καπνο­βιο­μη­χα­νία, από τον πατέρα μου γνώριζα ότι υπήρχαν σημα­ντικά αρχεία του εργο­στα­σίου. Πήγα μια μέρα, όπου είδα εργάτες του Δήμου ανε­βα­σμέ­νους στις σκα­λω­σιές και από κάτω είχε τσου­βά­λια. Εκεί μέσα ήταν τα αρχεία του εργο­στα­σίου και τα μάζεψα όλα. Το ίδιο έγινε και στο παλιό εργο­στά­σιο της ΚΑΪΡ, όταν εγκα­τα­λεί­φθηκε το λεη­λά­τη­σαν. Μέχρι και τους αριθ­μούς των δεξα­με­νών που ήταν κερα­μικά του Ικάρου, τα ξεκόλ­λη­σαν και τα πήραν, όπως πήραν και τις επι­γρα­φές απ΄έξω. Πήρα το αρχείο της γαλ­λι­κής σχολής από τους Φρέ­ρη­δες και πολλά άλλα αρχεία, από διά­φο­ρες υπη­ρε­σίες και παλιά κατα­στή­ματα εβραϊκά, τούρ­κικα και ιταλικά, τα οποία πέταξαν μετά τις ανα­και­νί­σεις.

Από όσα βρήκατε όλα αυτά τα χρόνια, ποιο ήταν αυτό που σας συγκί­νησε πιο πολύ;

Ο,τι βρω για τη Ρόδο με συγκι­νεί. Ο,τι παλιό γράφει πάνω Ρόδος, Rodos ή Rodi με συγκι­νεί.

Ηρθατε μπροστά σε ανθρώ­πι­νες ιστο­ρίες;

Βεβαίως. Και στα χωριά που πήγαινα και έπαιρνα συνε­ντεύ­ξεις… Με την Εβραϊκή Κοι­νό­τητα τότε που δεν υπήρχαν ούτε Μουσεία, ούτε φωτο­γρα­φικό αρχείο… Ηταν ο Σοριάνο πρό­ε­δρος της Κοι­νό­τη­τας τότε, μετά ανέλαβε ο γιος του. Τον Σοριάνο, επι­σκε­πτό­μουν στο σπίτι του πολλές φορές και μου εξι­στο­ρούσε πολλά γεγο­νότα και μου έδωσε πολλά σπου­δαία κει­μή­λια. Εκείνος μου υπέ­δειξε μια Εβραία η οποία είχε γυρίσει από το ‘Αου­σβιτς και μάλιστα ήταν σημα­δε­μένη με τον αριθμό στο χέρι της. Εχεις ακούσει τίποτα ποτέ γι αυτή τη γυναίκα; Είδες κανέναν από όλους αυτούς τους ιστο­ρι­κούς να ανα­φέ­ρουν αυτή τη γυναίκα; Εγώ τη συνά­ντησα πέντε έξι φορές και μιλού­σαμε με τις ώρες και τα έχω κατα­γρά­ψει όλα όσα πέρασε εκεί.

Πόσες φωτο­γρα­φίες έχετε; Τις έχετε μετρή­σει;

Από τα λεγό­μενα τζάμια (αρνη­τικά πριν την εποχή των φιλμ) έχω περίπου 3.500 που δεν έχουν εμφα­νι­στεί ακόμα όλα. Εχω περίπου 2.000 καρτ ποστάλ και οι φωτο­γρα­φίες, προ­πο­λε­μι­κές και μετα­πο­λε­μι­κές φτάνουν περίπου στις 40.000! Δεν υπάρχει ιστο­ρικό, πολι­τικό, κοι­νω­νικό γεγονός που να μην είναι κατε­γραμ­μένο στο αρχείο μου.

Κλεί­νο­ντας την συνέ­ντευξη, παρ΄ότι θα μπο­ρού­σαμε να μιλάμε για ώρες, θα ήθελα να μου πείτε τι είναι αυτό που επι­θυ­μείτε περισ­σό­τερο.

Να ενδια­φερ­θεί κάποιος ώστε να βρεθεί ο κατάλ­λη­λος χώρος για να στε­γα­στούν αυτοί οι θησαυ­ροί της ιστο­ρίας μας και οι στε­κού­με­νοι θησαυ­ροί που σήμερα είναι υπό κατάρ­ρευση, να ευαι­σθη­το­ποι­η­θούν οι αρμό­διοι και να τα προ­στα­τέ­ψουν γιατί οι του­ρί­στες, μας επι­σκέ­πτο­νται γι αυτά, για την ιστορία μας και τις όμορφες παρα­λίες και τους φιλό­ξε­νους ανθρώ­πους των χωριών μας.  Ο σπου­δαίος αυτός τόπος που λέγεται Ρόδος δεν είναι μια βιτρίνα κοσμη­μα­το­πω­λείου που από μέσα πωλού­νται αδρανή υλικά. Πρέπει όλοι να κατα­λά­βουμε ότι η Ρόδος είναι ο τόπος μας.