«ΔΝΤ: Τα διδάγματα από την Ελλάδα»

Μεγάλης κλί­μα­κας έρευνα για την εμπλοκή του Διε­θνούς Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου (ΔΝΤ) συνο­λικά στην Ευρω­ζώνη –με έμφαση στην Ελλάδα, την Ιρλαν­δία και την Πορ­το­γα­λία– έχει ξεκι­νή­σει, από τα τέλη του περα­σμέ­νου έτους, το Γραφείο Ανε­ξάρ­τη­της Αξιο­λό­γη­σης (IEO) του Ταμείου. Ωστόσο, λόγω των επι­πλο­κών στη δια­πραγ­μά­τευση της Αθήνας με τους «θεσμούς», η έλευση των ερευ­νη­τών του IEO στην Ελλάδα, που αρχικά προ­βλε­πό­ταν για τα τέλη Ιανουα­ρίου και μετά (όταν προ­κη­ρύ­χθη­καν οι εκλογές) για τα τέλη Φεβρουα­ρίου, δεν έχει πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ακόμα. Πάντως, οι επι­στή­μο­νες που έχουν ανα­λά­βει να συντά­ξουν τη σχετική έκθεση έχουν ήδη κάνει και εκτός Ελλάδας διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές με παρά­γο­ντες που γνω­ρί­ζουν πρόσωπα και πράγ­ματα, ώστε να έχουν μια πρώτη αίσθηση των ιδιαι­τε­ρο­τή­των της Ελλάδας όταν θα βρεθούν στη χώρα.

Οπως ανα­φέ­ρε­ται στο προ­σχέ­διο (draft issue paper) της έρευνας, στόχος της αξιο­λό­γη­σης είναι «να αντλή­σει διδάγ­ματα για το ΔΝΤ», με σκοπό την καλύ­τερη δια­χεί­ριση μελ­λο­ντι­κών κρίσεων, ειδι­κό­τερα «σε ανε­πτυγ­μέ­νες οικο­νο­μίες και σε κράτη-μέλη νομι­σμα­τι­κών ενώσεων». Η έρευνα του IEO θα επε­κτα­θεί και σε άλλες χώρες της Ευρω­ζώ­νης, όπου η παρου­σία του ΔΝΤ είχε μόνο τη μορφή της τεχνι­κής βοή­θειας. Για παρά­δειγμα, γίνεται ειδική αναφορά στην παρα­κο­λού­θηση του ευρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος οικο­νο­μι­κής βοή­θειας προς την Ισπανία για την ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των τρα­πε­ζών της.

Πολλές χώρες-μέλη του Εκτε­λε­στι­κού Συμ­βου­λίου του Ταμείου –κυρίως η Βρα­ζι­λία και άλλες ανα­δυό­με­νες οικο­νο­μίες– έχουν αντι­δρά­σει έντονα στην απόφαση του ΔΝΤ να δανεί­σει ένα τόσο μεγάλο ποσό στην Ελλάδα, θεω­ρώ­ντας ότι οι χώρες της Ευρω­ζώ­νης όφειλαν να ανα­λά­βουν μεγα­λύ­τερο βάρος της χρη­μα­το­δό­τη­σης μιας άλλης χώρας της ίδιας νομι­σμα­τι­κής ένωσης. Σε αυτό το πνεύμα κινεί­ται η πρό­σφατη σκέψη περί απο­πλη­ρω­μής του δανείου του ΔΝΤ από τους μηχα­νι­σμούς της Ευρω­ζώ­νης ώστε να περιο­ρι­σθεί η εμπλοκή του Ταμείου στην Ελλάδα στην παροχή της τεχνο­γνω­σίας. Μεταξύ των θεμάτων που θα καλύψει η έρευνα περι­λαμ­βά­νε­ται η στάση του ΔΝΤ προ κρίσης και σε τι βαθμό είχε προ­βλέ­ψει και προει­δο­ποι­ή­σει για το τι θα μπο­ρούσε να συμβεί. Οπως σημειώ­νε­ται στο προ­σχέ­διο, θα διε­ρευ­νη­θεί ο βαθμός στον οποίο είχαν εντο­πι­στεί «τα κενά στο θεσμικό πλαίσιο» που θα μπο­ρού­σαν να απο­τε­λέ­σουν «κατα­λύ­τες κρίσης» ή να δυσχε­ρά­νουν τη δια­χεί­ρισή της. Θα εξε­τα­στεί, επίσης, τι γνώριζε το Ταμείο σχετικά με τις αδυ­να­μίες συγκε­κρι­μέ­νων χωρών της Ευρω­ζώ­νης και πώς έπραξε με βάση τις γνώσεις αυτές.

Σχετικά με την περίοδο μετά το ξέσπα­σμα της κρίσης, η έρευνα του IEO θα εστιά­σει στη διά­γνωση εκ μέρους του ΔΝΤ των παθο­γε­νειών των χωρών που προ­σχώ­ρη­σαν σε πρό­γραμμα διά­σω­σης και στη δια­πραγ­μά­τευση – τόσο στο εσω­τε­ρικό της τρόικας όσο και μεταξύ των επί­ση­μων πιστω­τών και των εθνικών αρχών των χωρών. Στο έγγραφο του IEO γίνεται αναφορά στο αν ανα­ζη­τή­θη­καν εναλ­λα­κτικά σχέδια για κάποιες από τις χώρες – κάτι που ενδια­φέ­ρει ιδιαί­τερα την Ελλάδα, δεδο­μέ­νων των γνωστών ενστά­σεων που είχε εκφρά­σει το προ­σω­πικό του Ταμείου την άνοιξη του 2010 σχετικά με το κατά πόσον το αρχικό ελλη­νικό πρό­γραμμα ήταν βιώσιμο χωρίς ανα­διάρ­θρωση του χρέους.

Στο πλαίσιο της έρευνας, τα στελέχη του IEO συνο­μι­λούν με αξιω­μα­τού­χους του ίδιου του ΔΝΤ, της Κομι­σιόν, της ΕΚΤ, των εμπλε­κο­μέ­νων χωρών, αλλά και με άλλους ειδι­κούς, που δεν είχαν επίσημη ανά­μειξη στη δια­χεί­ριση των προ­γραμ­μά­των. Η έρευνα θα ολο­κλη­ρω­θεί, θα παρου­σια­στεί στο Εκτε­λε­στικό Συμ­βού­λιο του Ταμείου στην Ουά­σιγ­κτον και στη συνέ­χεια θα δημο­σιευ­θεί, προς το τέλος της χρονιάς.

To ΙΕΟ υπά­γε­ται μεν στο ΔΝΤ, αλλά είναι λει­τουρ­γικά ανε­ξάρ­τητο. Δεν δέχεται κατευ­θύν­σεις ή υπο­δεί­ξεις από τη γενική διευ­θύ­ντρια – ο επι­κε­φα­λής του ίδιου του IEO επι­λέ­γει τα θέματα τα οποία θα μελε­τή­σει.

Συστά­θηκε τον Ιούλιο του 2001 για να παρέχει ανε­ξάρ­τη­τες αξιο­λο­γή­σεις για θέματα που αφορούν το Ταμείο. Η πλειο­ψη­φία του προ­σω­πι­κού του δεν είναι στελέχη του ΔΝΤ, ενώ προ­σλαμ­βά­νει και εξω­τε­ρι­κούς συνερ­γά­τες για εξει­δι­κευ­μένα θέματα, μεταξύ αυτών και στελέχη δεξα­με­νών σκέψης και ανα­λυ­τές που έχουν παρα­κο­λου­θή­σει την πορεία της υπό εξέ­τα­σιν υπό­θε­σης. Μεταξύ των πιο σημα­ντι­κών έργων του έως τώρα ήταν η αξιο­λό­γηση της δεκα­ε­τούς παρου­σίας του Ταμείου (1991 – 2001) στην Αργε­ντινή, που δημο­σιεύ­θηκε το 2004 και ανα­θε­ω­ρή­θηκε πέρυσι.

Τον Οκτώ­βριο του 2012, στη διάρ­κεια της ετήσιας συνόδου του ΔΝΤ που διε­ξή­χθη στο Τόκιο και παρα­κο­λού­θησε η «Κ», ο επι­κε­φα­λής οικο­νο­μο­λό­γος του Ταμείου, Ολιβιέ Μπλαν­σάρ, προ­κά­λεσε αίσθηση όταν για πρώτη φορά παρα­δέ­χθηκε δημο­σίως ότι το Ταμείο έκανε λάθος στους υπο­λο­γι­σμούς των επι­πτώ­σεων των μέτρων λιτό­τη­τας στη μελ­λο­ντική ανά­πτυξη. Ειδι­κό­τερα σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, τα μέτρα λιτό­τη­τας που επι­βλή­θη­καν στη χώρα είχαν τελικά υπερ­βο­λικά αρνη­τι­κές, και σε κάθε περί­πτωση πολύ μεγα­λύ­τε­ρες –από μία έως τρεις φορές– από τις αρχικά προ­βλε­φθεί­σες, επι­πτώ­σεις στο ΑΕΠ της χώρας.

Καθη­με­ρινή