• Χαμηλές προσδοκίες, ανοιχτοί δίαυλοι και μια συνάντηση κορυφής με το βλέμμα στραμμένο στη γεωπολιτική σκακιέρα • Στη «δ» απαντούν στο ερώτημα οι: Νείλος Χοσάδας, Νίκος Κουτρομάνος, Κώστας Μαρδάς, Βάνα Μανωλάκη-Αγγελοπούλου και Μιχάλης Καβουκλής
Σε ένα περιβάλλον διεθνούς ρευστότητας και αυξημένων γεωπολιτικών ανταγωνισμών, η συνάντηση κορυφής Μητσοτάκη- Ερντογάν στην Άγκυρα διεξάγεται υπό το βάρος των γνωστών, άλυτων διαφορών και της ανάγκης αποφυγής νέων εντάσεων. Τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν συνιστούν ένδειξη στρατηγικής σύγκλισης, αλλά περισσότερο μια λεπτή άσκηση ισορροπίας, με περιορισμένο πολιτικό βάθος και σαφή όρια.
Η Αθήνα προσέρχεται αύριο Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου στο 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας επιδιώκοντας τη διατήρηση των ανοιχτών διαύλων και την ενίσχυση της θετικής ατζέντας, ενώ η Άγκυρα επιχειρεί να καλλιεργήσει εικόνα αποκλιμάκωσης χωρίς να εγκαταλείπει τον αναθεωρητικό της λόγο. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αν αυτή η συνθήκη συνιστά ένα σταθερό πλαίσιο συνύπαρξης ή απλώς μια τακτική ανάπαυλα σε μια διαχρονικά δύσκολη σχέση.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, σε πρόσφατη συνέντευξή του, στο Foreign Policy, επανέλαβε ότι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ αποτελεί, τη μία και μοναδική διαφορά με την Τουρκία, ενώ χαρακτήρισε τόσο τον ίδιο όσο και τον Τούρκο πρόεδρο έμπειρους ηγέτες, που γνωρίζουν πώς να διαχειρίζονται τις εντάσεις χωρίς να επιτρέπουν σε αυτές να εκτροχιάζονται. Στη «δ» μιλούν οι: Νείλος Χοσάδας, Νίκος Κουτρομάνος, Κώστας Μαρδάς, Βάνα Μανωλάκη-Αγγελοπούλου και Μιχάλης Καβουκλής και απαντούν στο ερώτημα: «Με αφορμή τη συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, την Τετάρτη στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Ελλάδας- Τουρκίας, ποιες μπορεί να είναι οι προσδοκίες κι αν εκτιμάτε ότι έχει ουσιαστική πρόθεση η γείτονα χώρα να κάνουμε βήματα μπροστά;»
Νείλος Χοσάδας
Ο Νείλος Χοσάδας, αντιστράτηγος ε.α. κι επίτιμος διευθυντής του Τεχνικού Σώματος του Γενικού Επιτελείου Στρατού, δηλώνει: «Παρά την συνέχιση των “ήρεμων νερών”, οι ουσιαστικές διαφορές παραμένουν άλυτες. Για την Τουρκία, όλα τα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά, από την πολιτική διαπραγμάτευση στο Αιγαίο έως τον αναθεωρητισμό που αποτελεί πυλώνα της στρατηγικής της. Βλέπουμε ότι αργά και σταθερά περνάμε σε μια φάση χαμηλού ρίσκου ελεγχόμενης κλιμάκωσης, που όμως γνωρίζαμε και από πριν ότι αυτή η περίπτωση της τακτικής αναδίπλωσης με συγκυριακό πρόσημο, κάποτε θα τελείωνε. Η συνάντηση αυτή, αποτελεί ένα κρίκο σε μια αλυσίδα εξελίξεων που ξεπερνούν κατά πολύ το διμερές επίπεδο. Το ζήτημα του Casus Belli, το οποίο αναμένεται να θέσει ο πρωθυπουργός στον πρόεδρο της Τουρκίας, είναι ένα χρήσιμο εργαλείο διεθνοποίησης της τουρκικής απειλής, ιδίως προς τους Ευρωπαίους, καθώς δεν είναι ψηλά στην ιεράρχηση του Ευρωπαϊκού παράγοντα σαν θέμα. Ποτέ δεν ήταν, κα αυτός είναι ίσως και ένας από τους λόγους που δεν λύθηκαν τα ελληνοτουρκικά. Οπότε σωστά φέρνουμε και σε πιο δύσκολη θέση την Τουρκία.
Παρά τις προσπάθειες “εκλογίκευσης” της τουρκικής στάσης, η Άγκυρα όχι μόνο δεν έχει εγκαταλείψει τον μεγαλοϊδεατισμό της, αλλά εμφανίζεται σήμερα με αυξημένη αυτοπεποίθηση και αίσθηση ισχύος. Σε αυτό το πλαίσιο, ο διάλογος είναι αναγκαίος, αλλά όχι αρκετός.
Θα είναι λάθος να εγκλωβιστούμε σε ένα διμερές επίπεδο. Η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί ταυτόχρονα σε πολλαπλά επίπεδα, διπλωματικά, γεωπολιτικά και στρατηγικά με καθαρά μηνύματα, χωρίς ασάφειες. Η προσπάθεια εξορθολογισμού της Τουρκίας, πρέπει να συμβαδίζει με μια απαιτητική διαπραγμάτευση με τη Δύση συνολικά και ιδίως με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Επομένως η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν είναι σημαντική, καθόσον κρίνεται απαραίτητη η αναγκαιότητα των ανοικτών διαύλων για την αποφυγή κρίσεων και την αποκλιμάκωση εντάσεων. Εκτιμώ, κα. Παμπρή ότι η Τουρκία δεν έχει την πρόθεση να κάνει ένα βήμα μπροστά και θα τηρήσει αδιάλλακτη στάση έναντι των βασικών διαφορών μας, τα 12 νμ, την υφαλοκρηπίδα και της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών μας», σημειώνει καταλήγοντας.
Νίκος Κουτρομάνος
Ο Νίκος Κουτρομάνος, απόστρατος αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού, Πλοίαρχος (Ε) ε.α, δηλώνει ότι: «Η απάντηση στην ερώτηση είναι ξεκάθαρα ΟΧΙ. Και αυτό γιατί όσο οι ατζέντες των δυο χωρών, όσον αφορά εθνικά θέματα, γιατί αυτά είναι που μας ενδιαφέρουν ουσιαστικά, θα είναι εκ διαμέτρου αντίθετες, οι συναντήσεις αυτές θα είναι περισσότερο εθιμοτυπικές. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να γίνονται οι συναντήσεις αυτές, καθόσον μιλάμε για τη γείτονα χώρα, με την οποία όμως και δυστυχώς μας χωρίζουν πολλά. Ωστόσο μέσα από αυτές τις συναντήσεις θα μπορούσαν να επιτευχθούν κάποιες συμφωνίες σε τομείς όπως ο έλεγχος των μεταναστευτικών ροών, το εμπόριο, η επιχειρηματικότητα, ο πολιτισμός και ο τουρισμός».
Κώστας Μαρδάς
Ο Κώστας Μαρδάς, δημοσιογράφος-συγγραφέας δηλώνει ενόψει της αυριανής συνάντησης, τα εξής: «Είμαι συγκρατημένα… απαισιόδοξος για τη συνάντηση. Γιατί; Διότι, στο διάστημα των δύο ετών και δύο μηνών από την Διακήρυξη των Αθηνών (7/12/23) ο Ερντογάν έχει επαυξήσει τις απειλές του, έστω σε χαμηλούς τόνους. Θυμίζω: Απείλησε με χρήση πυρών από πέντε φρεγάτες – έναντι μιας ελληνικής – στις 24 Ιουλίου 2024, στη θάλασσα της Κάσου, όταν το ερευνητικό πλοίο με Ιταλό καπετάνιο εισήλθε λίγα μέτρα εκτός των χωρικών μας υδάτων κι εντός της θεωρούμενης από τον Σουλτάνο τουρκικής δικαιοδοσίας, που όμως ευρίσκεται στην ελληνική ΑΟΖ. Επίσης: Το Υπουργείο Άμυνας προειδοποίησε την Ελλάδα ότι προβαίνει ήδη σε… “εργασίες- δραστηριότητες” για να… “εξουδετερώσει” το πρόγραμμα εγκατάστασης ισραηλινών πυραύλων σε βραχονησίδες του Αιγαίου. Επιπλέον: Με την Ναυτική Αναγγελία αορίστου χρόνου… αυθάδειας, οικειοποιείται το Ανατολικό Αιγαίο, απαιτώντας να… υποβάλλουμε τα χαρτιά μας στους υδρογραφικούς σταθμούς του Πολεμικού Ναυτικού στο Τσανάκαλε και στη Σμύρνη για έρευνες πόντισης καλωδίου σύνδεσης της ηπειρωτικής Ελλάδας με τα νησιά μας!
Βέβαια, ο Έλληνας πρωθυπουργός πηγαίνει στο… στόμα του λύκου. Αλλά υπό την προστασία της Μπελαρά – που σημαίνει «Θεόρατα Κύματα» – Κίμων. Πηγαίνει με 42 F-16 εκσυγχρονισμένα στο επίπεδο Viper – που σημαίνει… «Οχιά». Πηγαίνει με τεχνολογική υπεροχή των 24 Ραφάλ, που σημαίνει «Ριπή». Οπλικά συστήματα που μπορεί να μην ανατρέπουν τη βασική στρατιωτική αν ισορροπία Ελλάδας – Τουρκίας, όμως λειτουργούν προστατευτικά – ανταγωνιστικά. Πηγαίνει έχοντας εξαγγείλει –εν μέσω Διακήρυξης Αθηνών- θαλάσσια πάρκα, θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, βέτο στα ευρωπαϊκά στρατιωτικά δάνεια SAFE, Chevron νοτίως της Κρήτης, πυραυλικό θόλο στο Αιγαίο, δυνατότητα πρώτου πλήγματος, προωθημένες στρατιωτικές συμφωνίες με Ισραήλ… Και καταλήγω με το λεχθέν του Γάλλου δημοσιογράφου Μωρίς Σαπελέν (1906- 1992): “Ένας απαισιόδοξος δεν απογοητεύεται ποτέ!”.
Βάνα Μανωλάκη-Αγγελοπούλου
Η Βάνα Μανωλάκη-Αγγελοπούλου, διεθνολόγος-πολιτικός επιστήμων, δηλώνει από την πλευρά της ότι «η προγραμματισμένη συνάντηση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας (ΑΣΣ) Ελλάδας – Τουρκίας πραγματοποιείται σε ένα κλίμα συγκρατημένης αισιοδοξίας αλλά με περιορισμένες προσδοκίες για άμεση επίλυση των μεγάλων διαφόρων. Ο βασικός στόχος είναι η διατήρηση του “ήρεμου κλίματος” ώστε να αποφεύγονται κλιμακώσεις, ακόμη και αν υπάρχουν διαφωνίες. Το κύριο ζήτημα που θέτει η Αθήνα είναι ο καθορισμός υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Η πρόθεση της Τουρκίας εμφανίζεται συνθέτη και διττή: Έχει πρόθεση διαλόγου επιδιώκοντας – κατά την πάγια τακτική της-να δείξει ότι είναι περιφερειακός παίκτης που συνομιλεί με τη Δύση (ΝΑΤΟ) και την Ελλάδα, ειδικά μετά τις πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις. Οι θέσεις της Άγκυρας παραμένουν αμετάβλητες, αμφισβητώντας τα δικαιώματα της Ελλάδας στο Αιγαίο. Το κρίσιμο ερώτημα της συνάντησης δεν είναι ο ίδιος ο διάλογος, αλλά οι προσδοκίες που τον συνοδεύουν.
Για την Τουρκία, όλα τα ζητήματα παραμένουν ανοικτά, από την πολιτική διαπραγμάτευσης στο Αιγαίο έως τον αναθεωρητισμό που αποτελεί πυλώνα της στρατηγικής της. Η συνάντηση της Άγκυρας δεν αποτελεί ούτε λύση ούτε εγγύηση, αποτελεί έναν κρίκο σε μία αλυσίδα εξελίξεων που ξεπερνούν κατά πολύ το διμερές επίπεδο. Η Τουρκία δίνει πολύ μεγαλύτερη σημασία στη μεγάλη γεωπολιτική εικόνα.
Πρέπει και η Ελλάδα να κινηθεί ανάλογα διότι έχουμε εισέλθει σε μία περίοδο γεωπολιτικής περιπέτειας που ενέχει ρίσκο χωρίς το άλλοτε προστατευτικό δίχτυ του Διεθνούς δικαίου, όπου κυριαρχούν οι λογικές της ισχύος και της αυτοσυντήρησης.
Ο Τούρκος πρόεδρος σε αυτό το πλαίσιο, εκτιμάται ότι θα επιχειρήσει τον συναλλακτικό χαρακτήρα της προσωπικής διπλωματίας με τον πρόεδρο Τραμπ, αξιοποιώντας το νέο διεθνές κλίμα. Το βασικό πολιτικό διακύβευμα είναι αν και κατά πόσο τα ήρεμα νερά μπορούν να διατηρηθούν στο μέλλον, σε σχέση με τις μελλοντικές διαθέσεις της Τουρκίας. Το ζήτημα του Casus belli το οποίο αναμένεται να θέσει ο πρωθυπουργός στον πρόεδρο της Τουρκίας αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο διεθνοποίησης της Τουρκικής απειλής, ιδίως προς τους Ευρωπαίους.
Ο διμερής διάλογος Ελλάδας – Τουρκίας δεν είναι πλέον αρκετός για την Ελλάδα η οποία πρέπει εκτός από τον διμερή διάλογο, να ακολουθήσει μία απαιτητική διαπραγμάτευση με τη Δύση συνολικά και ιδίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, προκειμένου να αποσαφηνίσει τι συνεπάγεται για τα ελληνικά συμφέροντα το άνοιγμα προς την Τουρκία, τόσο για την αρχιτεκτονική ασφαλείας, όσο και για την Ανατολική Μεσόγειο και τα ελληνοτουρκικά».
Μιχάλης Καβουκλής
Ο Μιχάλης Καβουκλής, διεθνολόγος-πολιτικός επιστήμονας, Marketeer, πρόεδρος του Σπιτιού της Ευρώπης στη Ρόδο αναφέρει από την πλευρά του τα εξής: «Το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μπορεί να περιγραφεί ως μια άσκηση “ισορροπίας σε ήρεμα νερά”. Προσωπικά έχω πολύ χαμηλές προσδοκίες για θεαματικές ανατροπές σε αυτά που γνωρίζουμε και βιώνουμε ήδη στις σχέσεις μας με τη γείτονα χώρα. Η Αθήνα προσέρχεται στο 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας (ΑΣΣ) με στόχο τη διατήρηση των ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας. Οι κύριες προσδοκίες εστιάζονται στη λεγόμενη “θετική ατζέντα” και αφορούν κυρίως μία προσέγγιση για επίτευξη ή επέκταση συμφωνιών σε θέματα “χαμηλής πολιτικής” και να διατηρηθεί το υφιστάμενο καθεστώς “μη κρίσεων. Πιο συγκεκριμένα θα δούμε να υιοθετούνται και υπογράφονται διάφορα κείμενα συνεργασίας σε τομείς, όπως η οικονομία, οι μεταφορές, η πολιτική προστασία και ο τουρισμός, με πιο σημαντικό παράδειγμα την επέκταση της visa express στα νησιά, που μας αφορά και άμεσα. Σε κάθε περίπτωση, το βασικό ζητούμενο θα είναι να αποφευχθεί οποιαδήποτε ένταση, ειδικά σε μια περίοδο διεθνούς αστάθειας. Και από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα επιδιώκει μια τακτική αποκλιμάκωσης, χωρίς όμως να υποχωρεί από τις πάγιες αναθεωρητικές της θέσεις. Η πρόσφατη ρητορική για τις Navtex και τα κυριαρχικά δικαιώματα δείχνει ότι η Τουρκία δεν είναι ακόμη έτοιμη για το “μεγάλο βήμα” της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στη βάση του Διεθνούς Δικαίου. Με την Ελλάδα να βελτιώνει συνεχώς την αμυντική της κατάσταση και παράλληλα τη διεθνή της στρατηγική και πολιτική της θέση, η Τουρκία, με μία εξαιρετικά πιο πολυδιάστατη, επιθετική και φιλόδοξη εξωτερική πολιτική που επιδιώκει τα τελευταία χρόνια, αυτή της περιφερειακής δύναμης, πρέπει να αμβλύνει, τουλάχιστον φαινομενικά, τις αντιθέσεις της με την Ελλάδα, επιδεικνύοντας καλή συμπεριφορά που θα της επιτρέψει τη βελτίωση των σχέσεων της με τις ΗΠΑ (F-35) και την Ευρωπαϊκή Ένωση – επιτρέποντάς της την είσοδο στο νέο υπό διαμόρφωση Κοινό Ευρωπαϊκό Αμυντικό Οικοδόμημα», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
