Μέσα στον Απρίλιο αναμένεται να τεθεί σε διαβούλευση το σχέδιο νόμου του υπουργείου Εσωτερικών για την επιλογή προϊσταμένων στο Δημόσιο, ένα πλαίσιο που, συμφώνως με όσα έχουν έως τώρα παρουσιαστεί, μεταφέρει το κέντρο βάρους από τη μοριοδότηση των τυπικών προσόντων και τη συνέντευξη, σε γραπτές, ηλεκτρονικές εξετάσεις μέσω ΑΣΕΠ.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει πως η μεταρρύθμιση θα είναι γρηγορότερη και πιο αντικειμενική, με στόχο να «ξεμπλοκάρουν» οι κρίσεις που παραμένουν σε εκκρεμότητα επί χρόνια και να καλυφθούν περίπου 29.000 θέσεις ευθύνης, όπως γενικοί διευθυντές, διευθυντές και τμηματάρχες, σε κεντρική διοίκηση, δήμους και περιφέρειες.
Παραλλήλως, εκτιμάται ότι οι αλλαγές αγγίζουν πάνω από 700.000 εργαζόμενους, ενώ στις εξετάσεις που θα γίνουν, αναμένεται να συμμετάσχουν πάνω από 150.000 υποψήφιοι προς το τέλος του 2026 ή στις αρχές του 2027.
Αφορμή της προτιθέμενης κυβερνητικής μεταρρύθμισης είναι η κάλυψη μεγάλου μέρους θέσεων της διοικητικής ιεραρχίας από αναπληρώσεις και αναθέσεις καθηκόντων, αντί για τακτικές κρίσεις.
Στο επίπεδο των προϊσταμένων τμημάτων, ειδικώς, το κενό κρίσεων αποδίδεται σε έναν συνδυασμό γραφειοκρατίας, καθυστερήσεων και επιλογών διοίκησης να μη διαταράσσονται οι εσωτερικές υπηρεσιακές ισορροπίες.
Έτσι, η εξέλιξη στελεχών και η συνέχεια της διοίκησης εμφανίζονται ευάλωτες σε υποκειμενικούς παράγοντες, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνονται ικανά στελέχη που δεν διαθέτουν πρόσβαση σε «άτυπα δίκτυα επιρροής».
Στον πυρήνα του νέου συστήματος, όπως αυτό περιγράφεται, βρίσκεται η πλήρης ψηφιοποίηση και η τυποποίηση της διαδικασίας. Προβλέπεται δημιουργία ηλεκτρονικού μητρώου υποψηφίων, στο οποίο τα στοιχεία των υπαλλήλων (τυπικά προσόντα, προϋπηρεσία, βιογραφικό) θα αντλούνται αυτοματοποιημένα από το Σύστημα Διαχείρισης Ανθρωπίνου Δυναμικού, ώστε να μειωθούν οι φυσικοί φάκελοι, οι χειροκίνητοι έλεγχοι και οι καθυστερήσεις.
Ένας από τους στόχους που αναφέρονται είναι η συμπίεση του χρόνου ολοκλήρωσης των κρίσεων στο μισό, π.χ. από 12 μήνες σε 6, στο σύνολο των θέσεων ευθύνης.
Η επιτάχυνση συνδέεται με την παραγωγή προκηρύξεων ανά επίπεδο θέσης, οριζόντια λήξη θητειών και δυνατότητα κάλυψης κενών μέσω του μητρώου υπαλλήλων.
Το δεύτερο και πολυσυζητημένο σκέλος είναι η εισαγωγή γραπτής ηλεκτρονικής εξέτασης μέσω ΑΣΕΠ ως βασικού τρόπου επιλογής.
Οι ενότητες που έχουν δημοσιοποιηθεί έως τώρα, περιλαμβάνουν εξέταση γνώσεων πάνω σε κρίσιμα αντικείμενα της δημόσιας διοίκησης, τεστ δεξιοτήτων ή επαγωγικού συλλογισμού, και δοκιμασία εργασιακής συμπεριφοράς μέσω σεναρίων που αποτυπώνουν υπηρεσιακά θέματα.
Ο συνδυασμός αυτός, συμφώνως με την κυβέρνηση, στοχεύει να αξιολογήσει όχι μόνο τις γνώσεις του υποψηφίου, αλλά και πώς σκέφτεται και πώς θα αντιδρούσε σε πραγματικές υπηρεσιακές καταστάσεις.
Τέλος οι συνεντεύξεις
Για τις θέσεις γενικών διευθυντών προαναγγέλλεται, μάλιστα, πρόσθετη εξειδικευμένη διαδικασία, με στοιχεία γραπτής και προφορικής αξιολόγησης, προσαρμοσμένα στο αντικείμενο του κάθε φορέα.
Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρεται πλήρης κατάργηση της προσωπικής συνέντευξης για τις βασικές βαθμίδες επιλογής προϊσταμένων, με το επιχείρημα ότι η συνέντευξη, παρά τη θεσμοθέτηση «δομημένων» μορφών, δεν παρήγαγε επαρκείς εγγυήσεις αντικειμενικότητας και εξελίχθηκε σε γραφειοκρατικό βήμα με περιορισμένη επιστημονική υποστήριξη.
Η μετατόπιση προς την εξέταση προβάλλεται ως απάντηση σε αυτό το έλλειμμα, αλλά και ως εργαλείο αποκατάστασης εμπιστοσύνης τόσο των πολιτών όσο και των ίδιων των υπαλλήλων απέναντι στο κράτος.
Βασικό σημείο αντιπαράθεσης είναι ο κίνδυνος που ελλοχεύει για πλήρη εκτοπισμό των τυπικών κριτηρίων επιλογής.
Ειδικοί και εμπειρογνώμονες, αλλά και τμήμα της ακαδημαϊκής κοινότητας, συγκλίνουν ότι το ισχύον σύστημα αποδείχθηκε δυσλειτουργικό κυρίως λόγω χρονοβόρων διαδικασιών και υπερβολικής γραφειοκρατίας.
Δεν συγκλίνουν, όμως, στο ότι η λύση είναι ένας απλός διαγωνισμός.
Η ένσταση που διατυπώνεται είναι ότι η υποβάθμιση τίτλων σπουδών, μεταπτυχιακών, ξένων γλωσσών και, κυρίως, της εμπειρίας σε θέσεις ευθύνης μπορεί να γεννήσει νέα προβλήματα, που αντιμετωπίζονται με εργασιακή εμπειρία στη δημόσια διοίκηση και όχι μόνο από την επιτυχία στις εξετάσεις.
Ένα ακόμη επιχείρημα των επικριτών του εγχειρήματος είναι πως το πρόβλημα είναι η απουσία σύνδεσης των τυπικών προσόντων με ουσιαστική αποτελεσματικότητα.
Οι επικρίσεις εντοπίζονται στο σημείο πως οι τίτλοι σπουδών, η πρόσθετη εμπειρία και η προϋπηρεσία δεν συσχετίστηκαν συστηματικώς με επιτυχή άσκηση καθηκόντων, ενώ η δομημένη συνέντευξη δεν σχεδιάστηκε με σύγχρονες μεθοδολογίες, ώστε να λειτουργεί ως αξιόπιστο εργαλείο διάγνωσης ηγεσίας.
Ηλεκτρονική εξέταση
Από την πλευρά αυτή, η ηλεκτρονική εξέταση θεωρείται ότι παρακάμπτει το δύσκολο ανασχεδιασμό των ουσιαστικών εργαλείων αξιολόγησης, αντί να τον επιλύει.
Στις προτάσεις επανήλθε και η έκθεση Ειδικής Επιτροπής του ΑΣΕΠ του 2022, η οποία είχε επιχειρήσει να εξηγήσει γιατί η Αρχή δυσκολευόταν να ολοκληρώσει εγκαίρως τις επιλογές προϊσταμένων, και είχε προτείνει δέσμη μέτρων για πιο γρήγορο και δίκαιο σύστημα.
Όσοι την επικαλούνται σημειώνουν ότι ορισμένες προτάσεις υιοθετήθηκαν σταδιακώς, αλλά το σημαντικό σημείο της ενίσχυσης του ρόλου του ΑΣΕΠ στη λήψη αποφάσεων, δεν αναδεικνύεται με την ίδια έμφαση.
Ταυτοχρόνως, τίθεται το ερώτημα αν η μεταφορά στο ΑΣΕΠ του ρόλου διοργάνωσης της εξέτασης αρκεί ως θεσμικό αντίβαρο, όταν οι τελικές κρίσεις εξακολουθούν να περνούν από υπηρεσιακά συμβούλια και επιτροπές, με σύνθεση που κρίνεται πολιτικά ελέγξιμη.
Στο πλαίσιο της επιχειρούμενης μεταρρύθμισης εντάσσονται, επίσης, αλλαγές στο βαθμολόγιο, με αναφορές σε διεύρυνση βαθμολογικών κλιμακίων, αναπροσαρμογή χρόνων εμπειρίας για εξέλιξη και μεγαλύτερη βαρύτητα σε κριτήρια συνάφειας –όπως π.χ. οι μεταπτυχιακοί τίτλοι– με το αντικείμενο του φορέα.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται με το ζήτημα των κινήτρων και της υπηρεσιακής ιεραρχίας, καθώς από τη μία πλευρά η κυβέρνηση αναζητά εργαλεία επιβράβευσης και ορθολογικής εξέλιξης, ενώ από την άλλη παραμένει ανοιχτό αν ένα σύστημα που βασίζεται κυρίως σε έτη υπηρεσίας μπορεί να συνδυαστεί με αξιολόγηση επίδοσης χωρίς να δημιουργεί νέες ανισότητες ή γραφειοκρατία.
Ως επιχείρημα υπέρ της αλλαγής προβάλλονται, επίσης, και εκτιμήσεις για το διοικητικό φόρτο του παλαιού μοντέλου, με δεδομένες αναφορές πως οι υφιστάμενες διαδικασίες απαιτούν πολυετή κύκλο που αγγίζει και τα επτά χρόνια και χιλιάδες συνεδριάσεις επιτροπών για να κριθούν πάνω από 13.000 θέσεις ευθύνης.
Η κυβέρνηση αξιοποιεί αυτά τα δεδομένα για να στηρίξει την επιλογή αυτοματοποιημένων σταδίων και μαζικής ηλεκτρονικής εξέτασης.
Η πραγματική, όμως, επιτυχία θα κριθεί μάλλον στις λεπτομέρειες εφαρμογής του προτεινόμενου συστήματος με την επάρκεια υποδομών για ηλεκτρονικό διαγωνισμό μεγάλης κλίμακας, τους κανόνες ισότιμης πρόσβασης (τόποι εξέτασης, προσαρμογές για ΑμεΑ), τη διαχείριση τεχνικών αστοχιών, τους σαφείς συντελεστές βαρύτητας ανά βαθμίδα και διαδικασίες αιτιολόγησης που να αντέχουν σε δικαστικό έλεγχο.
Με τη δημοσίευση του σχεδίου στη διαβούλευση θα αποσαφηνιστεί αν το μοντέλο θα καταλήξει σε έναν διαγωνισμό ή σε μικτό σύστημα, όπου η εξέταση λειτουργεί ως βασικός παράγοντας μεν, αλλά δεν ακυρώνει τεκμηριωμένα προσόντα και εμπειρία δε.
Πηγή: vradini.gr
