Η Πρώτη Πολίτης

Στην αίθουσα ανα­μο­νής του Προ­ε­δρι­κού Μεγάρου, έργα Ελλήνων ζωγρά­φων συνυ­πάρ­χουν με Τάγματα Αρι­στείας που βρί­σκο­νται σε ειδικές προ­θή­κες. Η ολι­γό­λε­πτη αναμονή στην αίθουσα δίνει την ευκαι­ρία για μια μικρή εξοι­κεί­ωση με το ιστο­ρικό κτίριο που σχε­δί­ασε ο Ερνέ­στος Τσίλλερ και προ­σφέ­ρει την κατάλ­ληλη ατμό­σφαιρα εν είδει «προ­ε­τοι­μα­σίας» για μια συνέ­ντευξη με τη σημε­ρινή Πρώτη ένοικό του.

Ο πρώτος χρόνος της Κατε­ρί­νας Σακελ­λα­ρο­πού­λου στο ανώτατο αξίωμα της χώρας καθο­ρί­στηκε από τις ειδικές συν­θή­κες που επέβαλε η έλευση της παν­δη­μίας, η οποία ανέ­τρεψε αρκετά από τα σχέδια μιας Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας που επι­θυ­μεί να γνω­ρί­σει και να βρί­σκε­ται δίπλα στους συμπα­τριώ­τες της. Παράλ­ληλα, όμως, η πρώτη αυτή χρονιά ανέ­δειξε πολλά από τα στοι­χεία εκείνα που χαρα­κτη­ρί­ζουν την εισφορά της 13ης Προ­έ­δρου της χώρας, από το 1924, στον Προ­ε­δρικό θεσμό.

Η πρώτη γυναίκα Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας γεν­νή­θηκε στη Θεσ­σα­λο­νίκη στις 30 Μαΐου του 1956 και μαζί με την οικο­γέ­νειά της εγκα­τα­στά­θηκε στην Αθήνα το 1964. Πριν λάβει τη θετική ψήφο 261 βου­λευ­τών στην εκλογή Προ­έ­δρου τον Ιανουά­ριο του 2020, είχε δια­τε­λέ­σει Πρό­ε­δρος του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, η πρώτη γυναίκα στο αξίωμα αυτό.

Όταν οι πόρτες του Προ­ε­δρι­κού Γρα­φείου ανοί­γουν, η Κατε­ρίνα Σακελ­λα­ρο­πού­λου μάς υπο­δέ­χε­ται χαμο­γε­λώ­ντας. Στους τοίχους δεσπό­ζουν δρύινες βιβλιο­θή­κες γεμάτες βιβλία, ενώ το βλέμμα στρέ­φε­ται στον τοίχο που φιλο­ξε­νεί τη «Δόξα» του Νικο­λάου Γύζη, μια πρό­σφατη δωρεά προς την Προ­ε­δρία. Η Πρό­ε­δρος μας καλεί να καθί­σουμε στον χώρο όπου υπο­δέ­χε­ται επί­ση­μους και απλούς πολίτες και η συζή­τηση αρχίζει.

Ποια ήταν η αντί­δρασή σας όταν σας έγινε η πρόταση για την Προ­ε­δρία της χώρας από τον πρω­θυ­πουργό Κυριάκο Μητσο­τάκη; Είχατε κάποιον δισταγμό; 

Όταν είχα γίνει Πρό­ε­δρος του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, είχα πει ότι επρό­κειτο για ένα πολύ τιμη­τικό βάρος, έτσι το είχα αντι­λη­φθεί ως κρατική λει­τουρ­γός. Η πρόταση του  Έλληνα πρω­θυ­πουρ­γού, η εμπι­στο­σύνη του ελλη­νι­κού Κοι­νο­βου­λίου και η εκλογή στο ανώτατο αξίωμα της χώρας έχουν μια πολ­λα­πλά­σια ένταση ως βίωμα. Και είναι κάτι που υπερ­βαί­νει οποιον­δή­ποτε ενδοια­σμό. Είναι τιμη­τικό, ένα χρέος προς την πατρίδα. Μόνο έτσι μπορώ να το δω. Η φόρτιση και η συγκί­νηση ήρθαν αργό­τερα. Αισθά­νο­μαι ότι το ισχυ­ρό­τερό μου εφόδιο ήταν η μακρά πορεία μου στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας. Η θέση του δικαστή απέ­να­ντι στο δημόσιο συμ­φέ­ρον. Αυτό είναι που με ώθησε να απο­δε­χθώ και να αισθανθώ ότι έχω τη δύναμη να κατα­βάλω κάθε προ­σπά­θεια για να αντα­πο­κριθώ στο λει­τούρ­γημα, στο αξίωμα αυτό.

Ανα­λά­βατε Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας χωρίς να είστε πολι­τι­κός. Πώς βλέπετε τη μέχρι σήμερα δια­δρομή σας; 

Το να μην είναι κάποιος πολι­τι­κός δεν σημαί­νει ότι στε­ρεί­ται πολι­τι­κού αισθη­τη­ρίου. Ειδικά όταν έχει 40 χρόνια δια­δρο­μής στο Ανώτατο Δικα­στή­ριο, όπου κρί­νο­νται τα μεγάλα πολι­τικά ζητή­ματα και η συνταγ­μα­τι­κό­τητα των νόμων. Άλλωστε πολλά θέματα της καθη­με­ρι­νό­τη­τάς μας συν­δέ­ο­νται με την πολι­τική. Κάποιοι λένε ότι η ίδια η ζωή είναι πολι­τική. Πάντως, αντι­με­τω­πίζω το αξίωμα και σαν μια πρό­κληση να εισφέρω κάτι άλλο στη θέση αυτή, από τη δική μου σκοπιά και οπτική. Ωστόσο θα πρέπει να υπο­γραμ­μίσω ότι στην Ελλάδα ο ρόλος του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας είναι μη εκτε­λε­στι­κός. Άρα έχει σαφώς περιο­ρι­σμένο και ορι­σμένο αντι­κεί­μενο αρμο­διο­τή­των από το Σύνταγμα. Δεν ασκεί ούτε χαράσ­σει πολι­τική και δεν ανα­μει­γνύ­ε­ται στην εξω­τε­ρική και εσω­τε­ρική πολι­τική της χώρας. Αυτή ανήκει στην υπεύ­θυνη κυβέρ­νηση της χώρας. Αυτό  όμως δεν σημαί­νει ότι ο Πρό­ε­δρος έχει δια­κο­σμη­τικό ρόλο. Υπάρχει ένα ευρύ πεδίο θεμάτων στα οποία μπορεί να παρέμ­βει και να δώσει έμφαση και περιε­χό­μενο σε αρχές, αξίες και νοήματα, πέρα από τα καθή­κο­ντα που περι­γρά­φει το Σύνταγμα. Αυτό προ­σπαθώ εδώ και έναν χρόνο και θα συνε­χίσω να το κάνω.

Ασφαλώς, ένας Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας δεν υπα­γο­ρεύει πολι­τική. Μπορεί όμως να έχει ισο­δύ­ναμη ή και βαθύ­τερη παρέμ­βαση στο κοι­νω­νικό γίγνε­σθαι, μέσα από τις πρω­το­βου­λίες του που συν­δέ­ο­νται με θεμε­λιώ­δεις έννοιες και αξίες; 

Οι παρεμ­βά­σεις που επι­κε­ντρώ­νο­νται στον πυρήνα των πραγ­μά­των, στα θεμε­λιώδη θέματα, νομίζω ότι μπορούν να έχουν σημα­ντική συμβολή στην πρόοδο σε μια κοι­νω­νία. Τομείς όπως το περι­βάλ­λον, ο πολι­τι­σμός, τα κοι­νω­νικά δικαιώ­ματα απο­τε­λούν πεδίο παρέμ­βα­σης, όχι ασφαλώς στην τρέ­χουσα πολι­τική δια­χεί­ριση των σχε­τι­κών θεμάτων, αλλά σε ένα επίπεδο πιο συμ­βο­λικό. Κάποιοι συγ­χέ­ουν το συμ­βο­λικό με το δια­κο­σμη­τικό, αλλά οι συμ­βο­λι­σμοί έχουν μεγάλη σημασία και δύναμη.

Πολλοί είναι αυτοί που απευ­θύ­νο­νται καλο­προ­αί­ρετα σ’ εμένα –και αυτό με τιμά– γιατί δείχνει τις προσ­δο­κίες των συμπο­λι­τών μας από την Προ­ε­δρία. Πρέπει, ωστόσο, να τονίσω ότι είναι κρίσιμο για τη δημο­κρα­τία και το κράτος δικαίου να τηρού­νται τα όρια και το συνταγ­μα­τικό πλαίσιο στη λει­τουρ­γία των θεσμών. Δεν εμπί­πτει στην απο­στολή του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας η παρέμ­βαση σε θέματα που ανήκουν στη Δικαιο­σύνη ή στις αρμο­διό­τη­τες της κυβέρ­νη­σης. Ο ρόλος μου είναι ενω­τι­κός, με άξονα το εθνικό συμ­φέ­ρον, και αυτόν υπηρετώ.

Πώς είναι η καθη­με­ρι­νό­τητα στο Προ­ε­δρικό Μέγαρο έναν χρόνο μετά την ανάληψη των καθη­κό­ντων σας; Αισθά­νε­στε το βάρος της Ιστο­ρίας; 

Η καθη­με­ρι­νό­τητα της Προ­ε­δρίας, όσο απλή κι αν είναι κάποιες φορές, δεν σε αφήνει να ξεχά­σεις το τιμη­τικό αυτό βάρος. Κι αυτό είναι νομίζω καλό, να μην εφη­συ­χά­ζει ο Πρό­ε­δρος, αφού πρέπει να έχει επί­γνωση της ιστο­ρι­κό­τη­τας, των ευθυνών και του ρόλου του.

Το παρα­δο­σιακό πρω­τό­κολλο δείχνει να ανα­νε­ώ­νε­ται. Εσείς βάζετε την προ­σω­πική σας σφρα­γίδα σε αυτό;

Το πρω­τό­κολλο είναι προ­ϋ­πό­θεση για την ομαλή λει­τουρ­γία της δημο­κρα­τίας. Οι θεσμοί περι­βάλ­λο­νται με κάποιες εγγυ­ή­σεις. Αλλά έχει μια δυνα­μική το πρω­τό­κολλο, δεν παγώνει στον χρόνο. Ακο­λου­θεί τις εξε­λί­ξεις και προ­σαρ­μό­ζε­ται. Με ενδια­φέ­ρει το άνοιγμα προς την κοι­νω­νία. Η παν­δη­μία μάς έχει εμπο­δί­σει σε πάρα πολλά. Μια πρώτη κίνηση που έκανα, όπως και πολλοί ομό­λο­γοί μου στο εξω­τε­ρικό, ήταν η εμπλοκή μου ως Προ­έ­δρου στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης. Βοήθησε πολύ αυτό, ήταν ο μόνος τρόπος για να επι­κοι­νω­νή­σουμε περισ­σό­τερο με τους συμπα­τριώ­τες μου.

Παράλ­ληλα φιλο­δοξώ να κάνω το Μέγαρο πιο προσιτό στους πολίτες, να ανοίξει ο κήπος για συζη­τή­σεις και εκδη­λώ­σεις. Εκτός από ξενα­γή­σεις στο κτίριο και στον κήπο, που πάντα γίνο­νταν, θα φρο­ντίσω να είναι επι­σκέ­ψιμο και το Προ­ε­δρικό Γραφείο, ώστε, μεταξύ άλλων, να μπορούν οι επι­σκέ­πτες να θαυ­μά­σουν τη «Δόξα» του Νικο­λάου Γύζη, που είχε την καλο­σύνη και προ­σέ­φερε ο κ. Δημή­τρης Γκέρ­τσος. Θέλω να ανοίξει και ο κήπος για ειδικές συζη­τή­σεις και εκδη­λώ­σεις. Έχουμε επίσης σχε­διά­σει και σύντομα θα εγκαι­νιά­σουμε τον εκθε­σιακό μας χώρο εντός του Μεγάρου, στον οποίο θα εκτί­θε­νται επίσημα δώρα και τα κει­μή­λια που έχει λάβει η Προ­ε­δρία μέσα στα χρόνια.

Το πρώτο έτος στην Προ­ε­δρία χαρα­κτη­ρί­στηκε από μια πρω­το­βου­λία διαρ­κείας. Επι­σκε­φθή­κατε ολό­κληρο το ακρι­τικό τόξο, από τη Θράκη έως το Καστελ­λό­ριζο και την Κύπρο. Θέλετε να υπο­γραμ­μί­σετε το ελλη­νικό «παρών» στη συνο­ριακή γραμμή; 

Γενικά προτιμώ τις ενέρ­γειες από τις δηλώ­σεις. Όπως έχω πει, θέλω να έρθω κοντά στους συμπα­τριώ­τες μας στην Ελλάδα και στο εξω­τε­ρικό. Στις ακρι­τι­κές περιο­χές οι άνθρω­ποι κρατούν, με κόπους και θυσίες, την ελλη­νι­κό­τητα του τόπου τους. Είναι σημα­ντικό που μένουν εκεί, στα σύνορα και στα απο­μα­κρυ­σμένα νησιά, και είναι ανα­γκαία η στήριξή τους. Ήθελα αυτό να το τονίσω και να δηλώσω κι εγώ παρούσα, δίπλα τους, ως Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας.

Σε ό,τι αφορά το άνοιγμα στην κοι­νω­νία, στις δράσεις σας έχετε μια ισο­μέ­ρεια ανάμεσα στις επαφές σας με επι­σή­μους και σε εκείνες με εντελώς απλούς, καθη­με­ρι­νούς ανθρώ­πους. Το μήνυμα είναι ότι ένας υπουρ­γός και ένας απλός πολίτης έχουν την ίδια πρό­σβαση στην Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας; 

Ναι, έχετε δίκιο. Στα ταξίδια, εκτός από το επίσημο πρό­γραμμα και τις συνα­ντή­σεις με τοπι­κούς φορείς και αρχές, φρο­ντίζω να συναντώ και εκπρο­σώ­πους από την τοπική κοι­νω­νία, να γνωρίζω καλύ­τερα τους συμπα­τριώ­τες μου. Όπως όταν πήγα στην Κίναρο, όπου ζει μια γυναίκα μόνη της. Ήθελα να έχει συντρο­φιά την παρα­μονή των Χρι­στου­γέν­νων. Είναι κάτι που με εκφρά­ζει απόλυτα, προ­σπαθώ να δώσω φωνή σε εκεί­νους που δεν έχουν. Άλλη μία κίνηση είναι η συνει­σφορά μας, όσο μπο­ρούμε, στην κοι­νω­νική κουζίνα «Ο Άλλος Άνθρω­πος», στο Μετα­ξουρ­γείο. Μια πρόταση που με χαρά απο­δέ­χτηκε και ο σεφ Βασίλης Μπέκας, αυτή την εποχή που στο Προ­ε­δρικό Μέγαρο δεν δίνο­νται επίσημα γεύματα. Πριν από την παν­δη­μία, η χώρα ήταν σε μεγάλη κρίση επί δέκα χρόνια και δημιουρ­γή­θη­καν πολλές ευά­λω­τες ομάδες. Μπορεί να είναι συμ­βο­λι­κές αυτές οι κινή­σεις, αλλά έχουν τη σημασία τους.

Γίνο­νται παρά­δειγμα για άλλους. Και ο θεσμός λει­τουρ­γεί ως επι­τα­χυ­ντής. Όπως και στη συνά­ντησή σας με τη Σοφία Μπε­κα­τώ­ρου, μια άμεση αντί­δραση εκ μέρους σας απέ­να­ντι στο ελλη­νικό κύμα #ΜeΤoo, όπου οι εξε­λί­ξεις είναι καται­γι­στι­κές. 

Κάθε θέμα χρειά­ζε­ται χρόνο και σωστούς χει­ρι­σμούς ώστε να φτάσει σε έναν βαθμό ωρι­μό­τη­τας και να μπο­ρέ­σει η κοι­νω­νία να το δια­χει­ρι­στεί. Πράγ­ματι, απο­κα­λύ­πτε­ται ότι υπήρχε μείζον πρό­βλημα σε πολλούς χώρους. Με την πρό­σκλησή μου στη Σοφία Μπε­κα­τώ­ρου θέλησα να περάσω το μήνυμα ότι δεν πρέπει κανείς να φοβάται, αλλά να σπάσει τη σιωπή και να μιλήσει όταν έχει προ­σβλη­θεί η αξιο­πρέ­πειά του με τόσο βίαιους και απα­ρά­δε­κτους τρόπους. Μέσω εκείνης, απευ­θύν­θηκα σε κάθε γυναίκα και άνδρα που έχει υποστεί κακο­ποί­ηση. Είναι κρίσιμο αυτό. Ωστόσο τα πράγ­ματα λει­τουρ­γούν κάπως σαν εκκρε­μές. Από την απόλυτη σιωπή ενδέ­χε­ται να επι­κρα­τή­σει υπερ­βο­λική φλυαρία, που συσκο­τί­ζει την ουσία του ζητή­μα­τος και αφήνει έκθετα και ουσια­στικά ανυ­πε­ρά­σπι­στα τα θύματα. Πρέπει να υπάρχει το σωστό θεσμικό πλαίσιο και το κράτος δικαίου να λει­τουρ­γεί με όλες τις εγγυ­ή­σεις. Η Δικαιο­σύνη έχει πάντα την τελευ­ταία λέξη.

Το θεσμικό πλαίσιο χρειά­ζε­ται συμπλή­ρωση;

Στα κράτη δικαίου, ο δικα­στής απο­νέ­μει το δίκαιο. Ακούω επίσης ότι θα καταρ­τι­στεί κώδικας δεο­ντο­λο­γίας, κάτι που είναι θετικό βήμα για κάθε επαγ­γελ­μα­τικό χώρο. Γιατί οι κατα­χρή­σεις εξου­σίας και οι κακο­ποι­η­τι­κές συμπε­ρι­φο­ρές μπορούν να παρα­τη­ρη­θούν οπου­δή­ποτε, σε κάθε εργα­σιακό και κοι­νω­νικό περι­βάλ­λον, όπως και στην οικο­γέ­νεια. Το σημα­ντι­κό­τερο είναι η ενη­μέ­ρωση της κοι­νω­νίας, η δια­παι­δα­γώ­γησή της, ώστε τέτοια φαι­νό­μενα να περιο­ρι­στούν και, ευχό­μα­στε, κάποτε να εκλεί­ψουν. Είναι ανα­γκαίο να ανα­λη­φθούν πρω­το­βου­λίες στην εκπαί­δευση, να μην αφή­νουμε τους νέους έκθε­τους και δίχως πλη­ρο­φό­ρηση. Οι αντι­λή­ψεις διευ­ρύ­νο­νται, οι νοο­τρο­πίες αλλά­ζουν. Αλλά χρειά­ζε­ται δουλειά και επα­γρύ­πνηση.

Γυναί­κες και άνδρες δεν έχουν πάντα την ίδια δια­δρομή στον επαγ­γελ­μα­τικό βίο. Εσείς έχετε βιώσει δια­κρί­σεις λόγω φύλου;

Είχα την τύχη να μην υποστώ δια­κρί­σεις στον επαγ­γελ­μα­τικό μου χώρο. Αυτό όμως δεν σημαί­νει ότι δεν γνωρίζω πως αυτές υπάρ­χουν. Οι γυναί­κες έχουν κάνει μεγάλα βήματα και το μήνυμα στα νέα κορί­τσια είναι να αισθά­νο­νται ασφα­λείς, να έχουν την πεποί­θηση ότι μπορούν με την αξία τους να διεκ­δι­κή­σουν τα όνειρά τους και να φτάσουν στον στόχο τους. Το σημα­ντικό είναι να κρι­νό­μα­στε και να προ­χω­ράμε όλοι σύμφωνα με την αξία μας. Οι γυναί­κες έχουν την πρό­σθετη δυσκο­λία ότι πρέπει να συν­δυά­σουν επαγ­γελ­μα­τική και οικο­γε­νειακή ζωή. Αν και οι άνδρες σήμερα έχουν προ­χω­ρή­σει αρκετά στην ανάληψη ευθυνών στο οικο­γε­νειακό επίπεδο, η πλήρης ισο­τι­μία δεν έχει επι­τευ­χθεί. Επι­πλέον, υπάρχει πάντα η σχέση μάνας-παιδιού που δεν υπο­κα­θί­στα­ται. Και μπορεί η μετα­χεί­ριση σε επίπεδο νομικό να είναι επαρκής, αλλά στην πράξη οι δυσκο­λίες είναι πολλές. Κάθε οικο­γέ­νεια, κάθε ζευγάρι, κάθε γυναίκα είναι μια ιδιαί­τερη περί­πτωση. Βεβαίως σήμερα και οι άνδρες δικαιού­νται γονική άδεια, οι παρα­δο­σια­κοί ρόλοι αμφι­σβη­τού­νται και στην οικο­γέ­νεια επι­κρα­τεί καλύ­τερη ισορ­ρο­πία. Ωστόσο, οι ανι­σό­τη­τες δεν ανα­τρέ­πο­νται από τη μία μέρα στην άλλη. Επι­βιώ­νουν νοο­τρο­πίες με μεγάλη διάρ­κεια και ανθε­κτι­κό­τητα στον χρόνο, που επι­βα­ρύ­νουν τις γυναί­κες. Νιώθω μια χαρά ως γυναίκα, αλλά δεν παύω να διεκ­δικώ την ισότιμη κοι­νω­νική, εργα­σιακή και ηθική μετα­χεί­ριση του φύλου μου.

Όταν ανα­φέ­ρε­στε στη δική σας δια­δρομή, το κάνετε να φαί­νε­ται πολύ εύκολο και αυτο­νό­ητο, σαν να μην είχατε ποτέ κανένα εμπόδιο. Φτά­νο­ντας εδώ, έχετε σπάσει κάθε ταβάνι. Έχετε φτάσει εκεί όπου καμία γυναίκα δεν ξανα­έ­φτασε. 

Όπως λέτε, ήμουν η πρώτη, αλλά ελπίζω όχι η τελευ­ταία. Όχι, δεν βίωσα δυσά­ρε­στες κατα­στά­σεις, ήταν ομαλή η πορεία μου. Αλλά επα­να­λαμ­βάνω ότι έχω πλήρη επί­γνωση των κατα­στά­σεων που βιώνουν οι γυναί­κες και της προ­σπά­θειας που χρειά­ζε­ται να κατα­βάλ­λουν ώστε να ανα­δει­χθούν στον χώρο τους.

Και σας στήριξε η οικο­γέ­νειά σας;

Είχα στήριξη, δεν αισθάν­θηκα ποτέ την ανάγκη να απο­δείξω τίποτα, στο σπίτι, στο σχολείο, στο πανε­πι­στή­μιο ή οπου­δή­ποτε αλλού. Παίζει μεγάλο ρόλο το να ενι­σχύ­εις ένα μικρό παιδί, να αισθά­νε­ται εμπι­στο­σύνη και να νιώθει ότι μπορεί να τα κατα­φέ­ρει. Δεν υπάρ­χουν όρια στα όνειρα. Εγώ επέλεξα να γίνω δικα­στής. Και να είμαι καλή στη δουλειά μου. Ο πατέρας μου έλεγε ότι το βασικό είναι να σε σέβο­νται οι συνά­δελ­φοί σου και ο ευρύ­τε­ρος χώρος.

Ανήκετε και σε ένα παγκό­σμιο κύμα γυναι­κών που βρί­σκο­νται σήμερα σε θέσεις ισχύος…

Είναι μια ενδια­φέ­ρουσα φάση της Ιστο­ρίας. Οι γυναί­κες πια κάνουν καριέρα και κρί­νο­νται πλέον σε επίπεδο προ­σω­πι­κό­τη­τας και ικα­νο­τή­των. Και έχουν απο­δεί­ξει ότι μπορούν να τα κατα­φέ­ρουν. Γι’ αυτό και βλέ­πουμε όλο και περισ­σό­τε­ρες γυναί­κες σε θέσεις ευθύνης. Βέβαια, κάθε φορά οι γυναί­κες αυτές καλού­νται να απο­δεί­ξουν στην κοι­νω­νία ότι δια­κρί­νο­νται με την προ­σω­πική τους αξία και ότι τίποτε δεν τους έχει χαρι­στεί. Αυτό είναι ένα άλλο στοί­χημα.

Και πρέπει να δου­λέ­ψουν πιο πολύ;
Συχνά πρέπει να προ­σπα­θή­σουν περισ­σό­τερο. Έχω αντι­λη­φθεί ότι το λάθος συγ­χω­ρεί­ται πιο δύσκολα στις γυναί­κες. Οι άνδρες μπορούν πιο εύκολα να περά­σουν τον πήχη. Οι γυναί­κες πρέπει πάντα να είναι πολύ δυνατές. Είναι μια πρό­κληση. Και σε μια θέση ισχύος θα δεχτείς και τη μεγα­λύ­τερη κριτική.

Πώς βλέπετε τη θέση της γυναί­κας σε είκοσι χρόνια; Τι θα έχει αλλάξει;

Ρώτησαν κάποτε τη δικαστή του αμε­ρι­κα­νι­κού Ανω­τά­του Δικα­στη­ρίου Ρουθ Μπέι­ντερ Γκίν­σμπεργκ με πόσες γυναί­κες δικα­στές στο Ανώτατο Δικα­στή­ριο θα ήταν ευχα­ρι­στη­μένη. Όπως γνω­ρί­ζετε, το αμε­ρι­κα­νικό Ανώτατο Δικα­στή­ριο έχει εννέα μέλη. Απά­ντησε: «Με εννέα». Και πρό­σθεσε: «Γιατί εκπλήσ­σε­στε; Όταν το Δικα­στή­ριο είχε μέλη εννέα άντρες, γιατί δεν προ­ξε­νούσε έκπληξη;». Το αναφέρω για να υπο­γραμ­μίσω ότι η γυναίκα δεν πρέπει να θέτει όρια στον εαυτό της, στις δυνα­τό­τη­τές της, στα όνειρα και στις φιλο­δο­ξίες της. Δεν πρέπει όμως να εφη­συ­χά­ζουμε. Η γυναίκα δεν έχει κατα­φέ­ρει τα πάντα. Ναι, έχουμε κατα­κτή­σει πολλά σε μια κοι­νω­νία και μια δημο­κρα­τία σύγ­χρονη και δυνα­μική. Όμως, σε πολλές άλλες χώρες η γυναίκα έχει πολλά ακόμα να διεκ­δι­κή­σει και να πετύχει».

Άλλο ένα θέμα που απα­σχο­λεί σήμερα είναι η δια­φο­ρε­τι­κό­τητα. Εσείς υπο­στη­ρί­ζετε τη ΛΟΑΤΚΙ κοι­νό­τητα. Είμαστε σε καλό δρόμο; 

Η ισότητα στη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα είναι μια μεγάλη πρό­κληση του 21ου αιώνα. Η διεκ­δί­κηση των δικαιω­μά­των δεν σταματά, αφού πάντα υπάρ­χουν ανι­σό­τη­τες.  Ο γάμος ομο­φύ­λων ζευ­γα­ριών, το σύμφωνο συμ­βί­ω­σης, πράγ­ματα που πριν από 20 χρόνια ήταν αδια­νό­ητα σήμερα επι­τρέ­πο­νται. Στη­ρί­ζουμε τα δικαιώ­ματα της ΛΟΑΤΚΙ κοι­νό­τη­τας και όλων εκείνων που διεκ­δι­κούν την ταυ­τό­τητά τους. Και συγκρι­τικά με άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, η Ελλάδα βρί­σκε­ται σε καλό σημείο. Αυτό δεν σημαί­νει ότι δεν πρέπει να γίνουν περισ­σό­τερα. Η δημο­κρα­τία είναι μια συνεχής διεκ­δί­κηση.

Μιλώ­ντας γι’ αυτό, ποια είναι η άποψή σας για όσα έγιναν στο Καπι­τώ­λιο των ΗΠΑ; 

Με σόκαραν οι εικόνες αυτές, που είχαν έναν πολύ δυσά­ρε­στο και απει­λη­τικό συμ­βο­λι­σμό για την ίδια τη δημο­κρα­τία. Ευτυχώς οι θεσμοί άντεξαν και η δημο­κρα­τία λει­τούρ­γησε. Και θα το επα­να­λάβω: Η δημο­κρα­τία είναι μια συνεχής διεκ­δί­κηση. Είναι το μόνο πολί­τευμα που σέβεται ακόμη και αυτούς που το αμφι­σβη­τούν. Αυτή είναι η δύναμη αλλά και η αδυ­να­μία του. Γι’ αυτό και έχει τερά­στια σημασία η υπε­ρά­σπισή του. Πρέπει ο καθένας, από τον πιο απλό πολίτη μέχρι τον ανώτατο άρχοντα κάθε χώρας, να προ­α­σπί­ζε­ται τη δημο­κρα­τία. Είναι ένα πολί­τευμα με δυνα­μική, που χρειά­ζε­ται διαρκή επα­γρύ­πνηση. Και είναι απο­λύ­τως σαφές ότι δεν νοείται δημο­κρα­τία χωρίς τις εγγυ­ή­σεις του κράτους δικαίου. Ανα­φέ­ρο­μαι συγκε­κρι­μένα στην ελευ­θε­ρία του Τύπου, στην προ­στα­σία των ατο­μι­κών δικαιω­μά­των και πάνω από όλα στην ανε­ξάρ­τητη Δικαιο­σύνη. Η προ­στα­σία της δημο­κρα­τίας πρέπει να συμπλη­ρώ­νε­ται από τη λει­τουρ­γία των θεσμών.

Στο απώτερο μέλλον, δεν μπορεί παρά να σκε­φτείτε ότι ο πρώτος χρόνος της θητείας σας συνέ­πεσε με έναν πρω­το­φανή περιο­ρι­σμό θεμε­λιω­δών δικαιω­μά­των στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στον κόσμο λόγω της παν­δη­μίας. Ανη­συ­χείτε μήπως η ανθρω­πό­τητα συμ­βι­βα­στεί και συνη­θί­σει να ζει με λιγό­τερα δικαιώ­ματα, με αντάλ­λαγμα μια μεγα­λύ­τερη ασφά­λεια; 

Αυτή είναι μια συζή­τηση που μας απα­σχο­λεί όλους. Είναι αλήθεια ότι επι­βλή­θη­καν σκληροί περιο­ρι­σμοί. Όμως από την πρώτη στιγμή, με δεδο­μένη την ανάγκη προ­στα­σίας της υγείας και της ζωής, θεωρώ ότι οι περιο­ρι­σμοί ήταν δικαιο­λο­γη­μέ­νοι και δεν υπε­ρέ­βη­σαν τα νόμιμα όρια. Από εκεί και πέρα ελπίζω ότι σύντομα θα έρθει το τέλος αυτής της κρίσης. Προ­σω­πικά είμαι αισιό­δοξη και δεν αισθά­νο­μαι αυτόν τον φόβο που ανα­φέ­ρετε.

Τι σας λείπει περισ­σό­τερο αυτή την περίοδο των περιο­ρι­σμών;

Είμαι παιδί του κέντρου, παλιά ζούσα στην Κυψέλη και τα τελευ­ταία δέκα χρόνια στο Μετα­ξουρ­γείο. Την αγαπώ πολύ τη γει­το­νιά, είναι κοντά στο δικα­στή­ριο και παλαιό­τερα περ­πα­τούσα καθη­με­ρινά. Πάντα μου άρεσε το Ιστο­ρικό Κέντρο, αισθά­νε­σαι ότι ακούς την ιστορία. Αυτό που μου λείπει περισ­σό­τερο, και νομίζω σε όλους μας, είναι η κοι­νω­νική συνα­να­στροφή, μια έξοδος, ένα κρασί με φίλους. Πράγ­ματα που στην Ελλάδα εκτι­μούμε πάρα πολύ. Μου λείπουν επίσης τα καλ­λι­τε­χνικά δρώμενα, ιδίως το θέατρο. Παρα­κο­λουθώ παρα­στά­σεις στο δια­δί­κτυο, που ναι μεν δεν ανα­πλη­ρώ­νουν τη ζωντανή εμπει­ρία, άλλα είναι χρή­σι­μες στη συγκυ­ρία και φέρνουν και κάποια έσοδα στον κλάδο, που δοκι­μά­ζε­ται. Συγ­χρό­νως, έγινε ένα μεγάλο βήμα στην Ελλάδα σε σχέση με τον ψηφιακό εκσυγ­χρο­νι­σμό και την ψηφιακή μεταρ­ρύθ­μιση. Είναι σημα­ντικό αυτό για τη χώρα και μια παρα­κα­τα­θήκη για το μέλλον.

Ποιο είναι το μήνυμα που πιστεύ­ετε ότι στέλνει η Ελλάδα για τα 200 χρόνια από την έναρξη της Επα­νά­στα­σης; 

Σε αυτά τα 200 χρόνια η Ελλάδα έχει δια­νύ­σει μια εντυ­πω­σιακή δια­δρομή.  Είναι ένα σύγ­χρονο κράτος δικαίου και μέλος της Ευρω­παϊ­κής  Ένωσης που βρί­σκε­ται στον πυρήνα των ανε­πτυγ­μέ­νων κοι­νω­νιών. Ανα­λο­γι­ζό­με­νοι αυτά που έχουμε πετύχει, πρέπει να εμπνευ­στούμε για το μέλλον μας, να κάνουμε τη χώρα μας πιο ισχυρή και ανθε­κτική σε κάθε πρό­κληση.

Το 2021 σημα­το­δο­τεί 200 χρόνια από την Επα­νά­σταση, αλλά το 2022 συμπλη­ρώ­νο­νται 100 χρόνια από τη Μικρα­σια­τική Κατα­στροφή. Δεν έχουμε μόνο νίκες… 

Πράγ­ματι, δεν είναι μόνο οι στιγμές δόξας για έναν λαό. Υπάρ­χουν και δοκι­μα­σίες. Η νικη­φόρα πορεία της Ελλάδας πέρασε μέσα από δυσκο­λίες. Αλλά οι ήττες, οι οπι­σθο­δρο­μή­σεις, είναι μαθή­ματα και προ­κλή­σεις. Ασφαλώς οφεί­λουμε να ανα­στο­χα­στούμε και να διδα­χθούμε από την ιστορία μας, με στόχο τη μεγα­λύ­τερη αυτο­γνω­σία.

Έχουμε δια­πι­στώ­σει ότι απο­δί­δετε έμφαση στην ελλη­νική δημιουρ­γι­κό­τητα και στην ελλη­νική αισθη­τική. Τι θέλετε να πετύ­χετε; 

Τόσο σε ό,τι αφορά τα δώρα της Προ­ε­δρίας, που έχει σχε­διά­σει η Μαίρη Κατράν­τζου, όσο και μια σειρά από άλλες πρω­το­βου­λίες, θέλω να τονίσω το εξής: η Ελλάδα έχει πλούσιο δυνα­μικό. Η χώρα μας παράγει εξαι­ρε­τικά προ­ϊ­ό­ντα και έχει σπου­δαί­ους δημιουρ­γούς και σημα­ντι­κούς καλ­λι­τέ­χνες. Η υπο­στή­ριξη και ανά­δειξη της ελλη­νι­κής δημιουρ­γι­κό­τη­τας είναι ένας από τους στόχους μου στην Προ­ε­δρία.

Τι είναι για εσάς η ελλη­νι­κό­τητα; 

Η υπε­ρη­φά­νεια για την κατα­γωγή μας είναι μέρος της ταυ­τό­τη­τάς μας. Μπο­ρούμε να μιλάμε επί ώρες για την ελλη­νι­κό­τητα. Επι­γραμ­μα­τικά θα έλεγα ότι ο Έλληνας πρέπει να είναι υπε­ρή­φα­νος για τις κατα­βο­λές του, να έχει πλήρη επί­γνωση των αρετών του και της ιστο­ρίας του. Ταυ­τό­χρονα, να προ­χω­ράει στο μέλλον με εμπι­στο­σύνη και αυτο­πε­ποί­θηση, όχι μόνο ως Έλληνας, αλλά και ως Ευρω­παίος.

Ποιο θα θέλατε να είναι το απο­τύ­πωμα που θα αφήσετε μετά το πέρασμά σας από την Προ­ε­δρία; 

Είναι πολύ νωρίς για να μιλή­σουμε γι’ αυτό. Θα ήθελα να επι­κε­ντρωθώ στα μηνύ­ματα και στις πρω­το­βου­λίες που ανέφερα παρα­πάνω. Στόχος μου είναι η Προ­ε­δρία να συμ­βα­δί­ζει με τον 21ο αιώνα, να αντα­πο­κρί­νε­ται στις σημε­ρι­νές και, ει δυνατόν, στις αυρια­νές ανάγκες της κοι­νω­νίας. Και ταυ­τό­χρονα ο θεσμός να ανοίξει περισ­σό­τερο στην κοι­νω­νία και εγώ προ­σω­πικά να βρί­σκο­μαι πάντα κοντά στους συμπα­τριώ­τες μου.

Επι­μέ­λεια: Νικόλας Γεωρ­γίου

Βοηθός: Χρύσα Χρόνη

Μακι­γιάζ: Χαρά Παπα­νι­κο­λάου @10ΑΜ

Μαλλιά: Jose Quijano @10AM

Βοηθός φωτο­γρά­φου: Μάριος Καζάκος

Πηγή: kathimerini.gr