“Η Ελληνική κυριαρχία στην Δωδεκάνησο και το τέλος της Ιταλοκρατίας στο Αιγαίο”

Αρθρο του Ιω­άν­νη Φλε­βά­ρη

Κάθε φορά που το ημε­ρο­λό­γιο γρά­φει 7 Μαρ­τί­ου η σκέψη και η ψυχή των Δω­δε­κα­νη­σί­ων και ολό­κλη­ρης της Ελ­λά­δος βρί­σκε­ται στο ευ­λο­γη­μέ­νο αυτό ση­μείο του χάρτη του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου και της ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου. Η Εν­σω­μά­τω­ση χα­ρά­χτη­κε στην ιστο­ρία του Ελ­λη­νι­κού Έθνους στις 7 Μαρ­τί­ου 1948.

Τα Δω­δε­κά­νη­σα βρέ­θη­καν υπό ιτα­λι­κή κυ­ριαρ­χία αμέ­σως μετά τον ιτα­λο­τουρ­κι­κό πό­λε­μο του 1912. Η σύ­γκρου­ση ξε­κί­νη­σε τον Σε­πτέμ­βριο του 1911 και τον Απρί­λιο του 1912 ο ιτα­λι­κός στρα­τός κα­τέ­λα­βε τα Δω­δε­κά­νη­σα. Με τη Συν­θή­κη Ει­ρή­νης της 15ης Οκτω­βρί­ου του 1912, η Τουρ­κία πα­ρα­χώ­ρη­σε την Τρι­πο­λί­τι­δα στην Ιτα­λία ενώ η Ιτα­λία δια­τή­ρη­σε «προ­σω­ρι­νά» υπό την κα­το­χή της τα Δω­δε­κά­νη­σα. Το 1915 η Με­γί­στη (Κα­στε­λό­ρι­ζο) πέ­ρα­σε στην κυ­ριαρ­χία των Γάλ­λων και στη συ­νέ­χεια των Ιτα­λών.

Η επί­ση­μη πα­ρα­χώ­ρη­ση των νη­σιών στην Ιτα­λία έγινε με τη Συν­θή­κη Ει­ρή­νης που υπε­γρά­φη στις 24 Ιου­λί­ου 1923 στη Λω­ζάν­νη με­τα­ξύ της Τουρ­κί­ας, της Γαλ­λί­ας, της Ελ­λά­δας, του Ηνω­μέ­νου Βα­σι­λεί­ου, της Ιτα­λί­ας, της Ια­πω­νί­ας, της Ρου­μα­νί­ας και του Βα­σί­λειου Σέρ­βων, Κρο­α­τών και Σλο­βέ­νων που τα ονό­μα­σε «Ιτα­λι­κά νησιά του Αι­γαί­ου» (Isole Italiane dell’ Egeo) υπά­γο­ντας τη κτήση της στην αρ­μο­διό­τη­τα του Ιτα­λι­κού Υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών. Η πα­ραί­τη­ση της Τουρ­κί­ας από την κυ­ριαρ­χία της σε όλα τα νησιά που είναι σε από­στα­ση με­γα­λύ­τε­ρη των τριών μι­λί­ων από την ασια­τι­κή ακτή, συν­δυα­στι­κά με το γε­γο­νός ότι τα Ίμια είναι σε από­στα­ση 3,65 μι­λί­ων από την τουρ­κι­κή ακτή, καθώς και η εκ­χώ­ρη­ση της κυ­ριαρ­χί­ας ολο­κλή­ρου του Δω­δε­κα­νη­σια­κού συ­μπλέγ­μα­τος στην Ιτα­λία, συν­θέ­τουν μια σαφή νο­μι­κή ει­κό­να για την έλ­λει­ψη οποιου­δή­πο­τε δι­καιώ­μα­τος της Τουρ­κί­ας στη συ­γκε­κρι­μέ­νη νη­σί­δα.

Με συ­νυ­πο­σχε­τι­κό που υπέ­γρα­ψαν οι δύο χώρες στις 30 Μάϊου 1929 και επι­κύ­ρω­σαν στις 3 Αυ­γού­στου 1931, κα­τέ­θε­σαν στο Διαρ­κές Δι­κα­στή­ριο Διε­θνούς Δι­καιο­σύ­νης το ερώ­τη­μα εάν μια σειρά από νη­σί­δες και βρά­χους, κυ­ρί­ως στην πε­ριο­χή του Κα­στελ­λο­ρί­ζου, ανή­κουν στην κυ­ριαρ­χία της Ιτα­λί­ας ή της Τουρ­κί­ας. Η συ­γκε­κρι­μέ­νη δια­φω­νία δεν εκ­δι­κά­στη­κε ποτέ γιατί μετά την ιτα­λο­τουρ­κι­κή Συμ­φω­νία του 1932 οι δύο χώρες ζή­τη­σαν τη δια­γρα­φή της υπό­θε­σης από το πι­νά­κιο. Από το ιστο­ρι­κό της υπό­θε­σης όμως συ­μπε­ραί­νου­με ότι σε κάθε πε­ρί­πτω­ση οι νη­σί­δες Ίμια δεν ήταν τμήμα των πε­ριο­χών που αμ­φι­σβη­τού­νταν.

Στις 4 Ια­νουα­ρί­ου 1932 η Ιτα­λία και η Τουρ­κία υπέ­γρα­ψαν στην Άγκυ­ρα Συμ­φω­νία ανα­φο­ρι­κά με την οριο­θέ­τη­ση των χω­ρι­κών υδά­των με­τα­ξύ Κα­στελ­λο­ρί­ζου και ακτής της Ανα­το­λί­ας η οποία άρ­χι­σε να ισχύ­ει στις 10 Μαΐου του 1933 και πρω­το­κολ­λή­θη­κε στην Κοι­νω­νία των Εθνών στις 24 Μάϊου 1933 με ιτα­λι­κή πρό­τα­ση. Με τη Συμ­φω­νία ρυθ­μί­στη­κε η κυ­ριαρ­χία επί των νη­σί­δων που είχαν απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­με­νο της δια­φω­νί­ας όπως και επί της νήσου Kara Ada. Ορο­θε­τή­θη­καν, επι­πλέ­ον, τα χω­ρι­κά ύδατα γύρω από τις εν λόγω νη­σί­δες. Την ημέρα της υπο­γρα­φής της Συμ­φω­νί­ας τα δύο συμ­βαλ­λό­με­να μέρη αντήλ­λα­ξαν επι­στο­λές με τις οποί­ες επι­βε­βαιω­νό­ταν ότι δεν απέ­μει­ναν ση­μεία δια­φω­νί­ας ως προς την αμοι­βαία εδα­φι­κή κυ­ριαρ­χία ενώ συμ­φω­νή­θη­κε να συ­να­ντη­θούν εμπει­ρο­γνώ­μο­νες για να χα­ρά­ξουν επα­κρι­βώς τη θα­λάσ­σια με­θό­ριο με­τα­ξύ της υπό­λοι­πης Δω­δε­κα­νή­σου και της τουρ­κι­κής ακτής.

Ιτα­λία και Τουρ­κία στις 28 Δε­κεμ­βρί­ου 1932 στην Άγκυ­ρα υπέ­γρα­ψαν μία συ­μπλη­ρω­μα­τι­κή συμ­φω­νία (Πρα­κτι­κό – Proces Verbal) με την ίδια ημε­ρο­μη­νία έτσι ώστε να ορο­θε­τη­θούν τρή­μα­τα των υδά­των με­τα­ξύ της τουρ­κι­κής ακτής και της Δω­δε­κα­νή­σου. Η πα­ρα­πά­νω συμ­φω­νία χά­ρα­ξε την ορο­θε­τι­κή γραμ­μή ανά­με­σα στα νησιά που ανή­καν στο συ­γκρό­τη­μα της Δω­δε­κα­νή­σου, από το δυ­τι­κό άκρο της ορο­θε­τι­κής γραμ­μής της Συμ­φω­νί­ας του Ια­νουα­ρί­ου του 1932 μέχρι τα ύδατα βο­ρεί­ως της νήσου Γάι­δα­ρος και νότια της νη­σί­δας Θε­ο­πό­ρη. Ει­δι­κό­τε­ρα, το Πρα­κτι­κό του Δε­κεμ­βρί­ου 1932 όρισε 37 ση­μεία με βάση τα οποία χα­ρά­κτη­κε η ορο­θε­τι­κή γραμ­μή. Ανά­με­σα σε αυτά το ση­μείο 30 ορί­ζει τη συ­νο­ρια­κή γραμ­μή ως διερ­χό­με­νη στο μέσον της από­στα­σης με­τα­ξύ των «βρά­χων» (Rks) Kardak και της νήσου Kato στην ακτή της Ανα­το­λί­ας. Η ορο­θε­τι­κή γραμ­μή κα­θο­ρί­ζει τις πε­ριο­χές οι οποί­ες ανή­κουν στις δύο χώρες αντι­στοί­χως. Το Πρα­κτι­κό δεν κα­τα­τέ­θη­κε στην Κ.Τ.Ε. από την Ιτα­λία, που ήταν μέλος της τότε, πι­θα­νώς γιατί θε­ω­ρή­θη­κε σαν πα­ρα­κο­λού­θη­μα της Συμ­φω­νί­ας του Ια­νουα­ρί­ου 1932. Πα­ρό­λα αυτά η χα­ρα­χθεί­σα συ­νο­ρια­κή γραμ­μή εφαρ­μό­σθη­κε στην πράξη ενώ εμ­φα­νί­ζε­ται στους βα­σι­κό­τε­ρους ναυ­τι­λια­κούς χάρ­τες και μέχρι την κρίση των Ιμίων, δεν υπήρ­χε αμ­φι­σβή­τη­ση από την Τουρ­κία.

Τα Δω­δε­κά­νη­σα εν­σω­μα­τώ­θη­καν στην Ελ­λά­δα με τη Συν­θή­κη Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων της 10ης Φε­βρουα­ρί­ου 1947 ανά­με­σα στην Ιτα­λία και τους Συμ­μά­χους κατά το Β’ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο. Η Ελ­λά­δα επι­κύ­ρω­σε τη Συν­θή­κη στις 28 Οκτω­βρί­ου 1947 και την

κύ­ρω­σε με το ΝΔ 423/1947. Με τον Ν 518/1948 «περί προ­σαρ­τή­σε­ως της Δω­δε­κα­νή­σου εις την Ελ­λά­δα» έκλει­σε από την άποψη του εσω­τε­ρι­κού δι­καί­ου η δια­δι­κα­σία της προ­σάρ­τη­σης και οι νη­σί­δες Ίμια (ανα­φε­ρό­με­νες στον Ν 518/1948 ως Λι­μνιά) εντά­χθη­καν στην Επαρ­χία της Κα­λύ­μνου. Σπου­δαία και θε­με­λιώ­δης είναι η ση­μα­σία της εν­σω­μά­τω­σης της Δω­δε­κα­νή­σου στον Εθνι­κό κορμό και της επη­ρεί­ας των νη­σιών στα θα­λάσ­σια σύ­νο­ρα της χώρας καθώς ση­μα­το­δό­τη­σε την επέ­κτα­ση της Ελ­λά­δας στην λε­κά­νη της Με­σο­γεί­ου δη­λα­δή στον επί χι­λιε­τί­ες φυ­σι­κό της χώρο.

Ιω­άν­νης Φλε­βά­ρης

Δι­κη­γό­ρος Παρ’ Αρείω Πάγω

ΜSc Διε­θνείς Σχέ­σεις

MSc Αρ­χαίο Θέ­α­τρο

Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου