Η 10ετία που άλλαξε τη χώρα και τη ζωή μας

Τη 10ετία που έφυγε, η Ελλάδα κατά­φερε να αντι­με­τω­πί­σει τα «δίδυμα ελλείμ­ματα» που βύθισαν τη χώρα στην πολυετή κρίση και λιτό­τητα. Κατά­φερε επίσης να τιθα­σεύ­σει το δημόσιο χρέος, καθώς παρά το γεγονός ότι αυτό αυξή­θηκε ως ποσό και ως ποσοστό επί του ΑΕΠ, θεω­ρεί­ται βιώσιμο λόγω της μείωσης των τόκων εξυ­πη­ρέ­τη­σης αλλά και του απο­θε­μα­τι­κού ασφα­λείας. Ηταν, όμως, μια «πύρ­ρειος νίκη».

Σκληρή μάχη

Για να μειωθεί το γιγα­ντιαίο έλλειμμα στο ισο­ζύ­γιο τρε­χου­σών συναλ­λα­γών και για να μετα­τρα­πούν σε πλε­ο­νά­σματα οι δημο­σιο­νο­μι­κές τρύπες, άλλαξε η εικόνα της χώρας τόσο σε οικο­νο­μικό όσο και σε κοι­νω­νικό επίπεδο. Η μείωση του πλη­θυ­σμού, η κατα­κό­ρυφη πτώση των γεν­νή­σεων, η ταχύ­τατη γήρανση, το «γκρέ­μι­σμα» των εισο­δη­μά­των, η απώλεια θέσεων εργα­σίας, ο πολ­λα­πλα­σια­σμός των μακρο­χρό­νια ανέργων, τα κόκκινα δάνεια και οι ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές προς το Δημόσιο σε συν­θή­κες μάλιστα υπερ­φο­ρο­λό­γη­σης είναι η βαριά «κλη­ρο­νο­μιά» της νέας 10ετίας.

Παλιές αμαρ­τίες

Κατά τη διάρ­κεια αυτής της 10ετίας, η Ελλάδα καλεί­ται να κλείσει τις πληγές της προη­γού­με­νης, χωρίς όμως τις «αμαρ­τίες» του παρελ­θό­ντος και την επα­να­φορά στις πολι­τι­κές των ελλειμ­μά­των. Για να επι­στρέ­ψουμε στο επίπεδο που ήμασταν το 2009 ανα­ζη­τούμε αύξηση των γεν­νή­σεων κατά του­λά­χι­στον 30-40.000 σε ετήσια βάση, ώστε να επα­νέλ­θει ο πλη­θυ­σμός εκεί όπου ήταν πριν από 10 χρόνια. Πρέπει να δημιουρ­γή­σουμε περίπου μισό εκα­τομ­μύ­ριο νέες θέσεις απα­σχό­λη­σης και τις κατάλ­λη­λες συν­θή­κες για να «γυρί­σουν» κατα­θέ­σεις ύψους περίπου 100 δισ. ευρώ, αν βέβαια εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν. Ψάχνουμε ρευ­στό­τητα για να σβήσουν ληξι­πρό­θε­σμα χρέη ύψους περίπου 60 δισ. ευρώ προς το Δημόσιο αλλά και κόκκινα δάνεια από τις τρά­πε­ζες περίπου 50 δισ. ευρώ. Και σε τελική ανάλυση, ψάχνουμε τρόπους για να αυξή­σουμε το ΑΕΠ μας έως και κατά 50 δισ. ευρώ για να επα­νέλ­θει το μέγεθος της οικο­νο­μίας εκεί που το αφήσαμε στο τέλος της προη­γού­με­νης 10ετίας.

Οι «επι­τυ­χίες» της 10ετίας που έκλεισε είναι σημα­ντι­κές αλλά μετρη­μέ­νες και κατα­γρά­φη­καν με πολύ μεγάλο κόστος. Μία από αυτές, η εξα­φά­νιση ελλείμ­μα­τος της τάξεως των 36,6 δισ. ευρώ από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό. Το 2018 έκλεισε με πλε­ό­να­σμα 1,8 δισ. ευρώ, ενώ περίπου στα ίδια επίπεδα ανα­μέ­νε­ται να δια­μορ­φω­θεί το απο­τέ­λε­σμα της γενικής κυβέρ­νη­σης και το 2019. Ετσι, στη 10ετία, οι δημο­σιο­νο­μι­κές επι­δό­σεις της χώρας βελ­τιώ­θη­καν κατά 38,5 δισ. ευρώ περίπου. Δεύτερη σημα­ντική επι­τυ­χία, η βελ­τί­ωση του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών. Είχαμε έλλειμμα 16 δισ. ευρώ το 2008 και το περιο­ρί­σαμε στα 5 δισ. ευρώ το 2018 (ανα­μέ­νε­ται να είναι ακόμη μικρό­τερο το 2019). Αυτή η διαφορά των 10,9 δισ. ευρώ προήλθε κυρίως από την αύξηση του του­ρι­σμού, ενώ η στα­τι­στική κατέ­γραψε και πολύ μεγάλη αύξηση των εξα­γω­γών.

Στα θετικά της 10ετίας και η ανα­διάρ­θρωση του χρέους. Αν και το χρέος αυξή­θηκε κατά 31 δισ. ευρώ μέσα στη 10ετία παρά το «κούρεμα» του PSI, και οι ετήσιοι τόκοι εξυ­πη­ρέ­τη­σης μειώ­θη­καν στο μισό λόγω της ανα­διάρ­θρω­σης, και το επι­τό­κιο έγινε σταθερό και δημιουρ­γή­θηκε ένα «μαξι­λάρι» ασφα­λείας με περίπου 37 δισ. ευρώ για τη δια­σφά­λιση της εξυ­πη­ρέ­τη­σης σε μεσο­πρό­θε­σμη βάση. Στα θετικά της 10ετίας, και η μείωση των επι­το­κίων. Η απόδοση του ελλη­νι­κού 10ετούς έχει υπο­χω­ρή­σει στο 1,4% από 9% που ήταν το 2010.

Πύρ­ρειος νίκη

Οι θυσίες για αυτές τις επι­τυ­χίες ήταν πολύ μεγάλες. Χάθηκαν 47 δισ. ευρώ από το ΑΕΠ, με τα 35 δισ. ευρώ να λείπουν από την κατα­νά­λωση των νοι­κο­κυ­ριών και τα 20 δισ. ευρώ από τις επεν­δύ­σεις. Χάθηκαν 488.000 θέσεις απα­σχό­λη­σης, με τον αριθμό των εργα­ζο­μέ­νων να περιο­ρί­ζε­ται στα 4,216 εκα­τομ­μύ­ρια από 4,705 εκα­τομ­μύ­ρια στις αρχές της 10ετίας. Οι μακρο­χρό­νια άνεργοι είναι 643.000 από 195.000 στις αρχές της 10ετίας, ενώ παρά τη μείωση των τελευ­ταίων ετών, εξα­κο­λου­θούμε να κατα­γρά­φουμε 430.000 περισ­σό­τε­ρους ανέρ­γους στο σύνολο.

Χάθηκαν κατα­θέ­σεις 100 δισ. ευρώ, ενώ το κλεί­σιμο της στρό­φιγ­γας του δανει­σμού έριξε τα δάνεια επίσης κατά 100 δισ. ευρώ. Τα κόκκινα δάνεια, παρά τα «κου­ρέ­ματα» και τις ρυθ­μί­σεις, έκλει­σαν στη 10ετία που πέρασε με αύξηση 48 δισ. ευρώ, ενώ οι ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές προς την εφορία αυξή­θη­καν κατά 60 δισ. ευρώ φτά­νο­ντας στα 105 δισ. ευρώ. Αν κρα­τή­σει κάποιος σταθερό το κατώφλι της φτώ­χειας στα επίπεδα του 2008 (ήταν περίπου 7.000 ευρώ τον χρόνο), θα δια­πι­στώ­σει ότι κάτω από αυτό το εισο­δη­μα­τικό όριο κινεί­ται το 45% του πλη­θυ­σμού από μόλις 18,9% στις αρχές της 10ετίας, ενώ ο ένας στους τρεις υφί­στα­ται υλικές στε­ρή­σεις από 23% που ήταν το αντί­στοιχο ποσοστό προ δεκα­ε­τίας.

Οι ηλι­κιω­μέ­νοι αυξή­θη­καν, οι γεν­νή­σεις μειώ­θη­καν και χιλιά­δες νέοι μετα­νά­στευ­σαν

Οι γεν­νή­σεις μειώ­θη­καν κατα­κό­ρυφα και οι θάνατοι αυξή­θη­καν αισθητά. Οι γάμοι έγιναν λιγό­τε­ροι και τα δια­ζύ­για περισ­σό­τερα. Μετράμε περισ­σό­τε­ρους κατοί­κους ηλικίας άνω των 64 ετών και σαφώς λιγό­τε­ρους κάτω των 24 ετών. Συρ­ρι­κνω­μένο είναι και το πλέον παρα­γω­γικό τμήμα του πλη­θυ­σμού, αυτό των ατόμων ηλικίας 25-64 ετών. Και είναι τέτοια η έκταση του προ­βλή­μα­τος, που σίγουρα θα χρεια­στούν πολύ πιο «επι­θε­τι­κές» πολι­τι­κές από το επίδομα γέν­νη­σης ή τις κρα­τι­κές επι­δο­τή­σεις για την επι­στροφή των «ελλη­νι­κών μυαλών» από το εξω­τε­ρικό πίσω στα πάτρια εδάφη.

Τα στα­τι­στικά στοι­χεία στην αρχή της προη­γού­με­νης 10ετίας σε σχέση με τα αντί­στοιχα στο τέλος αυτής απο­τυ­πώ­νουν πολύ μεγάλη επι­δεί­νωση, ενώ στους περισ­σό­τε­ρους δείκτες που αφορούν τον πλη­θυ­σμό δεν έχουν καν φανεί τα πρώτα σημάδια ανά­καμ­ψης. Η συρ­ρί­κνωση του πλη­θυ­σμού συνε­χί­στηκε και το 2019, παρά το γεγονός ότι οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές είναι και πάλι θετικές ύστερα από πολλά χρόνια. Οι γεν­νή­σεις παρα­μέ­νουν λιγό­τε­ρες από τους θανά­τους και η ανα­λο­γία των νέων προς τους ηλι­κιω­μέ­νους βρί­σκε­ται στο χει­ρό­τερο επίπεδο ιστο­ρικά και εξα­κο­λου­θεί να επι­δει­νώ­νε­ται. Η οικο­νο­μική κρίση περιό­ρισε τους γάμους, ενώ αύξησε τα δια­ζύ­για. Τα στοι­χεία είναι απο­κα­λυ­πτικά:

1. Η εκτί­μηση του πλη­θυ­σμού στις αρχές του 2019 εμφα­νί­ζει τη χώρα με 10,724 εκα­τομ­μύ­ρια κατοί­κους έναντι 11,119 εκα­τομ­μυ­ρίων την Πρω­το­χρο­νιά του 2010. Δηλαδή, μέσα σε 10 χρόνια (διότι και το 2019 η τάση του πλη­θυ­σμού ήταν πτωτική) ο πλη­θυ­σμός της χώρας έχει συρ­ρι­κνω­θεί κατά περισ­σό­τερα από 400.000 άτομα. Οι αιτίες, πολλές: το brain drain, η απο­χώ­ρηση των οικο­νο­μι­κών μετα­να­στών, ειδικά την περίοδο 2011-2015, αλλά και ο μειω­μέ­νος αριθμών γεν­νή­σεων, του­λά­χι­στον συγκρι­τικά με τους θανά­τους.

2. Οι γεν­νή­σεις στην αρχή της προη­γού­με­νης 10ετίας ήταν της τάξεως των 110.000-120.000 σε ετήσια βάση. Στο τέλος της 10ετίας είχαν πέσει κάτω από τις 87.000 (με βάση τα στοι­χεία του 2018), ενώ ενδε­χο­μέ­νως και σε χαμη­λό­τερα επίπεδα ανα­μέ­νε­ται να κλείσει το 2019. Οι θάνατοι, από την άλλη πλευρά, έχουν αυξηθεί. Ηταν λιγό­τε­ροι από 110.000 το 2009 και ξεπέ­ρα­σαν τις 120.000 και το 2018 και το 2019. Ετσι, κάθε χρόνο, μόνο εξαι­τίας του αρνη­τι­κού ισο­ζυ­γίου γεν­νή­σεων – θανάτων ο πλη­θυ­σμός μειώ­νε­ται κατά περισ­σό­τερα από 40.000 άτομα, ενώ το έλλειμμα συρ­ρι­κνώ­νε­ται περίπου κατά 15.000 άτομα λόγω μετα­νά­στευ­σης.

3. Ο πλη­θυ­σμός της χώρας ηλικίας έως και 24 ετών αριθ­μούσε 2,87 εκα­τομ­μύ­ρια στις αρχές του 2010. Μέσα στη 10ετία, όμως, έχει μειωθεί σε λιγό­τερο από 2,635 εκα­τομ­μύ­ρια (τόσος ήταν την 1/1/2019). Στην ίδια περίοδο, περισ­σό­τερα από 2,363 εκα­τομ­μύ­ρια άτομα έχουν συμπλη­ρώ­σει το 65ο έτος της ηλικίας τους έναντι 2,110 εκατ. στις αρχές της 10ετίας. Η ανα­λο­γία αντι­στρά­φηκε πλήρως μέσα σε μόλις μία 10ετία, με απο­τέ­λε­σμα οι ηλι­κιω­μέ­νοι να είναι πλέον περισ­σό­τε­ροι από τους νέους. Στα άτομα ηλικίας 25 έως 64 ετών κατα­γρά­φηκε πολύ μεγάλη μείωση του πλη­θυ­σμού, κατά 413.000 άτομα, κάτι που οφεί­λε­ται και στη φυγή πολιτών στο εξω­τε­ρικό για ανα­ζή­τηση καλύ­τε­ρης δου­λειάς.

4. Η μείωση των γάμων έχει απο­δο­θεί στην οικο­νο­μική κρίση. Το 2009 οι γάμοι έφταναν κοντά στις 60.000 σε ετήσια βάση και πλέον έχουν περιο­ρι­στεί σε λιγό­τε­ρους από 47.500. Στην ίδια περίοδο, τα δια­ζύ­για έχουν προ­σεγ­γί­σει τις 20.000 σε ετήσια βάση, όταν στις αρχές της 10ετίας ήταν 13.600. Ετσι, οι παντρε­μέ­νοι μειώ­νο­νται κατά του­λά­χι­στον 15.000 σε ετήσια βάση. Σε μεγάλο βαθμό η μείωση οφεί­λε­ται και σε οικο­νο­μικά συμ­φέ­ρο­ντα, καθώς, λόγω χρεών, συνέ­φερε περισ­σό­τερο να είναι κάποιος χωρι­σμέ­νος παρά παντρε­μέ­νος.