Διπλωματικό πόκερ για το Αιγαίο – το παρασκήνιο παρέμβασης των ΗΠΑ

Η 17η Φεβρουα­ρίου και η επι­κίν­δυνη κλι­μά­κωση που σημα­το­δό­τη­σαν για τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις οι βολές του τουρ­κι­κού πολε­μι­κού πλοίου «Κου­σά­ντασι» στα ανα­το­λικά του Φαρ­μα­κο­νη­σίου ήταν το περι­στα­τικό που κινη­το­ποί­ησε άμεσα τις ΗΠΑ, καθώς και άλλες συμ­μα­χι­κές δυνά­μεις, στην κατεύ­θυνση της παρέμ­βα­σης προ­κει­μέ­νου η κατά­σταση στο Αιγαίο να μην ξεφύγει από τον έλεγχο.

Τυχαία, εκείνη την ημέρα ξεκι­νούσε η Διά­σκεψη Ασφα­λείας του Μονάχου. Εκεί, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», το ζήτημα της έντασης στο Αιγαίο τέθηκε ευθέως από τον Aμερικανό ΥΠΕΞ Ρεξ Τίλερ­σον στον Tούρκο ομόλογό του Μεβλούτ Τσα­βού­σο­γλου. Πιο εκτε­νείς συνο­μι­λίες επί τούτου στο Μόναχο είχε ο ασκών χρέη βοηθού ΥΠΕΞ Τζον Χέφερν, ο οποίος ζήτησε από Τούρ­κους συνο­μι­λη­τές του να εργα­στούν στην κατεύ­θυνση μείωσης της έντασης. Οι ίδιες πηγές ανα­φέ­ρουν ότι έπειτα από λίγες ημέρες (όπως απο­κά­λυψε η «Κ» την Τετάρτη 1 Μαρτίου) υπήρξε και επι­τό­πια αμε­ρι­κα­νική παρέμ­βαση και στην Αγκυρα.

Συγκε­κρι­μένα, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην τουρ­κική πρω­τεύ­ουσα Τζον Μπας επι­σκέ­φθηκε τον γ.γ. του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών Ουμίτ Γιαλ­τσίν και του ζήτησε ταχεία απο­κλι­μά­κωση της έντασης στο Αιγαίο. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες ο κ. Γιαλ­τσίν φέρεται να μετέ­φερε στον Aμερικανό διπλω­μάτη την πάγια αιτιο­λο­γία που μετα­φέ­ρουν οι Tούρκοι όταν υπάρχει ένταση: απο­δί­δουν την ένταση στις πιέσεις που υπάρ­χουν από τις ένοπλες δυνά­μεις, το ηθικό των οποίων βρί­σκε­ται πολύ χαμηλά. Οι ίδιες πηγές ανέ­φε­ραν ότι οι ΗΠΑ δεν δέχο­νται αυτή την αιτιο­λό­γηση, καθώς έπειτα από τις 15 Ιουλίου η αυτο­νο­μία των τουρ­κι­κών Ε.Δ. έχει ουσια­στικά καταρ­γη­θεί.

Η ελλη­νική πλευρά θα έχει σύντομα την ευκαι­ρία να γνω­ρί­σει και εκ του σύνεγ­γυς τις αμε­ρι­κα­νι­κές απόψεις, καθώς τις επό­με­νες ημέρες ο ΥΠΕΞ Ν. Κοτζιάς θα ταξι­δέ­ψει ώς την Ουά­σιγ­κτον προ­κει­μέ­νου να συνα­ντή­σει τον ομόλογό του Ρ. Τίλερ­σον (αργό­τερα ανα­μέ­νε­ται να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί και επι­κοι­νω­νία του κ. Ντ. Τραμπ με τον κ. Αλ. Τσίπρα). Σημειώ­νε­ται ότι, σε αυτή τη φάση, καθώς αντι­κα­τα­στά­της της κ. Βικτό­ρια Νούλαντ δεν έχει οριστεί ακόμα, τα ελλη­νο­τουρ­κικά παρα­κο­λου­θεί ο ανα­πλη­ρω­τής βοηθός ΥΠΕΞ Τζ. Κοέν, στον οποίο συνήθως απευ­θύ­νε­ται τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες και ο Ελληνας πρέσβης στην Ουά­σιγ­κτον Θ. Λαλάκος, όταν υπάρχει κάποιο ζήτημα ελλη­νι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος. Σημα­ντικό ρόλο, παρά τη σχετικά ασαφή περίοδο που δια­νύ­ε­ται, δια­δρα­μα­τί­ζει και ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα Τζ. Πάιατ.

Ανά­λο­γες προ­σπά­θειες «κατευ­να­σμού» της τουρ­κι­κής επι­θε­τι­κό­τη­τας στο Αιγαίο υπάρ­χουν και σε επίπεδο ΝΑΤΟ. Στην τελευ­ταία σύνοδο των υπουρ­γών Αμύνης της Βορειο­α­τλα­ντι­κής Συμ­μα­χίας (15-16/2) απο­φα­σί­στηκε μεν ότι η δράση του στο­λί­σκου της SNMG-2 θα συνε­χι­στεί στο Αιγαίο, δόθηκαν δε δια­βε­βαιώ­σεις στην Τουρκία ότι υπάρχει ημε­ρο­μη­νία λήξης.

Σε αυτό το πλαίσιο φαί­νε­ται ότι κινή­θη­καν όλες οι μεγάλες ευρω­παϊ­κές χώρες, περι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της Γερ­μα­νίας και της Βρε­τα­νίας, οι οποίες δια­βε­βαί­ω­σαν τον Tούρκο υπουργό Αμυνας Φικρί Ισίκ ότι η επι­χεί­ρηση θα ολο­κλη­ρω­θεί όταν θα έχει επι­τύ­χει τον σκοπό της. Οι πολι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες πίσω από αυτή τη διπλω­μα­τική στάση είναι ορατές (εκλο­γι­κοί κύκλοι Ολλαν­δίας, Γαλλίας, Γερ­μα­νίας), ωστόσο απο­τε­λεί και μια άσκηση λεπτών ισορ­ρο­πιών με την Τουρκία, η οποία συμπλη­ρώ­νει την τριάδα των ισχυ­ρό­τε­ρων, στρα­τιω­τικά, χωρών της Συμ­μα­χίας. Σε ιδιω­τικό επίπεδο, οι δια­τυ­πώ­σεις είναι λιγό­τερο διπλω­μα­τι­κές. Πρό­σφατα, διπλω­μά­της σημα­ντι­κής χώρας του ΝΑΤΟ χαρα­κτή­ρισε την Τουρκία «γενικό ταρα­χο­ποιό» (general troublemaker), γεγονός το οποίο απο­τυ­πώ­νει μια ευρεία ανη­συ­χία στη Συμ­μα­χία. Υπάρ­χουν, ωστόσο, αστε­ρί­σκοι τους οποίους οι σύμ­μα­χοι θέτουν. Αντι­λαμ­βά­νο­νται πως οι δηλώ­σεις που γίνο­νται ορι­σμέ­νες φορές από ελλη­νι­κής πλευράς όχι απλά δεν βοηθούν, αλλά συχνά υπο­νο­μεύ­ουν τις προ­σπά­θειες που γίνο­νται προ­κει­μέ­νου η Τουρκία, ευρι­σκό­μενη σε παρα­τε­τα­μένη αστά­θεια, να δια­τη­ρη­θεί σε μια κατά­σταση σχε­τι­κής ισορ­ρο­πίας.

Η εσω­τε­ρική κατά­σταση στην Τουρκία φαί­νε­ται ότι, πλέον, έχει οδη­γή­σει και τον ΟΗΕ στο συμπέ­ρα­σμα πως το Κυπριακό δύσκολα θα μπο­ρέ­σει να οδη­γη­θεί προς λύση, ακόμη και αν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν κερ­δί­σει το δημο­ψή­φι­σμα της 16ης Απρι­λίου. Ασφα­λείς πηγές ανα­φέ­ρουν ότι και στον ΟΗΕ εκτι­μά­ται ότι η παρά­ταση της εκκρε­μό­τη­τας του Κυπρια­κού εξυ­πη­ρε­τεί, τελικά, τα συμ­φέ­ρο­ντα της Τουρ­κίας, καθώς η Κύπρος είναι το μόνο νησί στην περιοχή στο οποίο έχει στρα­τιω­τική παρου­σία και, μέσω αυτής, εξυ­πη­ρε­τεί τα γεω­στρα­τη­γικά συμ­φέ­ρο­ντά της στην περιοχή.

Σύμφωνα με τις ίδιες πλη­ρο­φο­ρίες, ο ίδιος ο γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκου­τιέ­ρες έθεσε στον κ. Ερντο­γάν και το ζήτημα του Αιγαίου κατά τρόπο έμμεσο, καθώς του ζήτησε σεβασμό της διε­θνούς νομι­μό­τη­τας και των συνόρων στην περιοχή, αλλά και ειρη­νική επίλυση των δια­φο­ρών που ενδε­χο­μέ­νως υπάρ­χουν. Ως προς την εσω­τε­ρική ασφά­λεια, στον ΟΗΕ υπάρχει η εύλογη ανη­συ­χία ότι η κατάρ­ρευση του Ισλα­μι­κού Κράτους (ISIS) στο Ιράκ και στη Συρία θα οδη­γή­σει αρκε­τούς σε ανα­ζή­τηση κατα­φυ­γίου στην Τουρκία, κάτι που ενδε­χο­μέ­νως επι­τεί­νει τα προ­βλή­ματα για τη γει­το­νική χώρα και θα ενι­σχύ­σει θυλά­κους που –όπως φάνηκε από γεγο­νότα όπως η δολο­φο­νία του Pώσου πρέσβη στην Αγκυρα και η επίθεση στο κλαμπ «Ρέινα» στην Κων­στα­ντι­νού­πολη– ήδη λει­τουρ­γούν εν κρυπτώ.