• Το κτήριο καταρρέει χρόνο με τον χρόνο, στην καρδιά ενός θαλάσσιου μετώπου που αλλάζει ραγδαία
Σοβαρή απειλή για διερχόμενους οδηγούς και πεζούς εξακολουθεί να αποτελεί το ιστορικό κτήριο των παλαιών αλευρόμυλων S.A.M.I.C.A. στην ευρύτερη περιοχή της Ακαντιάς – Κόβα. Δεκαοκτώ χρόνια μετά τη μεγάλη πυρκαγιά της 25ης Μαρτίου 2008, το άλλοτε εμβληματικό βιομηχανικό συγκρότημα καταρρέει χρόνο με τον χρόνο, παραμένοντας ένα επικίνδυνο κουφάρι στην καρδιά ενός θαλάσσιου μετώπου που αλλάζει ραγδαία. Την ώρα που η περιοχή αναπτύσσεται με την επέκταση της νέας μαρίνας, εμπορικά καταστήματα, παρεμβάσεις ανάπλασης και κυκλικούς κόμβους στον οδικό άξονα, το καμένο κτήριο στέκει σαν μόνιμη υπενθύμιση της θεσμικής αδράνειας. Ο χαρακτηρισμός του ως μνημείο νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς, χωρίς ωστόσο να έχουν προχωρήσει έργα αποκατάστασης ή αξιοποίησης, έχει μετατρέψει ένα κτήριο «φιλέτο» και δυνητικό εργαλείο τοπικής ανάπτυξης, σε ζώνη εγκατάλειψης και κινδύνου.
Η φωτιά του 2008 και οι βαριές ζημιές
Η πυρκαγιά εκδηλώθηκε από άγνωστη αιτία το βράδυ της 25ης Μαρτίου 2008 στο κτήριο της παλαιάς αλευροβιομηχανίας. Η Πυροσβεστική Υπηρεσία ειδοποιήθηκε περίπου στις 21.30 και η επιχείρηση κατάσβεσης ξεκίνησε λίγα λεπτά αργότερα, με τη συμμετοχή 22 πυροσβεστών και έξι οχημάτων. Ο πλήρης έλεγχος της φωτιάς επιτεύχθηκε έπειτα από περίπου έξι ώρες, υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, καθώς στην περιοχή έπνεαν ισχυροί δυτικοί άνεμοι εντάσεως έως και 9 μποφόρ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Πυροσβεστικής, ρίφθηκαν περίπου 150 τόνοι νερού, ωστόσο οι ζημιές ήταν καταστροφικές. Ο βιομηχανικός μηχανολογικός εξοπλισμός –μουσειακής πλέον αξίας– καταστράφηκε ολοσχερώς, ενώ η φωτιά βρήκε άφθονη καύσιμη ύλη στα ξύλινα δάπεδα και στις ξύλινες κατασκευές των ορόφων.
Η μακροσκοπική αποτύπωση των βλαβών αποκάλυψε μια ιδιαίτερα επιβαρυμένη κατάσταση. Τα ξύλινα δάπεδα όλων των ορόφων κάηκαν πλήρως, μέχρι και στα σημεία έδρασής τους στις τοιχοποιίες, ενώ μεταλλικά στοιχεία και μηχανολογικός εξοπλισμός παραμορφώθηκαν από τις υψηλές θερμοκρασίες. Τμήματα εξοπλισμού κατέπεσαν στο ισόγειο, ενώ άλλα παραμένουν έως σήμερα κρεμασμένα στους ορόφους, εγκυμονώντας άμεσο κίνδυνο πτώσης. Παράλληλα, καταγράφηκαν αποφλοιώσεις κονιαμάτων στην τοιχοποιία, περιορισμένες ρωγμές σε δοκούς, εμφανείς οπλισμοί και τοπικά φαινόμενα κάμψης, κυρίως στον ανώτατο όροφο και στην πλάκα του δώματος. Σε σημεία διαπιστώθηκε ακόμη και απόκλιση τοίχων από την κατακόρυφο, γεγονός που επιτείνει την ανησυχία για τη στατική επάρκεια του κελύφους. Αξίζει να σημειωθεί ότι το κτήριο ήταν ήδη επιβαρυμένο πριν από την πυρκαγιά, παρουσιάζοντας φαινόμενα ενανθράκωσης οπλισμών, λόγω πολυετούς έλλειψης συντήρησης και της άμεσης γειτνίασής του με το θαλάσσιο περιβάλλον.
Ανάπτυξη δίπλα στην εγκατάλειψη
Το συγκρότημα των αλευρόμυλων αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα ρασιοναλιστικής βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της Ιταλοκρατίας, με λιτές φόρμες και αυστηρή γεωμετρία, ενταγμένο στη βιομηχανική ζώνη που είχε οριστεί με το ρυθμιστικό σχέδιο του 1926. Η αλευροβιομηχανία S.A.M.I.C.A. ιδρύθηκε το 1938 από τον Ιταλό επιχειρηματία Enrico Allioti και αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την οικονομική ζωή της Ρόδου, ενώ τα εγκαίνιά της είχαν έντονο χαρακτήρα προβολής της ιταλικής διοίκησης. Μετά τον πόλεμο πέρασε σε ελληνικά χέρια και λειτούργησε μέχρι τη δεκαετία του ’90.
Από το 2006 ανήκε σε εταιρεία του Γιάννη Κυπριάδη, με σχεδιασμό μετατροπής σε ξενοδοχειακή μονάδα, ωστόσο την ίδια περίοδο ξεκίνησαν και οι διαδικασίες χαρακτηρισμού του ως διατηρητέου μνημείου από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων Δωδεκανήσου. Σήμερα, το ακίνητο έχει περιέλθει στην Τράπεζα Πειραιώς, χωρίς να έχει βρεθεί λύση. Δεκαοκτώ χρόνια μετά τη φωτιά, ένα μνημείο ανυπολόγιστης βιομηχανικής αξίας παραμένει αναξιοποίητο και επικίνδυνο, σε μια περιοχή όπου επενδύονται σημαντικοί πόροι για την τουριστική και εμπορική ανάπτυξη της πόλης.Το «κουφάρι» των αλευρόμυλων δεν αποτελεί απλώς μια θλιβερή εικόνα του παρελθόντος, αλλά ένα διαρκές σύμβολο της αναξιοπιστίας του κράτους απέναντι στην ίδια του την πολιτιστική κληρονομιά. Χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα, χωρίς μέτρα ασφάλειας και χωρίς ουσιαστική πολιτική απόφαση, το μνημείο συνεχίζει να φθείρεται και να απειλεί.
