Ζούμε σε μια εποχή όπου το άγχος δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά σχεδόν καθημερινή εμπειρία.
Γράφει ο Βασίλης Σαλούστρος, Ψυχολόγος, Msc
Οι ρυθμοί ζωής, η οικονομική πίεση, η αβεβαιότητα και η συνεχής έκθεση στην πληροφορία δημιουργούν ένα περιβάλλον που δοκιμάζει διαρκώς τα ψυχικά μας όρια. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η ψυχική ανθεκτικότητα αναδεικνύεται όχι απλώς ως ένα επιθυμητό χαρακτηριστικό, αλλά ως βασική δεξιότητα επιβίωσης.
Τα διεθνή στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότεροι από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με κάποια ψυχική διαταραχή, με τις αγχώδεις διαταραχές να αποτελούν τη συχνότερη κατηγορία.
Υπολογίζεται ότι περίπου το 4–5% του παγκόσμιου πληθυσμού επηρεάζεται από διαταραχές άγχους, ενώ έρευνες κοινής γνώμης δείχνουν ότι πάνω από το 60% των ανθρώπων δηλώνει ότι βίωσε έντονο άγχος τον τελευταίο χρόνο. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι νεότερες ηλικίες εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα ψυχικής επιβάρυνσης σε σύγκριση με το παρελθόν. Τα στοιχεία αυτά δεν περιγράφουν απλώς μια υγειονομική τάση· αποτυπώνουν μια βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο που ζούμε.
Το σύγχρονο άτομο καλείται να ανταποκριθεί σε πολλαπλούς ρόλους, να διαχειριστεί συνεχή ερεθίσματα και να προσαρμοστεί σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται ταχύτερα από ποτέ. Δεν είναι τυχαίο ότι τα αρνητικά συναισθήματα παραμένουν διεθνώς σε υψηλά επίπεδα ακόμη και μετά το πέρασμα της πανδημίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει την απουσία άγχους, φόβου ή θλίψης. Σημαίνει κάτι πιο ουσιαστικό: την ικανότητα να στεκόμαστε απέναντι στις δυσκολίες χωρίς να καταρρέουμε.
Να προσαρμοζόμαστε, να επεξεργαζόμαστε τα βιώματά μας και τελικά να συνεχίζουμε. Είναι η ικανότητα να «λυγίζουμε χωρίς να σπάμε». Ένα βασικό στοιχείο της ανθεκτικότητας είναι η ευελιξία στη σκέψη. Οι άνθρωποι που την καλλιεργούν δεν εγκλωβίζονται σε καταστροφικά σενάρια, αλλά αναζητούν εναλλακτικές ερμηνείες και δυνατότητες.
Αντί να βλέπουν τις δυσκολίες αποκλειστικά ως απειλή, τις αντιμετωπίζουν και ως ευκαιρία για μάθηση και εξέλιξη. Εξίσου σημαντικός είναι ο ρόλος των σχέσεων. Η σύνδεση με άλλους ανθρώπους λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι στο στρες. Η αίσθηση ότι δεν είμαστε μόνοι ενισχύει την ασφάλεια και την ικανότητά μας να αντεπεξερχόμαστε στις προκλήσεις. Η ανθεκτικότητα, επομένως, δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση· είναι και κοινωνική διαδικασία. Παράλληλα, η αυτοφροντίδα αποτελεί θεμέλιο της ψυχικής ισορροπίας.
Ο επαρκής ύπνος, η σωματική δραστηριότητα, τα όρια στην καθημερινότητα και ο χρόνος για ξεκούραση δεν είναι πολυτέλειες, αλλά βασικές προϋποθέσεις για να διατηρηθεί η ψυχική μας αντοχή. Το πιο ενθαρρυντικό στοιχείο είναι ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι προνόμιο λίγων. Δεν πρόκειται για έμφυτο χαρακτηριστικό, αλλά για δεξιότητα που καλλιεργείται.
Μέσα από μικρές καθημερινές πρακτικές, υποστήριξη και επίγνωση, μπορεί να ενισχυθεί σε κάθε ηλικία. Σε έναν κόσμο όπου το άγχος φαίνεται να γίνεται «κανονικότητα», η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη επένδυση — όχι μόνο για το άτομο, αλλά και για την κοινωνία συνολικά. Γιατί, τελικά, δεν είναι οι δυσκολίες που καθορίζουν τη ζωή μας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε να τις διαχειριζόμαστε. Ένας ειδικος επαγγελματιας ψυχικής υγείας μπορεί να δώσει τα κατάλληλα εργαλεία και τεχνικές με σκοπό την ανάπτυξη και την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας.
