Απόφαση σταθμός για την καταγραφή καταθέσεων ανηλίκων θέτει νέα όρια στη δίκαιη διαδικασία

•Το Δικα­στικό Συμ­βού­λιο κηρύσ­σει απόλυτη ακυ­ρό­τητα λόγω μη οπτι­κο­α­κου­στι­κής κατα­γρα­φής κατά­θε­σης ανή­λι­κης και ανα­δει­κνύει τον ρόλο της τεκ­μη­ρί­ω­σης στην προ­α­νά­κριση

Η Ρόδος προ­σθέ­τει ένα ακόμη κεφά­λαιο στη δημόσια συζή­τηση για το πώς πρέπει να διε­ξά­γο­νται οι ευαί­σθη­τες ανα­κρι­τι­κές πράξεις όταν εμπλέ­κο­νται παιδιά. Με πρό­σφατο βού­λευμα το Συμ­βού­λιο Πλημ­με­λειο­δι­κών έκρινε ότι η μη κατα­γραφή σε οπτι­κο­α­κου­στικό μέσο της κατά­θε­σης ανή­λι­κης κόρης σε υπόθεση ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας συνιστά απόλυτη ακυ­ρό­τητα της προ­δι­κα­σίας. Η υπόθεση αφορά ημεδαπό 52 ετών, πατέρα 2 ανη­λί­κων, σε βάρος του οποίου είχε καταγ­γελ­θεί σειρά αδι­κη­μά­των του Ν. 3500 για την ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία. Το επίδικο δεν ήταν η ουσία των ισχυ­ρι­σμών αλλά η νομι­μό­τητα και η πλη­ρό­τητα της δια­δι­κα­σίας που ακο­λου­θή­θηκε κατά την προ­κα­ταρ­κτική εξέταση.

Το ιστο­ρικό της υπό­θε­σης

Στο πλαίσιο προ­κα­ταρ­κτι­κής εξέ­τα­σης που δια­τά­χθηκε μετά από έγκληση της τέως συζύγου του 52χρονου, επι­βλή­θη­καν περιο­ρι­στι­κοί όροι απα­γό­ρευ­σης προ­σέγ­γι­σης και επι­κοι­νω­νίας με την εγκα­λούσα και τα ανήλικα τέκνα μέχρι την αμε­τά­κλητη περαί­ωση της δικο­γρα­φίας. Καίριο στοι­χείο υπήρξε η χωρίς όρκο κατά­θεση της ανή­λι­κης κόρης ενώπιον προ­α­να­κρι­τι­κών υπαλ­λή­λων του Γρα­φείου Αντι­με­τώ­πι­σης Ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής Βίας του Α.Τ. Ρόδου, παρου­σία διο­ρι­σθεί­σας πραγ­μα­το­γνώ­μο­νος ψυχο­λό­γου. Ωστόσο η κατά­θεση δεν κατα­γρά­φηκε σε οπτι­κο­α­κου­στικό μέσο όπως απαιτεί το άρθρο 227 παρ. 4 του ΚΠΔ.

Οι ενστά­σεις της υπε­ρά­σπι­σης και ο ρόλος των δικη­γό­ρων

Η υπε­ρά­σπιση προ­έ­βαλε ενστά­σεις για απόλυτη και σχετική ακυ­ρό­τητα πράξεων της προ­δι­κα­σίας. Ζήτησε να κηρυ­χθεί άκυρη η κατά­θεση της ανή­λι­κης λόγω μη τήρησης των δικο­νο­μι­κών τύπων που προ­στα­τεύ­ουν και το παιδί και τα δικαιώ­ματα του κατη­γο­ρου­μέ­νου. Επι­κα­λέ­στηκε επίσης την παρου­σία της μητέρας της ανή­λι­κης στον χώρο εξέ­τα­σης και πλημ­μέ­λειες στη δια­δι­κα­σία της ψυχο­λο­γι­κής πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νης όπως η μη νόμιμη γνω­στο­ποί­ηση στην τεχνική σύμ­βουλο του εγκα­λου­μέ­νου σχετικά με τόπο, χρόνο και θέμα της πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νης. Την υπε­ρά­σπιση χει­ρί­στη­καν οι δικη­γό­ροι κ.κ. Επι­στήμη Για­ρί­μο­γλου και Μιχάλης Κου­ντού­ρης υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι η ακε­ραιό­τητα της δια­δι­κα­σίας είναι θεμέλιο της δίκαιης δίκης.

Η εισαγ­γε­λική πρόταση και η κρίσιμη δια­φο­ρο­ποί­ηση

Η πρόταση της Εισαγ­γε­λίας Πρω­το­δι­κών ειση­γή­θηκε να γίνει δεκτή η αίτηση μόνο εν μέρει για σχετική ακυ­ρό­τητα. Ειδι­κό­τερα πρό­τεινε να ακυ­ρω­θεί η κατά­θεση της ανή­λι­κης απο­κλει­στικά λόγω του ελλείμ­μα­τος γνω­στο­ποί­η­σης από την πραγ­μα­το­γνώ­μονα ψυχο­λόγο προς την τεχνική σύμ­βουλο του εγκα­λου­μέ­νου και να δια­τα­χθεί επα­νά­ληψη της κατά­θε­σης με ορθή τήρηση της δια­δι­κα­σίας. Κατά τα λοιπά πρό­τεινε απόρ­ριψη των ισχυ­ρι­σμών περί από­λυ­της ακυ­ρό­τη­τας.

Το βού­λευμα που αλλάζει τον τόνο

Το Συμ­βού­λιο Πλημ­με­λειο­δι­κών δια­φο­ρο­ποι­ή­θηκε απο­φα­σι­στικά. Έκρινε ότι η μη κατα­γραφή της χωρίς όρκο κατά­θε­σης της ανή­λι­κης σε ηλε­κτρο­νικό οπτι­κο­α­κου­στικό μέσο συνιστά παρα­βί­αση ρητής δικο­νο­μι­κής επι­τα­γής και κηρύσ­σει απόλυτη ακυ­ρό­τητα. Τόνισε ότι η κατα­γραφή δεν απαιτεί δυσεύ­ρετη τεχνική υποδομή και ότι η παρά­λειψη στερεί από τον εγκα­λού­μενο ουσιώδη υπε­ρα­σπι­στικά δικαιώ­ματα. Το Συμ­βού­λιο απέρ­ριψε τους λοιπούς ισχυ­ρι­σμούς για σχετική ακυ­ρό­τητα αλλά η κεντρική του κρίση για την οπτι­κο­α­κου­στική κατα­γραφή θέτει νέα δεσμευ­τικά στά­νταρτ για την πρα­κτική των αρχών.

Τι σημαί­νει στην πράξη για τις αρχές και τους επαγ­γελ­μα­τίες

Η απόφαση προσ­δί­δει βαρύ­τητα στην ακριβή εφαρ­μογή του άρθρου 227 παρ. 4. Η κατα­γραφή της εξέ­τα­σης ανη­λί­κου σε οπτι­κο­α­κου­στικό μέσο δεν είναι τυπική λεπτο­μέ­ρεια αλλά ουσια­στι­κός εγγυ­η­τι­κός μηχα­νι­σμός. Δια­σφα­λί­ζει την πιστό­τητα των ερω­τή­σεων και των απα­ντή­σεων, θωρα­κί­ζει απέ­να­ντι σε παρερ­μη­νείες και επι­τρέ­πει έλεγχο της μεθο­δο­λο­γίας που ακο­λου­θεί ο ειδικός. Παράλ­ληλα προ­λαμ­βά­νει την επα­να­θυ­μα­το­ποί­ηση του παιδιού καθώς μειώνει την ανάγκη πολ­λα­πλών κατα­θέ­σεων. Με άλλα λόγια η τεχνική συμ­μόρ­φωση μετα­τρέ­πε­ται σε ηθική και δικο­νο­μική υπο­χρέ­ωση όλων των εμπλε­κο­μέ­νων.

Η ισορ­ρο­πία ανάμεσα στην προ­στα­σία του παιδιού και στα δικαιώ­ματα άμυνας

Σε υπο­θέ­σεις ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας ο δημό­σιος διά­λο­γος συχνά παλι­νω­δεί ανάμεσα στον φόβο μη τιμω­ρίας και στην ανάγκη δίκαιης δια­δι­κα­σίας. Η κρι­νό­μενη απόφαση φωτίζει ότι οι εγγυ­ή­σεις δεν λει­τουρ­γούν υπέρ ενός μόνο μέρους. Η ορθή κατα­γραφή και η τήρηση όλων των πρω­το­κόλ­λων προ­στα­τεύει το παιδί ώστε η φωνή του να απο­δο­θεί αυτού­σια και επα­λη­θεύ­σιμα και ταυ­τό­χρονα δια­σφα­λί­ζει ότι η υπε­ρά­σπιση μπορεί να ελέγξει και να αντι­κρού­σει με τρόπο συγκε­κρι­μένο. Η αξιο­πι­στία της απο­δει­κτι­κής δια­δι­κα­σίας ενι­σχύ­ε­ται όταν το απο­τύ­πωμα της εξέ­τα­σης είναι πλήρες και ανα­πα­ρα­γώ­γιμο.