Ο χάρτης των συμβάσεων LED αποκαλύπτει τα ίδια ερωτήματα για την εξοικονόμηση και την πορεία των έργων

• Την ώρα που το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους ξεκινά έκτακτο έλεγχο στη Ρόδο για τη σύμβαση των 25,2 εκατομμυρίων, η ίδια Δημοσιονομική Υπηρεσία Δωδεκανήσου έχει ήδη καταγράψει στη Λέρο μη νόμιμη δαπάνη 764.251 ευρώ σε αντίστοιχο έργο διαφορετικού αναδόχου. Από τις Σέρρες και τη Σαλαμίνα, όπου η ένωση ΟΤΕ και Globiled ήταν ο μοναδικός ή ένας από 2 μόλις υποψηφίους, έως τα Ιωάννινα και τη Ζάκυνθο, το μοντέλο της 12ετούς αποπληρωμής από την εξοικονόμηση ενέργειας παράγει διαρκώς τις ίδιες τριβές

Η σύμβαση ενεργειακής αναβάθμισης του δημοτικού φωτισμού της Ρόδου δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση. Είναι ένα από τα πρώτα και μεγαλύτερα δείγματα ενός μοντέλου που από το 2018 απλώθηκε σε δεκάδες δήμους: ο ιδιώτης χρηματοδοτεί εξ ολοκλήρου την αντικατάσταση των φωτιστικών, αναλαμβάνει τη συντήρηση για 12 χρόνια και αμείβεται από την εξοικονόμηση ενέργειας που πιστοποιείται ανά τρίμηνο, με εγγύηση τα ανταποδοτικά τέλη των δημοτών.
Οπως απεκάλυψε χθες η «δημοκρατική» με έγγραφο της 27ης Αυγούστου 2026, η Δημοσιονομική Υπηρεσία Εποπτείας και Ελέγχου Δωδεκανήσου ζητά από τον Δήμο Ρόδου, έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2026, τον πλήρη φάκελο του διαγωνισμού και τα εντάλματα εξόφλησης του αναδόχου, με αφορμή καταγγελία που είχε υποβληθεί στις 12 Φεβρουαρίου 2019, έναν μήνα μετά την υπογραφή της σύμβασης. Η ίδια σύμβαση έχει ήδη ελεγχθεί από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, της οποίας η έκθεση του Απριλίου 2023 κατέγραψε άκυρα πρακτικά της επιτροπής παραλαβής, καθυστερήσεις που βαρύνουν τον δήμο και μια διαδικασία έκπτωσης που ουδέποτε ολοκληρώθηκε. Η συγκριτική εξέταση άλλων δήμων δείχνει ότι το ροδίτικο αδιέξοδο έχει αντίστοιχα σε αρκετές γωνιές της χώρας, και μάλιστα στο διπλανό νησί.
Ρόδος: εξοικονόμηση που πιστοποιείται, πληρωμές που δεν γίνονται
Στη Ρόδο το έργο εγκαταστάθηκε, αλλά η πληρωμή του βρίσκεται στα δικαστήρια. Κατά την υπογραφή, ο ανάδοχος έκανε λόγο για εγκατάσταση 30.400 έξυπνων οδοφωτιστικών LED και εγγυημένη εξοικονόμηση ενέργειας 76,11%, ενώ το συνολικό όφελος για το νησί σε βάθος 12ετίας υπολογιζόταν από την πλευρά της ένωσης στα 11 εκατομμύρια ευρώ. Η έκθεση της ΕΑΔ κατέγραψε ότι έως τις 30 Μαρτίου 2020 είχαν εγκατασταθεί 27.190 φωτιστικά και 458 μετρητές ενέργειας, με υλοποίηση περίπου 90%.
Από εκεί και πέρα, η εκτέλεση της σύμβασης είναι μια αλληλουχία πρακτικών και αναβολών. Σύμφωνα με βεβαίωση πληρωμών του ίδιου του δήμου, οι καταβολές προς τα μέλη της αρχικής κοινοπραξίας για τις περιόδους από το τέταρτο τρίμηνο του 2019 έως το τέταρτο τρίμηνο του 2022 ανέρχονται συνολικά σε 4.274.150,91 ευρώ, ενώ, κατά τα στοιχεία του σχεδίου τροποποίησης της σύμβασης μεσεγγύησης που εξετάστηκε τον Μάιο του 2026, η συνολική οφειλή του δήμου προς την ΟΤΕ Α.Ε. ανέρχεται σήμερα σε 5.872.616,34 ευρώ. Η κοινοπραξία ΟΤΕ Α.Ε., Globiled Μ.ΕΠΕ και Στήριξις Τεχνική Α.Ε. έχει από τον Ιούλιο του 2022 μετατραπεί σε μοναδικό ανάδοχο την ΟΤΕ Α.Ε., με σύμφωνη γνώμη του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες της δημοκρατικής, η αντιδικία έχει 2 μέτωπα. Το πρώτο αφορά 6 τριμηνιαίους λογαριασμούς της περιόδου από 1 Ιουλίου 2022 έως 31 Δεκεμβρίου 2023, οι οποίοι, όπως αναφέρεται στην αγωγή, υποβλήθηκαν και εγκρίθηκαν αλλά παραμένουν απλήρωτοι, με επιμέρους ποσά από 346.993,76 έως 478.026,29 ευρώ ανά τρίμηνο και σύνολο, με τον ΦΠΑ, 3.048.444,69 ευρώ. Η υπόθεση προσδιορίστηκε προς εκδίκαση για τις 25 Σεπτεμβρίου 2026 στο Διοικητικό Εφετείο Πειραιά. Το δεύτερο μέτωπο αφορά στα τιμολόγια του 2024, ύψους 2.086.523,49 ευρώ, για τα οποία η Επιτροπή Παραλαβής και Παρακολούθησης Έργου, αντί να επαληθεύσει τους λογαριασμούς εντός των 15 ημερών που προβλέπει η τροποποιημένη σύμβαση, εξέδωσε τον Ιανουάριο του 2025 πρακτικό αναβολής επικαλούμενη πολύ σοβαρά προβλήματα στην εκτέλεση, χωρίς να παραθέτει συγκεκριμένα τεχνικά στοιχεία. Για το σκέλος αυτό, η ΟΤΕ και η Cosmote κατέθεσαν στις 31 Μαρτίου 2025 αγωγή στο Τριμελές Διοικητικό Πρωτοδικείο Ρόδου.

Η όλη υπόθεση τέθηκε σε διαπραγμάτευση και στόχος είναι ο συμβιβασμός.
Η ΕΑΔ διευκρίνισε ρητά ότι δεν εξέτασε την ορθότητα των πιστοποιητικών εξοικονόμησης, ενώ η ίδια η ΕΠΠΕ, στο πρακτικό του Νοεμβρίου 2021 που ενσωματώθηκε στην απόφαση 951/2021 της Οικονομικής Επιτροπής, έκανε λόγο για τοποθέτηση φωτιστικών σε σαθρές βάσεις και σε ερειπωμένους στύλους και για «αμφίβολη τελικά προσδοκώμενη πραγματική εξοικονόμηση δημοσίων πόρων». Ακριβώς αυτό το κενό καλείται να καλύψει ο δημοσιονομικός έλεγχος, ο οποίος εστιάζει στα εντάλματα και στα δικαιολογητικά τους.
Λέρος: ανάλογο έργο, διαφορετικός ανάδοχος, ζημία 764.251 ευρώ
Η Λέρος αποτελεί τη δεύτερη περίπτωση στα Δωδεκάνησα όπου η ίδια ελεγκτική υπηρεσία εξετάζει σύμβαση LED, αλλά με μία ουσιώδη διαφορά: ο ανάδοχος δεν είναι το σχήμα της Ρόδου. Τον Μάιο του 2020 ο Δήμος Λέρου υπέγραψε με άλλη εταιρεία, σύμβαση ενεργειακής αναβάθμισης και αυτοματοποίησης των συστημάτων ηλεκτροφωτισμού με εφαρμογές smart cities, συνολικού προϋπολογισμού 2.387.515,096 ευρώ, κατόπιν διεθνούς ανοικτού ηλεκτρονικού διαγωνισμού. Η δομή ήταν πανομοιότυπη με της Ρόδου: υλοποίηση εξ ολοκλήρου με ιδιωτικά κεφάλαια και αποπληρωμή τμηματικά στη 12ετή διάρκεια, εφόσον επιτευχθεί το αποτέλεσμα της προσφοράς. Η δημοτική αρχή έκανε λόγο για εγγυημένη εξοικονόμηση ενέργειας 71,65%, ετήσια εξοικονόμηση 1.330.380,77 κιλοβατωρών και εγγυημένη αύξηση εσόδων του δήμου πάνω από 800.000 ευρώ, με το έργο να αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2020.
Πέντε χρόνια αργότερα, η εικόνα που παρουσιάστηκε στο δημοτικό συμβούλιο ήταν εντελώς διαφορετική. Διαχειριστική έκθεση του Σεπτεμβρίου 2025 αποτίμησε μη νόμιμες δαπάνες 1.168.379,45 ευρώ για την περίοδο 2019 έως 2023, εκ των οποίων 764.251,07 ευρώ αφορούν στο έργο ενεργειακής αναβάθμισης του οδοφωτισμού και 130.000 ευρώ στην αντικατάσταση κολώνων οδικού φωτισμού. Το βαρύτερο εύρημα είναι ότι η τελικώς υπογραφείσα σύμβαση απέκλινε ουσιωδώς από τους όρους της διακήρυξης, σε βαθμό που, αν οι μεταβολές είχαν τεθεί εξαρχής, θα απαιτούνταν νέος διαγωνισμός. Καταγράφηκαν 6 κρίσιμες παρεκκλίσεις υπέρ του αναδόχου: αλλαγές στον τρόπο μέτρησης της εξοικονόμησης ενέργειας, τροποποιήσεις στους χρόνους απόδοσης, διευκολύνσεις ως προς τις εγγυήσεις, μεταβολές στις τεχνικές προδιαγραφές, εισαγωγή όρων που δεν υπήρχαν στην προκήρυξη και παράκαμψη πιστοποιήσεων. Συνδεδεμένη ήταν και η υπόθεση των χυτοσιδηρών κολώνων, οι οποίες αποσύρθηκαν και αντικαταστάθηκαν με νέες, αγορασμένες από τον ίδιο ανάδοχο μέσω σύμβασης 177.907 ευρώ με έναν μόνο υποψήφιο, χωρίς η αξία των αποσυρθέντων να αποτιμηθεί ποτέ.
Ο κύκλος ελέγχων στη Λέρο ξεκίνησε από αίτημα του δημάρχου στις αρχές του 2024, μόλις ανέλαβε καθήκοντα, το οποίο διαβιβάστηκε στη ΔΥΕΕ Δωδεκανήσου τόσο από το Υπουργείο Εσωτερικών, στις 24 Ιανουαρίου 2024, όσο και από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, στις 7 Φεβρουαρίου 2024. Τον Απρίλιο του 2026 συστήθηκε νέα τριμελής ελεγκτική ομάδα από την ίδια υπηρεσία για έκτακτο διαχειριστικό έλεγχο. Στη Λέρο ο δημοσιονομικός έλεγχος εντόπισε το πρόβλημα ακριβώς στη μετάβαση από τη διακήρυξη στην υπογεγραμμένη σύμβαση.
Σέρρες, Σαλαμίνα, Ιωάννινα, Ζάκυνθος: το ίδιο μοτίβο σε 4 παραλλαγές
Στις Σέρρες, στον διαγωνισμό της 22ας Φεβρουαρίου 2023, με προϋπολογισμό 6.511.215,59 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, υποβλήθηκε μία μόνο προσφορά, από την ένωση ΟΤΕ ΑΕ και Globiled Μ. ΕΠΕ, ύψους 7.793.432,35 ευρώ, δηλαδή 19,7% πάνω από τον προϋπολογισμό. Έγινε δεκτή επειδή το κριτήριο ήταν απλώς να προκύπτει όφελος για τον δήμο, το οποίο υπολογίστηκε σε 326.000 ευρώ για 12 χρόνια έναντι συνολικού κόστους περίπου 12.000.000 ευρώ. Η ενεργοποίηση καθυστέρησε έναν χρόνο, καθώς η νέα δημοτική αρχή επαναπροκήρυξε τον διαγωνισμό ανεξάρτητου συμβούλου, όπου προσήλθε πάλι ένας υποψήφιος, η Waste Water and Energy ΙΚΕ, η ίδια εταιρεία που είχε τον ρόλο αυτόν και στη Ρόδο. Στη Σαλαμίνα, στον διαγωνισμό του Δεκεμβρίου 2021 συμμετείχαν μόλις 2 σχήματα, η ΑΚΤΩΡ Facility Management και η ένωση ΟΤΕ Globiled, που είχαν αναλάβει από κοινού το αντίστοιχο έργο στα Μέγαρα. Η ΑΚΤΩΡ δεν έδωσε τις διευκρινίσεις που της ζητήθηκαν και η σύμβαση, αμοιβής 11.616.968,26 ευρώ πλέον ΦΠΑ, κατακυρώθηκε στην ένωση ΟΤΕ Globiled, με τοπικούς μηχανικούς να υπολογίζουν ότι με αυτεπιστασία το κόστος θα ήταν από 4,4 έως 7 εκατομμύρια.
Στα Ιωάννινα ο ανάδοχος είναι διαφορετικό σχήμα, η κοινοπραξία ΤΕΡΝΑ ΦΩΤΑΓΚΟΝ, αν και η Fotagon LED, σύμφωνα με δημοσίευμα που επικαλείται στοιχεία του ΓΕΜΗ, εμφανίζει κοινό τηλέφωνο και κοινό πρόσωπο στη διοίκηση με την Globiled. Η σύμβαση υπογράφηκε στις 31 Μαΐου 2023, λίγους μήνες πριν από τις εκλογές, το έργο δεν έχει ξεκινήσει, η νέα δημοτική αρχή τη χαρακτηρίζει λεόντεια και ο ανάδοχος την κατήγγειλε ζητώντας αποζημίωση σχεδόν 2 εκατομμυρίων, ενώ εκκρεμεί και προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Στη Ζάκυνθο, όπου ανάδοχος ήταν κοινοπραξία εταιρειών του ομίλου Globiled με τη Sirec Energy, ο νεοεκλεγείς δήμαρχος δήλωσε τον Οκτώβριο του 2019 ότι θα καταγγείλει τη σύμβαση για κακοτεχνίες και ψευδή στοιχεία στον υπολογισμό του οφέλους, αλλά τον Ιούνιο του 2020 το δημοτικό συμβούλιο ενέκρινε το πρωτόκολλο οριστικής παραλαβής παρά τις αντιρρήσεις του. Στη Ραφήνα, τον Δεκέμβριο του 2024, καταγγέλθηκε ότι ορεινοί οικισμοί έμειναν στο σκοτάδι, με τον δήμο να μεταφέρει τις ευθύνες στον ΔΕΔΔΗΕ και στην Globiled.
Παρά τις τριβές, το ίδιο σχήμα ανέλαβε το 2024 και το μεγαλύτερο έργο οδοφωτισμού στη χώρα, τη συμφωνία πλαίσιο του ΤΕΕ για τις 13 περιφέρειες, ύψους 127.351.752,98 ευρώ με ΦΠΑ. Κοινοβουλευτική ερώτηση του Μαΐου 2026 θέτει ζήτημα για τις τιμές μονάδας, 1.419,70 ευρώ ανά σιδηροϊστό και 575 ευρώ ανά φωτιστικό, και για το χρονοδιάγραμμα, που ήδη παρατάθηκε έως τα τέλη Ιουλίου 2026.
Τι προκύπτει ως προς την εξοικονόμηση και την πορεία
Η σύγκριση οδηγεί σε 3 διαπιστώσεις. Πρώτον, η εξοικονόμηση ως τεχνικό μέγεθος δεν αμφισβητείται πουθενά με τεχνικά στοιχεία, ούτε στη Ρόδο όταν ο δήμος αρνούνταν να πληρώσει. Δεύτερον, το καθαρό όφελος του δήμου είναι πολύ μικρότερο από όσο υπονοούν τα ποσοστά, διότι το μεγαλύτερο μέρος της εξοικονόμησης αποτελεί την αμοιβή του αναδόχου: 326.000 ευρώ σε 12 χρόνια στις Σέρρες, τριμηνιαίοι λογαριασμοί 350.000 έως 480.000 ευρώ προς τον ανάδοχο στη Ρόδο, ενώ ήδη το 2019 ανταγωνίστριες εταιρείες και νέοι δήμαρχοι έκαναν λόγο για κατανομή περίπου 80% στον ανάδοχο και 20% στον δήμο. Τρίτον, σε κανέναν από τους δήμους η σύμβαση δεν εκτελέστηκε ομαλά από την αρχή έως το τέλος: στη Ρόδο η πληρωμή είναι στα δικαστήρια, στη Λέρο ο έλεγχος καταλόγισε ζημία 764.251 ευρώ, στα Ιωάννινα το έργο δεν ξεκίνησε, στις Σέρρες ξεκίνησε με καθυστέρηση ενός έτους και στη Ζάκυνθο παραλήφθηκε παρά την αντίθεση του δημάρχου. Το κοινό υπόβαθρο, όπως το κατέγραφε ήδη τον Οκτώβριο του 2019 η Καθημερινή και τον Οκτώβριο του 2021 δημοσίευμα που ανέφερε εφόδους της Επιτροπής Ανταγωνισμού σε εταιρείες του κλάδου, είναι διαγωνισμοί με ελάχιστο ανταγωνισμό, ο ίδιος μελετητής σε περίπου 10 δήμους, ρήτρες σιωπηρής αποδοχής, ανεξάρτητοι σύμβουλοι με αδρανή ή αμφισβητούμενο ρόλο και επιτροπές παραλαβής που μπλοκάρουν διοικητικά αντί να ελέγχουν τεχνικά.