Το ρήγμα της Ανατολίας και ο «χάρτης» του Αιγαίου

Ισως το πιο αχαρ­το­γρά­φητο τμήμα του Αιγαίου είναι η περιοχή γύρω από τη Σάμο και την Ικαρία. Πρό­κει­ται για μια περιοχή με μεγάλα ρήγματα, που «δίνει» δυνα­τούς σει­σμούς, αλλά σε πιο αραιά δια­στή­ματα σε σχέση με το τόξο του Νοτίου Αιγαίου. Η επι­στη­μο­νική έρευνα στο Αιγαίο έχει εστια­στεί τα τελευ­ταία χρόνια στη χαρ­το­γρά­φηση του δυτικού κομ­μα­τιού του ρήγ­μα­τος της Ανα­το­λίας, στην περιοχή ανάμεσα στη Σαντο­ρίνη και στην Αμοργό, αλλά και στο κομμάτι του τόξου από τη Ρόδο έως την Κρήτη, ενώ οι γνώσεις μας για τα ρήγματα των νησιών που βρί­σκο­νται κοντά στην τουρ­κική ακτο­γραμμή είναι πιο περιο­ρι­σμέ­νες, καθώς οι επι­στή­μο­νες τα απο­φεύ­γουν λόγω των γνωστών προ­βλη­μά­των.

Η ισχυρή σει­σμική δόνηση των 6,7 Ρίχτερ (7 Ρίχτερ, σύμφωνα με μετρή­σεις ξένων επι­στη­μο­νι­κών κέντρων) της Παρα­σκευής, που στοί­χισε τη ζωή σε δύο παιδιά στη Σάμο, προήλθε από ένα ρήγμα 40 χιλιο­μέ­τρων.

«Είναι ένα γνωστό ρήγμα, που μπορεί να δώσει σει­σμούς μέχρι αυτής της ισχύος. Γι’ αυτό και εκτι­μούμε ότι οι επό­με­νες εβδο­μά­δες είναι κρί­σι­μες ανα­φο­ρικά με την εξέλιξη της μετα­σει­σμι­κής ακο­λου­θίας. Θα πρέπει να είμαστε προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι για ισχυ­ρούς μετα­σει­σμούς. Οσων τα σπίτια έχουν υποστεί ζημιές, καλά θα κάνουν να περι­μέ­νουν έλεγχο από μηχα­νικό πριν τα επα­να­κα­τοι­κή­σουν. Οι υπό­λοι­ποι πρέπει να φρο­ντί­σουν το εσω­τε­ρικό των κατοι­κιών τους, ώστε να μην κιν­δυ­νεύ­ουν από βαριά αντι­κεί­μενα», λέει στην «Κ» ο διευ­θυ­ντής του Γεω­δυ­να­μι­κού Ινστι­τού­του, Ακης Τσε­λέ­ντης.

«Η περιοχή αυτή έχει δώσει στο παρελ­θόν μεγά­λους σει­σμούς, αλλά με χαμη­λό­τερη συχνό­τητα από ό,τι π.χ. το τόξο του Νοτίου Αιγαίου», συμπλη­ρώ­νει ο Θανάσης Γκανάς, διευ­θυ­ντής ερευνών στο Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο. «Ο σεισμός στο συγκε­κρι­μένο ρήγμα προ­κά­λεσε μετα­τό­πιση κατά 1,5-2 μέτρα του φλοιού εκα­τέ­ρω­θεν του ρήγ­μα­τος και από την κίνηση αυτή προ­κλή­θηκε και αυτό το μικρό τσου­νάμι».

Από σει­σμο­λο­γι­κής πλευράς, στο Αιγαίο υπάρ­χουν τρία «συστή­ματα», με δια­φο­ρε­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Στο Βόρειο Αιγαίο κατα­λή­γει το ρήγμα της Ανα­το­λίας. Στο Κεντρικό Αιγαίο υπάρ­χουν ρήγματα που οι ειδικοί ονο­μά­ζουν «μεικτής κινη­μα­τι­κής», δηλαδή κινού­νται και ορι­ζό­ντια και κατα­κό­ρυφα. Τέλος, στα νότια υπάρχει το γνωστό τόξο του Νοτίου Αιγαίου, εκεί όπου η πλάκα της Ευρώπης συνα­ντιέ­ται με την πλάκα της Αφρικής.

«Ολος ο υπο­θα­λάσ­σιος χώρος του Αιγαίου έχει πολλά ενεργά ρήγματα», εξηγεί η Εύη Νομικού, αναπλ. καθη­γή­τρια στο τμήμα Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών. «Το ρήγμα στη λεκάνη του Βορείου Αιγαίου είναι η συνέ­χεια του ρήγ­μα­τος της Ανα­το­λίας και γενικά είναι πολύ καλά χαρ­το­γρα­φη­μένο στο μεγα­λύ­τερο μήκος του, έως και την περιοχή της Σκύρου, όπου κατα­λή­γει. Το τόξο, από τη Ρόδο και νότια της Κρήτης, είναι επίσης μια περιοχή πολύ καλά χαρ­το­γρα­φη­μένη».

Οι πιο άγνω­στες περιο­χές

Δια­φο­ρε­τική είναι η κατά­σταση στο κέντρο του Αιγαίου. Οι μεν Κυκλά­δες θεω­ρού­νται γενικά ασει­σμι­κές, εκτός από το κομμάτι της Αμοργού και της Σαντο­ρί­νης, που τα τελευ­ταία χρόνια έχει χαρ­το­γρα­φη­θεί πολύ συστη­μα­τικά. «Το Ικάριο πέλαγος και η ευρύ­τερη περιοχή του, γύρω από τη Σάμο και τη Χίο, παρότι είναι από τις πιο ενεργές σει­σμι­κές δομές στον ελλα­δικό χώρο, δυστυ­χώς δεν είναι επαρκώς χαρ­το­γρα­φη­μέ­νες. Είναι ίσως οι πιο άγνω­στες στο Αιγαίο. Υπάρχει μια αιτία για αυτό, ειδικά για όσα νησιά βρί­σκο­νται πολύ κοντά στην Τουρκία, με εξαί­ρεση τη Νίσυρο και την Κω. Οι επι­στή­μο­νες τα απο­φεύ­γουν για τους γνω­στούς λόγους».

«Η πιο δρα­στή­ρια σει­σμικά περιοχή στο Αιγαίο είναι η περιοχή του τόξου», εκτιμά ο κ. Γκανάς. «Η επι­κιν­δυ­νό­τητά της είναι συνάρ­τηση του ρυθμού επα­νά­λη­ψης ισχυρών σεισμών. Γενικά όμως στο Αιγαίο, επειδή οι περισ­σό­τε­ροι σεισμοί γίνο­νται υπο­θα­λάσ­σια και σε από­σταση από τα νησιά μας, δεν έχουμε μεγάλες κατα­στρο­φές. Βέβαια, μεγάλο ρόλο παίζει και η βελ­τί­ωση των αντι­σει­σμι­κών κανο­νι­σμών τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες – δεν είναι τυχαίο πως οι ζημιές στο Αιγαίο από μεγά­λους σει­σμούς τα τελευ­ταία χρόνια (λ.χ. σε Λέσβο, Κω) έγιναν κυρίως σε παλαιά κτίρια».

Η ολο­κλή­ρωση της χαρ­το­γρά­φη­σης του Αιγαίου, αλλά και του Ιονίου, είναι απα­ραί­τητη ώστε να σχε­δια­στεί σωστά η αντι­σει­σμική πολι­τική. «Αν γνω­ρί­ζεις το μήκος και τα γεω­με­τρικά χαρα­κτη­ρι­στικά ενός ρήγ­μα­τος, τότε γνω­ρί­ζεις και το δυνα­μικό του, τι σεισμό μπορεί να δώσει», λέει η κ. Νομικού.

«Στη συνέ­χεια πρέπει να διε­ρευ­νή­σεις και τη στρω­μα­το­γρα­φία του πυθμένα, ώστε να κατα­λά­βεις τις κινή­σεις των ρηγ­μά­των. Η σει­σμική δια­σκό­πηση είναι μια ακτι­νο­γρα­φία του πυθμένα, η οποία στην Ελλάδα έχει γίνει στη Σαντο­ρίνη και στον Κοριν­θιακό κόλπο προ­σφέ­ρο­ντας πολύ­τιμη γνώση. Η τάση, πάντως, στην επι­στήμη μας είναι η χρήση αυτό­νο­μων υπο­θα­λάσ­σιων οχη­μά­των που σκα­νά­ρουν τον πυθμένα με πολύ μεγάλη λεπτο­μέ­ρεια. Κάτι τέτοιο στη χώρα μας έχει γίνει μόνο στην υπο­θα­λάσ­σια περιοχή της Σαντο­ρί­νης».

Κατέρ­ρευ­σαν δεκάδες κτίρια στη Σμύρνη

Του­λά­χι­στον 24 άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους και πάνω από 800 τραυ­μα­τί­στη­καν στην Τουρκία από τον ισχυρό σεισμό με επί­κε­ντρο βόρεια της Σάμου, σύμφωνα με τον πρώτο απο­λο­γι­σμό από την Αρχή Δια­χεί­ρι­σης Κατα­στρο­φών (AFAD) της γει­το­νι­κής χώρας το βράδυ της Παρα­σκευής.

Οι φόβοι ότι ο αριθμός των απω­λειών θα μπο­ρούσε να αυξηθεί σημα­ντικά ήταν διά­χυ­τος, καθώς σωστικά συνερ­γεία πάσχι­ζαν να βρουν επι­ζώ­ντες στα ερείπια δεκάδων κτιρίων στην επαρχία της Σμύρνης, όπου κατά τις πρώτες ώρες μετά τον σεισμό είχαν δια­σω­θεί 70 άνθρω­ποι.

Ο σεισμός, που οδήγησε σε άνοδο της στάθμης της θάλασ­σας (μικρό τσου­νάμι) στη Σμύρνη, έγινε αισθη­τός σε αρκετές επαρ­χίες της Τουρ­κίας, ακόμη και στην Κων­στα­ντι­νού­πολη, στέλ­νο­ντας στους δρόμους πολίτες που δια­τη­ρούν μνήμες από φονι­κούς σει­σμούς του πρό­σφα­του παρελ­θό­ντος.

Τον Αύγου­στο του 1999, σεισμός 7,6 Ρίχτερ, με επί­κε­ντρο στο Ιζμίτ, νοτιο­α­να­το­λικά της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, στοί­χισε τη ζωή 17.000 ανθρώ­πων, ενώ πάνω από 500 ομο­ε­θνείς τους σκο­τώ­θη­καν το 2011, σε σεισμό που έπληξε το Βαν, στο νοτιο­α­να­το­λικό τμήμα της χώρας.

Στις πρώτες δηλώ­σεις του μετά το συμβάν, ο Ταγίπ Ερντο­γάν δήλωσε ότι όλες οι κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες κινη­το­ποιού­νται για να συμπα­ρα­στα­θούν στους κατοί­κους των πλη­γει­σών περιο­χών. «Στε­κό­μα­στε στο πλευρό όλων των πολιτών μας που επλή­γη­σαν από τον σεισμό, με όλα τα μέσα που δια­θέ­τουμε. Εχουν κινη­το­ποι­η­θεί όλοι οι αρμό­διοι θεσμοί και τα υπουρ­γεία», τόνισε ο Τούρκος πρό­ε­δρος.

Το τουρ­κικό Σει­σμο­λο­γικό Ινστι­τούτο κάλεσε τους κατοί­κους σε επα­γρύ­πνηση, καθώς οι ανα­με­νό­με­νοι μετα­σει­σμοί ήταν πιθανό να φτάσουν τα 5,8 Ρίχτερ, γεγονός που απει­λούσε να οδη­γή­σει σε κατάρ­ρευση κτίρια που υπέ­στη­σαν ζημιές από τον πρώτο σεισμό.

Η δοκι­μα­σία την οποία μοι­ρά­στη­καν Τουρκία και Ελλάδα οδήγησε σε ύφεση την οξεία αντι­πα­ρά­θεση των τελευ­ταίων εικο­σι­τε­τρα­ώ­ρων μεταξύ του Εμα­νουέλ Μακρόν και του Ταγίπ Ερντο­γάν. Ο Γάλλος υπουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών Ζεράλντ Νταρ­μα­νέν έγραψε στο Twitter ότι «η Γαλλία στέ­κε­ται στο πλευρό των λαών Τουρ­κίας και Ελλάδας απέ­να­ντι σε αυτή την τρομερή δοκι­μα­σία. Αν το επι­θυ­μούν οι κυβερ­νή­σεις των δύο χωρών, η Γαλλία μπορεί να στείλει άμεσα βοήθεια». Τη συμπα­ρά­στασή τους και την ετοι­μό­τητα να προ­σφέ­ρουν βοήθεια εξέ­φρα­σαν ο πρό­ε­δρος του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου Σαρλ Μισέλ, η πρό­ε­δρος της Κομι­σιόν Ούρ­σουλα φον ντερ Λάιεν και ο γενικός γραμ­μα­τέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλ­τεν­μπεργκ.

Πηγή: kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος