Πρωτιά της Ελλάδας σε παραβιάσεις του κοινοτικού περιβαλλοντικού δικαίου

Πρωτιά της Ελλάδας σε υπο­θέ­σεις παρα­βί­α­σης του κοι­νο­τι­κού περι­βαλ­λο­ντι­κού δικαίου, νέες κατα­δι­κα­στι­κές απο­φά­σεις από το Δικα­στή­ριο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (ΔΕΕ) και «παρά­λυση» των εθνικών πάρκων συν­θέ­τουν την εικόνα μιας χρονιάς αυξη­μέ­νου περι­βαλ­λο­ντι­κού ελλείμ­μα­τος για τη χώρα.

Η ενδέ­κατη κατά σειρά, από το 2005, ετήσια έκθεση του WWF Ελλάς για την εφαρ­μογή της περι­βαλ­λο­ντι­κής νομο­θε­σίας, η οποία καλύ­πτει την περίοδο «Ιούλιος 2014 – Ιούλιος 2015» και παρου­σιά­στηκε σήμερα σε συνέ­ντευξη Τύπου, εντο­πί­ζει τις επι­πτώ­σεις των πολι­τι­κών επι­λο­γών και τις χαμένες ευκαι­ρίες για τη δια­μόρ­φωση απο­τε­λε­σμα­τι­κών και και­νο­τό­μων πολι­τι­κών που θα μπο­ρού­σαν να κατα­στή­σουν την Ελλάδα πρω­το­πόρο στην προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος και την ανά­πτυξη καθαρής ενέρ­γειας.

Όπως προ­κύ­πτει από την έκθεση κατα­γρά­φηκε κατα­κό­ρυφη αύξηση των ανοι­χτών υπο­θέ­σεων παρα­βί­α­σης του περι­βαλ­λο­ντι­κού δικαίου της ΕΕ. Οι 25 ελλη­νι­κές υπο­θέ­σεις που εκκρε­μού­σαν το 2013 αυξή­θη­καν σε 36 το 2014. Ακο­λου­θεί η Ισπανία και η Ρου­μα­νία με 30 υπο­θέ­σεις.

Οι νέες κατα­δι­κα­στι­κές για την Ελλάδα απο­φά­σεις του ΔΕΕ αφορούν τις ανοι­χτές παρά­νο­μες χωμα­τε­ρές (με χρη­μα­τική ποινή εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ), την ανε­παρκή προ­στα­σία της θαλάσ­σιας χελώνας και την προ­στα­σία των υδάτων από τη νιτρο­ρύ­πανση.

Τον Απρίλιο του 2015, το ΔΕΕ κατα­δί­κασε την Ελλάδα για παρα­βί­αση της νομο­θε­σίας που αφορά στη νιτρορ­ρύ­πανση γεωρ­γι­κής προ­έ­λευ­σης καθώς περιο­χές της χώρας (ποταμός Έβρος, Θεσ­σα­λο­νίκη, Πέλλα, Ημαθία, Θεσ­σα­λική πεδιάδα, νομός Εύβοιας, Β., ΝΔ και Ανα­το­λική Πελο­πόν­νη­σος, Ανα­το­λική Κρήτη, Ανα­το­λική Αττική και ποταμός Ασωπός) δεν είχαν χαρα­κτη­ρι­στεί ως ευπρό­σβλη­τες ζώνες.

Όσον αφορά στους Φορείς Δια­χεί­ρι­σης προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών δόθηκε μια …παρά­ταση ζωής, η οποία λήγει στο τέλος του 2015, δίχως να έχει ακόμα ανα­λη­φθεί καμία πολι­τική πρω­το­βου­λία για τη δια­σφά­λιση της ομαλής λει­τουρ­γίας τους.

Η υπη­ρε­σία επι­θε­ω­ρη­τών περι­βάλ­λο­ντος και γενι­κό­τερα του συστή­μα­τος περι­βαλ­λο­ντι­κών ελέγχων υπο­βαθ­μί­στηκε. Όχι μόνο δεν ανα­βαθ­μί­στηκε σε ανε­ξάρ­τητη αρχή, αλλά με το νέο οργα­νό­γραμμα του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος συρ­ρι­κνώ­θηκε. Η Επι­θε­ώ­ρηση Νοτίου Ελλάδος στε­λε­χώ­νε­ται με 14 επι­θε­ω­ρη­τές περι­βάλ­λο­ντος (από 17 το 2013) και η Επι­θε­ώ­ρηση Βορείου Ελλάδος μόλις με 6.

Παράλ­ληλα, εκδό­θηκε από την πολι­τική ηγεσία του υπουρ­γείου σωρεία από απο­φά­σεις παρα­χώ­ρη­σης χρήσης αιγια­λού και παρα­λίας σε μπαρ, καντί­νες και ξαπλώ­στρες, εντός περιο­χών Natura 2000, παρά τη σχετική απόφαση του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας (ΣτΕ) για την ανάγκη προ­βλέ­ψεων προ­στα­σίας, και δίχως μέριμνα για την αποφυγή υπο­βάθ­μι­σης των ευαί­σθη­των οικο­συ­στη­μά­των.

Ακόμη, ψηφί­στη­καν από το ελλη­νικό κοι­νο­βού­λιο ρυθ­μί­σεις που επι­τρέ­πουν την ανά­πτυξη οικι­σμών μέσα σε ευαί­σθη­τες δασικές περιο­χές. Ο νόμος «Περι­βαλ­λο­ντική ανα­βάθ­μιση και ιδιω­τική πολε­ο­δό­μηση – Οικο­δο­μι­κοί Συνε­ται­ρι­σμοί – Εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νοι οικι­σμοί και Βιώσιμη ανά­πτυξη» αφορά στην πολε­ο­δό­μηση και οικι­στική ανά­πτυξη των δασών.

Μεταξύ άλλων επι­τρέ­πει την εκχέρ­σωση δασικών εκτά­σεων για αγρο­τική καλ­λιέρ­γεια ακόμα και σε «δασικές εκτά­σεις που παρου­σιά­ζουν ιδιαί­τερο επι­στη­μο­νικό, αισθη­τικό, οικο­λο­γικό και γεω­μορ­φο­λο­γικό ενδια­φέ­ρον» (π. χ. εθνι­κούς δρυμούς), «δίπλα σε αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους», αλλά και σε «δασικές εκτά­σεις προ­σφε­ρό­με­νες για αναψυχή του πλη­θυ­σμού». Επι­τρέ­πει πολλές χρήσεις, όπως διά­νοιξη δρόμων, εγκα­τα­στά­σεις πετρε­λαίου και μεγάλα έργα σε καμένες εκτά­σεις που έχουν κηρυ­χτεί ανα­δα­σω­τέες.

Σε άλλο νόμο με τίτλο «Πράξεις εισφο­ράς σε γη και σε χρήμα – Ρυμο­το­μι­κές απαλ­λο­τριώ­σεις και άλλες δια­τά­ξεις» προ­βλέ­πε­ται η νομι­μο­ποί­ηση όσων κατα­πα­τη­τών κατέ­στρε­ψαν δάση και δασικές εκτά­σεις μέχρι το 2007 και τα μετέ­τρε­ψαν σε γεωρ­γι­κές εκτά­σεις. Συνο­λικά, οι δύο νέοι νόμοι αφήνουν διά­τρητη τη δασική νομο­θε­σία με ασαφείς δια­τά­ξεις και νομι­μο­ποι­ή­σεις αυθαι­ρε­σιών και παρά­νο­μων χρήσεων.

Όπως ανα­φέ­ρουν οι συντά­κτες της έκθεσης του WWF, αν τελικά κάτι σώζει το φυσικό περι­βάλ­λον στην Ελλάδα είναι η απουσία έντονου επεν­δυ­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος που θα έθετε σε εφαρ­μογή το νέο, περι­βαλ­λο­ντικά απο­ψι­λω­μένο θεσμικό πλαίσιο αδειο­δό­τη­σης επεν­δύ­σεων και δρα­στη­ριο­τή­των, χωρικού σχε­δια­σμού και ελέγχου της εφαρ­μο­γής της νομο­θε­σίας και του περι­βαλ­λο­ντι­κού εγκλή­μα­τος. Επεν­δυ­τικό ενδια­φέ­ρον φαί­νε­ται να υπάρχει κατά κύριο λόγο για του­ρι­στι­κές εγκα­τα­στά­σεις, ιδίως για σύνθετα του­ρι­στικά κατα­λύ­ματα. Να σημειω­θεί ότι για την προ­ώ­θηση μεγάλων ξενο­δο­χεια­κών συγκρο­τη­μά­των έχει κατά την τελευ­ταία τριετία αλλοιω­θεί το σύνολο σχεδόν της περι­βαλ­λο­ντι­κής νομο­θε­σίας, ενώ τα σχέδια αυτά δικαιού­νται κρα­τι­κής επι­χο­ρή­γη­σης έως 50% στο ξενο­δο­χειακό τους σκέλος και στο σκέλος που αφορά εγκα­τα­στά­σεις, όπως γήπεδα γκολφ.

Σκου­πί­δια και ΣΔΙΤ

Σχετικά με τον νέο Εθνικό Σχε­δια­σμό Δια­χεί­ρι­σης Απο­βλή­των (ΕΣΔΑ) στην ουσία ακυ­ρώ­νει τα έργα σύμπρα­ξης δημο­σίου και ιδιω­τι­κού τομέα (ΣΔΙΤ) τα οποία είχαν δρο­μο­λο­γη­θεί την προη­γού­μενη περίοδο, ενο­χο­ποιώ­ντας εμμέσως το χρη­μα­το­δο­τικό αυτό εργα­λείο για τις παθο­γέ­νειες της δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των στην Ελλάδα, χωρίς όμως να εξηγεί πώς θα χρη­μα­το­δο­τη­θούν οι ανα­γκαίες υπο­δο­μές και χωρίς να τεκ­μη­ριώ­νει ότι ο απο­κλει­στικά δημό­σιος χαρα­κτή­ρας της δια­χεί­ρι­σης των απορ­ριμ­μά­των θα οδη­γή­σει σε περι­βαλ­λο­ντικά φιλι­κό­τερη δια­χεί­ριση ή σε χαμη­λό­τερο κόστος για τους πολίτες.

Του ΕΣΔΑ είχε προη­γη­θεί η ακύρωση των τεσ­σά­ρων μεγα­λύ­τε­ρων έργων ΣΔΙΤ στην Αττική με βάση την απόφαση του Ειδικού Δια­βαθ­μι­δι­κού Σύν­δε­σμου του Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ) στις 29.12.2014 μετά από εισή­γηση της περι­φε­ρειάρχη Αττικής κυρίας Ρένας Δούρου, παρά το γεγονός ότι δύο μήνες πριν το ΣτΕ είχε απορ­ρί­ψει τα αιτή­ματα ακύ­ρω­σης των απο­φά­σεων σχετικά με την Ολο­κλη­ρω­μένη Εγκα­τά­σταση Δια­χεί­ρι­σης Απορ­ριμ­μά­των (ΟΕΔΑ) στο Γραμ­μα­τικό Αττικής.

«Είναι απο­καρ­διω­τική για τη νομική ομάδα του WWF Ελλάς η κατα­γραφή στις ετήσιες εκθέ­σεις κυρίως αρνη­τι­κών για το περι­βάλ­λον νομο­θε­τι­κών και πολι­τι­κών εξε­λί­ξεων. Η κρίση δεν μπορεί να συνε­χί­σει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως δικαιο­λο­γία για την περι­θω­ριο­ποί­ηση του περι­βάλ­λο­ντος σαν πολι­τι­κού παρία. Είναι σχήμα οξύμωρο ότι στις μέρες μας μόνος προ­στά­της του φυσικού πλούτου της Ελλάδας είναι η απουσία επεν­δυ­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος, που αν υπήρχε θα έθετε σε εφαρ­μογή το νέο, περι­βαλ­λο­ντικά κατα­στρο­φικό θεσμικό πλαίσιο αδειο­δό­τη­σης και ελέγχου» δήλωσε η επι­κε­φα­λής πολι­τι­κής του WWF, κυρία Θεοδότα Νάντσου.

Η φετινή έκθεση, όπως υπο­γράμ­μισε μεταξύ άλλων ο διευ­θυ­ντής του WWF Ελλάς, κ. Δημή­τρης Καρα­βέλ­λας, γκρε­μί­ζει τον μύθο του «βάρους» των περι­βαλ­λο­ντι­κών περιο­ρι­σμών για την προ­σέλ­κυση επεν­δύ­σεων. Όπως προ­κύ­πτει και από πρό­σφατη μελέτη του ΟΟΣΑ, χώρες με πολύ πιο αυστηρή από την Ελλάδα περι­βαλ­λο­ντική νομο­θε­σία απο­τε­λούν ασφαλές έδαφος για την ανά­πτυξη επεν­δυ­τι­κής πρω­το­βου­λίας. «Πρέπει επι­τέ­λους να ξεφύ­γουμε από τη λογική της επι­λε­κτι­κής διευ­κό­λυν­σης επεν­δυ­τών, με φωτο­γρα­φι­κές ρυθ­μί­σεις που συνο­λικά εντεί­νουν την επεν­δυ­τική ανα­σφά­λεια. Είναι απόλυτη ανάγκη να δημιουρ­γη­θεί επι­τέ­λους ασφαλές θεσμικό πλαίσιο, τόσο για το περι­βάλ­λον, όσο και για την ενθάρ­ρυνση της υπεύ­θυ­νης επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας», σημεί­ωσε ο ίδιος. Και κατέ­ληξε: «Ευχό­μα­στε η νέα κυβέρ­νηση να αντι­λη­φθεί την ιστο­ρικά μονα­δική ευκαι­ρία να αντι­με­τω­πι­στεί η οικο­νο­μική κρίση ως αφε­τη­ρία για την αναμ­φι­σβή­τητα απα­ραί­τητη στροφή της χώρας προς μια πραγ­μα­τικά βιώσιμη και ζωντανή οικο­νο­μία».

Το ΒΗΜΑ